Soja warzywna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Soja zwyczajna
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad dwuliścienne właściwe
Rząd bobowce
Rodzina bobowate
Rodzaj soja
Gatunek soja zwyczajna
Nazwa systematyczna
Glycine max (L.) Merr.
Interpr. Herb. amboin. 274. 1917
Synonimy

Glycine hispida (Moench) Maxim., Phaseolus max L., Soya max (L.) Piper)

Mapa zasięgu
Soja warzywna: zasięg występowania na mapie
Nasiona

Soja warzywna, s. owłosiona, s. zwyczajna (Glycine max (L.) Merr. – gatunek rośliny jednorocznej należący do rodziny bobowatych. Pochodzi z południowo-wschodniej Azji. W Polsce jest rzadko uprawiana, czasami przejściowo dziczejąca.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Dorasta do 1 m wysokości.
Liście
Złożone, trójlistkowe.
Kwiaty
Motylkowate (grzbieciste) o barwie fioletowej.
Owoce
Strąki szorstko owłosione. Zawierają 1-4 nasiona bogate w białko i tłuszcz. Są małe, owalne i mają różnorodne zabarwienie – od żółtego poprzez brunatne i zielone do czarnego.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Jest rośliną uprawną z grupy tzw. roślin strączkowych. Nasiona soi są bardzo ważnym surowcem do produkcji pasz i stanowią też cenny pokarm dla człowieka. Produkty spożywcze wytwarzane z soi są szczególnie chętnie włączane do diety przez wegetarian, jako alternatywa dla mięsa. Na bazie nasion soi wytwarza się takie produkty, jak: olej sojowy, mączka sojowa, kasza sojowa, mleko sojowe, tofu, tempeh, lecytyna. Preparaty z soi dodawane są do różnych przetworów, m.in. konserw mięsnych, wędlin – dodatek soi podnosi ich wartości odżywcze. Nasiona soi zawierają bardzo dużo w porównaniu z innymi roślinami, bo aż 30-50% białka, przy czym mają bardzo odpowiedni dla człowieka skład aminokwasów. Ponadto zawierają dużo tłuszczu (14-24%), oraz witaminy z grupy B.
  • Historia uprawy: pochodzi z Azji, prawdopodobnie wyhodowana została z soi ussuryjskiej. W Chinach uprawiana była od 4 tys. lat. Obecnie 45% areału jej upraw znajduje się w USA, skąd pochodzi około 55% światowej produkcji. Pozostali najwięksi producenci soi to Brazylia, Argentyna, Chiny oraz Indie. W Polsce jest rzadko uprawiana, gdyż wymaga ona dużo ciepła i stałych umiarkowanych opadów. Na niewielką skalę uprawiane są odmiany dostosowane do klimatu jaki panuje w Polsce.
Najwięksi producenci soi (2008)
(w milionach ton)[2]
 Stany Zjednoczone 80,5
 Brazylia 59,9
 Argentyna 46,2
 Chiny 15,5
 Indie 9,0
 Paragwaj 6,8
 Kanada 3,3
 Boliwia 1,6
 Indonezja 0,8
Łącznie na świecie 230,9 mln ton
  • Jest najważniejszą na świecie rośliną oleistą. Otrzymywanego z jej nasion oleju używa się do sałatek, do smażenia, wyrobu ciast i produkcji margaryny. W przemyśle wytwarza się z niego mydło, farby i smary[3].
  • Większość produkowanej soi stanowi soja transgeniczna. Udział soi GMO w ogólnoświatowej produkcji w 2008 roku wynosił 70%[4] i stale wykazuje tendencję rosnącą.[potrzebny przypis]

Wartość odżywcza[edytuj | edytuj kod]

Wartość odżywcza
Soja, nasiona suche
(100 g)
Wartość energetyczna 1723 kJ (412 kcal)
Białka 37,5 g
Węglowodany 32,7 g
Tłuszcze 19,6 g
Woda 8,1 g
Dane liczbowe na podstawie: [5]
Wartości RDA i AI wyznaczone na podstawie danych Institute of Health[6]
Wartość odżywcza
Soja. kiełki
(100 g)
Wartość energetyczna 610 kJ (146 kcal)
Białka 14,3 g
Węglowodany 9,6 g
Tłuszcze 6,7 g
Woda 69,0 g
Dane liczbowe na podstawie: [5]
Wartości RDA i AI wyznaczone na podstawie danych Institute of Health[6]

