Sokół rudogłowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sokół rudogłowy
Falco chicquera[1]
Daudin, 1800
Ilustracja
Osobnik sfotografowany w Indiach
Ilustracja
Osobnik sfotografowany w Namibii
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

sokołowe

Rodzina

sokołowate

Podrodzina

sokoły

Plemię

Falconini

Rodzaj

Falco

Gatunek

sokół rudogłowy

Podgatunki
  • F. c. chicquera Daudin, 1800
  • F. c. ruficollis Swainson, 1837
  • F. c. horsbrughi Gunning & Roberts, 1911
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 NT pl.svg

Sokół rudogłowy[3], kobczyk rudogłowy[4] (Falco chicquera) – gatunek średniej wielkości ptaka drapieżnego z rodziny sokołowatych (Falconidae). To szeroko rozpowszechniony ptak osiadły w Indiach i sąsiednich regionach, jak również w subsaharyjskiej Afryce. W Indiach lokalnie zwany turumti.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Miejsce sokoła rudogłowego w rodzinie sokołowatych nie jest w pełni ustalone. Czasem za najbliżej spokrewniony gatunek podaje się drzemlika lub sokoła afrykańskiego, ale prawdopodobnie nie jest to poprawne wskazanie. W rzeczywistości może być odległym krewnym sokoła wędrownego, ale potrzebne są bardziej wnikliwe badania. W każdym razie, afrykańskie i hinduskie podgatunki bardzo różnią się między sobą i w dłuższej perspektywie czasowej ulegną oddzieleniu gatunkowemu[5]. Zwykle wyróżnia się trzy podgatunki F. chicquera[6][7][8]:

  • sokół rudogłowy (F. chicquera chicquera) – południowo-wschodni Iran przez Indie do Bangladeszu.
  • sokół rdzawoszyi (F. chicquera ruficollis) – Senegal i Gambia do zachodniej Etiopii i na południe przez wschodnią Afrykę do Zambii i północnego Mozambiku.
  • F. chicquera horsbrughiNamibia i południowy Mozambik do RPA.

Niektórzy autorzy już obecnie wydzielają podgatunki afrykańskie do osobnego gatunku o nazwie Falco ruficollis (sokół rdzawoszyi). Takie ujęcie systematyczne stosuje np. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN)[9].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Sokół rudogłowy to średniej wielkości drapieżca o długich skrzydłach z jasnorudym wieńcem na głowie i tej barwy karkiem. Średnia jego długość wynosi 30–36 cm, a rozpiętość skrzydeł 85 cm. Obie płcie są podobne pod względem upierzenia, ale nie rozmiarem: samiec jest mniejszy niż samica, co jest częstą prawidłowością u sokołów. Młode ptaki są płowożółte z mniej wyraźnym prążkowaniem i bardziej matową górną częścią ciała.

Dorosły afrykański sokół z podgatunku F. chicquera ruficollis ma białą część twarzową poza czarnym paskiem, przypominającym wąsy. Górne części ciała są jasnoszare z czarnymi lotkami pierwszorzędowymi i końcówką ogona. Dolne części ciała są białe i posiadają ciemne paskowanie na spodniej stronie skrzydeł, dolnych partiach piersi, brzuchu i spodniej stronie ogona. Przednia strona szyi ma płowożółte paski. Nogi i obwódka oczna są żółte. Wydają przenikliwe kek-kek-kek.

Zachodnioafrykańskie samce ważą pomiędzy 139 i 178 gramów, podczas gdy samice zwykle między 190 a 305 gramów. Poszczególne afrykańskie ptaki w południowym biegu rzeki Zambezi są odseparowane od reszty i tworzą podgatunek F. chicquera horsbrughi, ale różnice w wielkości mogą mieć charakter ciągły (przejściowy) i to wydzielenie może być niepoprawne.

Azjatycki podgatunek nominatywny F. chicquera chicquera ma rude paski przypominające wąsy. Brakuje mu rudych prążków na piersi i ma mniej rozległe paskowanie w odniesieniu do podgatunków afrykańskich.

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Zamieszkuje półpustynie, sawanny i inne suche otwarte przestrzenie z porozrzucanymi drzewami, ale również przyrzeczne lasy. Często spotyka się go siedzącego w ukryciu w koronie palmy Borassus aethiopium lub ścigającego ptaki, nietoperze i duże owady w trakcie dziarskiego lotu.
Poluje głównie o zmierzchu i o świcie pod sklepieniem drzew. Często łowy prowadzi w parach, czasem wykorzystując technikę, w której jeden ptak z pary nisko leci nad ziemią, wypłaszając małe ptaki. Drugi w tym czasie lata wyżej i chwyta ofiary wylatujące z ukrycia.

Ptaki te zajmują stare gniazda po ptakach krukowatych lub innych ptakach drapieżnych[8]. Samica może też składać od 3 do 5 jaj w zakamarkach korony drzewa palmowego.

Status[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje sokoła rudogłowego za gatunek bliski zagrożenia (NT – near threatened)[2], natomiast sokoła rdzawoszyjego, którego uznaje za osobny gatunek, zalicza do kategorii „najmniejszej troski” (LC – least concern)[9]. Trend liczebności populacji obu tych taksonów uznaje się za spadkowy[2][9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Falco chicquera, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c Falco chicquera, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  3. Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Falconini Leach, 1820 (Wersja: 2019-04-14). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-09-07].
  4. P. Mielczarek & W. Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, 1999. ISSN 0550-0842. 
  5. Wink et al. (1998), Wink & Saurer-Gürth (2000)
  6. F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Seriemas, falcons (ang.). IOC World Bird List (v10.2). [dostęp 2020-09-07].
  7. Red-necked Falcon (Falco chicquera) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-05)].
  8. a b Species account: Red-necked Falcon Falco chicquera (ang.). W: Global Raptor Information Network [on-line]. The Peregrine Fund, 2020. [dostęp 2020-09-07].
  9. a b c BirdLife International, Falco ruficollis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2020-09-07] (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Barlow, Clive (1997): A field guide to birds of The Gambia and Senegal. Pica Press, Nr. Robertsbridge (East Sussex). ISBN 1-873403-32-1
  • IUCN2006 - Falco chicquera, Database entry includes justification for why this species is of least concern, BirdLife International (2004), pobrano 12 sierpnia 2007
  • Grimmett, Richard; Inskipp, Carol, Inskipp, Tim & Byers, Clive (1999): Birds of India, Pakistan, Nepal, Bangladesh, Bhutan, Sri Lanka, and the Maldives. Princeton University Press, Princeton, N.J.. ISBN 0-691-04910-6
  • Kemp, Alan C.; Kemp, Meg & Hayman, Peter (2001): Birds of Prey of Africa and its Islands. Struik, Capetown. ISBN 1-86872-732-7
  • Wink, Michael & Sauer-Gürth, Hedi (2000): Advances in the molecular systematics of African raptors. In: Chancellor, R.D. & Meyburg, B.-U. (eds): Raptors at Risk: 135-147. WWGBP/Hancock House, Berlin/Blaine. PDF fulltext
  • Wink, Michael; Seibold, I.; Lotfikhah, F. & Bednarek, W. (1998): Molecular systematics of holarctic raptors (Order Falconiformes). In: Chancellor, R.D., Meyburg, B.-U. & Ferrero, J.J. (eds.): Holarctic Birds of Prey: 29-48. Adenex & WWGBP. PDF fulltext

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]