Sobór św. Aleksandra Newskiego w Tallinnie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sobór św. Aleksandra Newskiego
Aleksander Nevski katedraal
sobór katedralny
Widok ogólny
Widok ogólny
Państwo  Estonia
Miejscowość Tallinn wapen.svg Tallinn
Wyznanie prawosławne
Kościół Estoński Kościół Prawosławny
Eparchia tallińska / stauropigia
Katedra od 1920
Wezwanie św. Aleksandra Newskiego
Wspomnienie liturgiczne 30 sierpnia/12 września;
14/27 listopada
Położenie na mapie Estonii
Mapa lokalizacyjna Estonii
Sobór św. Aleksandra Newskiego
Sobór św. Aleksandra Newskiego
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Sobór św. Aleksandra Newskiego
Sobór św. Aleksandra Newskiego
Ziemia 59°26′09,0″N 24°44′21,7″E/59,435833 24,739361
Strona internetowa

Sobór św. Aleksandra Newskiego w Tallinnie (est. Aleksander Nevski katedraal, ros. Собор Александра Невского) – prawosławny sobór w Tallinnie, katedra metropolitalna autonomicznego Estońskiego Kościoła Prawosławnego[1].

Historia[edytuj]

Inicjatorami budowy soboru byli gubernator estoński Siergiej Szachowskoj oraz proboszcz parafii Przemienienia Pańskiego w Tallinnie ks. K. Tizik. Istniejący wcześniej sobór Przemienienia Pańskiego, zajmujący budynek dawnego kościoła luterańskiego, stał się niewystarczający dla potrzeb rosnącej grupy prawosławnych Rosjan stale zamieszkujących miasto. W 1887 Świątobliwy Synod Rządzący zatwierdził plan budowy nowego soboru w mieście i przekazał na ten cel 60 tys. rubli. Gubernator estoński uznał jednak tę sumę za niewystarczającą i za zgodą cara Aleksandra III rozpoczął ogólnorosyjską zbiórkę funduszy na budowę obiektu[1].

Jako miejsce pod budowę świątyni wybrane zostało wzgórze Toompea. Autorem projektu budynku był Michaił Prieobrażenski. 30 sierpnia 1895 arcybiskup ryski i mitawski Arseniusz poświęcił miejsce budowy, dwa lata później rozpoczęto wylewanie fundamentów; 30 sierpnia 1895 poświęcony został kamień węgielny. W 1899 do wnętrza budowanej cerkwi wstawiony został ikonostas. W marcu 1900 ukończono prace nad wystrojem wnętrza i 30 kwietnia 1900 biskup ryski i mitawski Agatangel, w asyście protoprezbitera Jana Siergiejewa poświęcił gotową świątynię[1]. Sobór był świątynią parafii etnicznie rosyjskiej (z nabożeństwami w języku cerkiewnosłowiańskim), starszy sobór Przemienienia Pańskiego przekazano parafii prawosławnych Estończyków[1].

Po uzyskaniu niepodległości przez Estonię pojawił się projekt adaptacji soboru i całego wzgórza Toompea na Panteon Estońskiej Niezależności, a tym samym usunięcia świątyni-symbolu rusyfikacji kraju. 1 maja 1929 uchwalona została ustawa o rozbiórce soboru. Decyzja ta spotkała się z protestami ludności prawosławnej, a także części duchowieństwa i wiernych większościowego Kościoła luterańskiego oraz lewicowych partii opozycyjnych. Ostatecznie do zniszczenia świątyni nie doszło[1].

W latach 1923–1936 soborem administrowała nadal parafia rosyjska, podlegająca eparchii narewskiej, grupującej placówki duszpasterskie prawosławnych Rosjan. W 1936 budynek przejęła parafia etnicznie estońska; równocześnie sobór stał się katedrą autonomicznego Estońskiego Kościoła Prawosławnego kierowanego przez metropolitę Aleksandra. Nabożeństwa odbywały się w języku estońskim[1]. Parafia rosyjska odzyskała sobór w 1940, po aneksji Estonii do ZSRR i ponownym włączeniu Estońskiego Kościoła Prawosławnego w jurysdykcję Patriarchatu Moskiewskiego[1].

Po zajęciu Estonii przez III Rzeszę wskutek agresji na ZSRR sobór został w 1941 zamknięty. Do jego ponownego otwarcia w maju 1945 doprowadził arcybiskup narewski Paweł. W 1947 wiernym odebrano piwnice świątyni, gdzie znajdowała się dolna cerkiew św. Andrzeja, po czym zaadaptowano je na schron, a następnie magazyn książek. W latach 60. XX wieku istniał projekt przebudowy całego soboru na planetarium, czemu skutecznie przeciwstawił się biskup talliński i estoński Aleksy[1].

W 1991 parafia soborowa odzyskała pomieszczenie po dolnej cerkwi. Osiem lat później obiekt, na wniosek parafian, otrzymał status soboru stauropigialnego – podlega bezpośrednio patriarchom moskiewskim i całej Rusi, nie zaś eparchii tallińskiej, chociaż pozostaje katedrą jej zwierzchników[1].

Architektura[edytuj]

Wnętrze soboru

Sobór reprezentuje styl bizantyjsko-rosyjski. W rozplanowaniu naśladuje bizantyjskie świątynie krzyżowo-kopułowe, posiada trzy absydy i pięć cebulastych kopuł. Łączna wysokość obiektu to 58 metrów[1]. Zewnętrznie obiekt zdobiony jest mozaiką autorstwa A. Frołowa. Z kolei freski we wnętrzu soboru zaprojektował architekt Prieobrażenski. Kompozycja Komunia Apostołów w absydzie głównego ołtarza została namalowana przez M. Wasiljewa na wzór mozaiki w ołtarzu kijowskiego soboru Mądrości Bożej[1].

Ikonostas cerkwi powstał w pracowni A. Nowoskolcewa w latach 1889–1899. Ten sam autor zaprojektował trzy witraże w oknach części ołtarzowej, z wizerunkami Chrystusa Zbawiciela, Matki Bożej i św. Jan Chrzciciela[1].

Główny ołtarz soboru poświęcony jest św. Aleksandrowi Newskiemu, dwa boczne – św. Sergiuszowi z Radoneża oraz św. Włodzimierzowi Wielkiemu[1].

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l m D. Koczetow, E. Szewczenko, Aleksandra Niewskogo stawropigialnyj sobor w Tallinie[w:] Prawosławnaja Encikłopiedija. T. I. Moskwa: Cerkowno–naucznyj centr "Prawosławnaja Encyklopedia", 2000, s. 551-553. ISBN 5-89572-007-2.