Sobór św. Aleksandra Newskiego w Tallinnie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sobór św. Aleksandra Newskiego
Aleksander Nevski katedraal
sobór katedralny
Widok ogólny
Widok ogólny
Państwo  Estonia
Miejscowość Tallinn greater coatofarms.png Tallinn
Wyznanie prawosławne
Kościół Estoński Kościół Prawosławny
Eparchia tallińska / stauropigia
Katedra od 1920
Wezwanie św. Aleksandra Newskiego
Wspomnienie liturgiczne 30 sierpnia/12 września;
14/27 listopada
Położenie na mapie Estonii
Mapa lokalizacyjna Estonii
Sobór św. Aleksandra Newskiego
Sobór św. Aleksandra Newskiego
Ziemia 59°26′09,0″N 24°44′21,7″E/59,435833 24,739361
Strona internetowa

Sobór św. Aleksandra Newskiego w Tallinnie (est. Aleksander Nevski katedraal, ros. Собор Александра Невского) – prawosławny sobór w Tallinnie, katedra metropolitalna autonomicznego Estońskiego Kościoła Prawosławnego[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Inicjatorami budowy soboru byli gubernator estoński Siergiej Szachowskoj oraz proboszcz parafii Przemienienia Pańskiego w Tallinnie ks. K. Tizik. Istniejący wcześniej sobór Przemienienia Pańskiego, zajmujący budynek dawnego kościoła luterańskiego, stał się niewystarczający dla potrzeb rosnącej grupy prawosławnych Rosjan stale zamieszkujących miasto. W 1887 Świątobliwy Synod Rządzący zatwierdził plan budowy nowego soboru w mieście i przekazał na ten cel 60 tys. rubli. Gubernator estoński uznał jednak tę sumę za niewystarczającą i za zgodą cara Aleksandra III rozpoczął ogólnorosyjską zbiórkę funduszy na budowę obiektu[1].

Jako miejsce pod budowę świątyni wybrane zostało wzgórze Toompea. Autorem projektu budynku był Michaił Prieobrażenski. 30 sierpnia 1895 arcybiskup ryski i mitawski Arseniusz poświęcił miejsce budowy, dwa lata później rozpoczęto wylewanie fundamentów; 30 sierpnia 1895 poświęcony został kamień węgielny. W 1899 do wnętrza budowanej cerkwi wstawiony został ikonostas. W marcu 1900 ukończono prace nad wystrojem wnętrza i 30 kwietnia 1900 biskup ryski i mitawski Agatangel, w asyście protoprezbitera Jana Siergiejewa poświęcił gotową świątynię[1]. Sobór był świątynią parafii etnicznie rosyjskiej (z nabożeństwami w języku cerkiewnosłowiańskim), starszy sobór Przemienienia Pańskiego przekazano parafii prawosławnych Estończyków[1].

Po uzyskaniu niepodległości przez Estonię pojawił się projekt adaptacji soboru i całego wzgórza Toompea na Panteon Estońskiej Niezależności, a tym samym usunięcia świątyni-symbolu rusyfikacji kraju. 1 maja 1929 uchwalona została ustawa o rozbiórce soboru. Decyzja ta spotkała się z protestami ludności prawosławnej, a także części duchowieństwa i wiernych większościowego Kościoła luterańskiego oraz lewicowych partii opozycyjnych. Ostatecznie do zniszczenia świątyni nie doszło[1].

W latach 1923–1936 soborem administrowała nadal parafia rosyjska, podlegająca eparchii narewskiej, grupującej placówki duszpasterskie prawosławnych Rosjan. W 1936 budynek przejęła parafia etnicznie estońska; równocześnie sobór stał się katedrą autonomicznego Estońskiego Kościoła Prawosławnego kierowanego przez metropolitę Aleksandra. Nabożeństwa odbywały się w języku estońskim[1]. Parafia rosyjska odzyskała sobór w 1940, po aneksji Estonii do ZSRR i ponownym włączeniu Estońskiego Kościoła Prawosławnego w jurysdykcję Patriarchatu Moskiewskiego[1].

Po zajęciu Estonii przez III Rzeszę wskutek agresji na ZSRR sobór został w 1941 zamknięty. Do jego ponownego otwarcia w maju 1945 doprowadził arcybiskup narewski Paweł. W 1947 wiernym odebrano piwnice świątyni, gdzie znajdowała się dolna cerkiew św. Andrzeja, po czym zaadaptowano je na schron, a następnie magazyn książek. W latach 60. XX wieku istniał projekt przebudowy całego soboru na planetarium, czemu skutecznie przeciwstawił się biskup talliński i estoński Aleksy[1].

W 1991 parafia soborowa odzyskała pomieszczenie po dolnej cerkwi. Osiem lat później obiekt, na wniosek parafian, otrzymał status soboru stauropigialnego – podlega bezpośrednio patriarchom moskiewskim i całej Rusi, nie zaś eparchii tallińskiej, chociaż pozostaje katedrą jej zwierzchników[1].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze soboru

Sobór reprezentuje styl bizantyjsko-rosyjski. W rozplanowaniu naśladuje bizantyjskie świątynie krzyżowo-kopułowe, posiada trzy absydy i pięć cebulastych kopuł. Łączna wysokość obiektu to 58 metrów[1]. Zewnętrznie obiekt zdobiony jest mozaiką autorstwa A. Frołowa. Z kolei freski we wnętrzu soboru zaprojektował architekt Prieobrażenski. Kompozycja Komunia Apostołów w absydzie głównego ołtarza została namalowana przez M. Wasiljewa na wzór mozaiki w ołtarzu kijowskiego soboru Mądrości Bożej[1].

Ikonostas cerkwi powstał w pracowni A. Nowoskolcewa w latach 1889–1899. Ten sam autor zaprojektował trzy witraże w oknach części ołtarzowej, z wizerunkami Chrystusa Zbawiciela, Matki Bożej i św. Jan Chrzciciela[1].

Główny ołtarz soboru poświęcony jest św. Aleksandrowi Newskiemu, dwa boczne – św. Sergiuszowi z Radoneża oraz św. Włodzimierzowi Wielkiemu[1].

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 D. Koczetow, E. Szewczenko, Aleksandra Niewskogo stawropigialnyj sobor w Tallinie[w:] Prawosławnaja Encikłopiedija. T. I. Moskwa: Cerkowno–naucznyj centr "Prawosławnaja Encyklopedia", 2000, s. 551-553. ISBN 5-89572-007-2.