Wpływ na zdrowie[edytuj | edytuj kod]

Metaanaliza przeprowadzona na badaniach obejmujących 452 916 uczestników wykazała liniową zależność pomiędzy spożyciem soi i obniżeniem ryzyka wystąpienia raka piersi[7]. Mąka sojowa zawiera inhibitor trypsyny, który może być przyczyną przerostu trzustki. Hipertrofię i hiperplazję trzustki obserwowano u zwierząt po podaniu surowej mąki sojowej lub oczyszczonego inhibitora trypsyny[8]. W postaci surowej soja zawiera wiele składników mogących negatywnie wpłynąć na organizm odżywiających się nią zwierząt. Czynniki antyodżywcze zmniejszają ilość przyswajanych aminokwasów, witamin i soli mineralnych. Do właściwego wykorzystania substancji odżywczych zawartych w soi konieczna jest obróbka cieplna[9].

Zaobserwowano spadek ilości wytwarzanego testosteronu u mężczyzn spożywających produkty sojowe[10]. Zawarte w nasionach soi fitoestrogeny mogą potencjalnie wpływać na zdrowie zarówno kobiet jak i mężczyzn. Badania dostarczyły słabych przesłanek do stwierdzenia pozytywnych skutków spożycia soi na zdrowie kobiet. Między innymi badano zmniejszenie ryzyka wystąpienia nowotworów w okresie poprzedzającym menopauzę. Badania wpływu produktów sojowych na zdrowie mężczyzn dotyczyły między innymi wpływu na płodność i jakość nasienia. Negatywny wpływ na jakość nasienia nie został potwierdzony[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website/Fabaceae (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-26].
  2. Soybeans. W: FAOSTAT [on-line]. Food And Agricultural Organization of United Nations: Economic And Social Department: The Statistical Division. [dostęp 2011-02-27].
  3. Jerzy Wrona: Podstawy geografii ekonomicznej. Jadwiga Rek. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, 2001, s. 186-187. ISBN 83-208-1329-8.
  4. 2008 ISAAA Report on Global Status of Biotech/GM Crops. W: ISAAA [on-line]. [dostęp 2012-02-28].
  5. a b Hanna Kunachowicz; Beata Przygoda; Irena Nadolna; Krystyna Iwanow: Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2017, s. 516-517. ISBN 978-83-200-5311-1.
  6. a b Dietary Reference Intakes Tables and Application. Institute of Health. The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (ang.)
  7. Jing Wu. Dietary Protein Sources and Incidence of Breast Cancer: A Dose-Response Meta-Analysis of Prospective Studies. „Nutrients”. DOI: 10.3390/nu8110730. Cytat: "We observed a linear association between soy food intake and decreased risk of breast cancer (p = 0.908)". 
  8. Joseph J. Rackis i inni, "The USDA trypsin inhibitor study. I.Background, objectivites and procedural details", Qualification of Plant Foods in Human Nutrition, vol. 35, 1985.
  9. Joseph J. Rackis, "Biological and Physiological Factors in Soybeans", Journal of the American Oil Chemists' Society, 51:161A-170A, styczeń 1974.
  10. BL. Dillingham, BL. McVeigh, JW. Lampe, AM. Duncan. Soy protein isolates of varying isoflavone content exert minor effects on serum reproductive hormones in healthy young men.. „J Nutr”. 135 (3), s. 584-91, Mar 2005. PMID: 15735098. 
  11. MS. Kurzer. Hormonal effects of soy in premenopausal women and men.. „J Nutr”. 132 (3), s. 570S-573S, Mar 2002. PMID: 11880595. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Stanisław Lisowski, Świat roślinny tropików, Poznań: Wydawnictwo Sorus, 1996, ISBN 83-85599-78-9, OCLC 749825836.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]