Sondaż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Sondaż – rodzaj statystycznych badań opinii publicznej, mających na celu estymację zmiennych ilościowych, oraz zbiór danych jakościowych, w próbie statystycznej z danej populacji. Jest stosowany do badania postaw i preferencji w wielu dziedzinach, m.in. w handlu, czy w politologii w okresie poprzedzającym wybory (sondaż wyborczy)[1][2].

Przy pełnym dochowaniu założeń metody, oszacowania ilościowe obejmują rzeczywiste populacyjne wartości zmiennych z częstością odpowiadającą wybranemu przedziałowi ufności (marginesowi błędu). Prawidłowo przeprowadzony sondaż powinien cechować się przede wszystkim losowością próby dla wybranej populacji. W idealnej sytuacji, już próba losowa rzędu kilku tysięcy obserwacji przekłada się na margines błędu dla proporcji mniejszy niż kilka procent, niezależnie od rozmiaru całej populacji. W praktyce, niedoskonała losowość wymaga z reguły kompensacji przy pomocy odpowiednich metod badawczych i analitycznych[1][2][3].

Badania sondażowe mają zazwyczaj charakter metod ilościowych, pozwalając na dokładne badanie wąsko określonego zjawiska. Metody jakościowe pozwalają dodatkowo objąć dane kontekstowe, i nieprzewidziane pytania i odpowiedzi, są jednak trudniejsze, bardziej pracochłonne i mniej dokładne. Typową formą sondaży są ankiety, kwestionariusze i wywiady. Osoby udzielające odpowiedzi na pytania ankietowe nazywane są respondentami[2][4][5].

W Polsce badaniem opinii publicznej i przeprowadzaniem sondaży zajmuje się wiele wyspecjalizowanych firm[2].

Wybrane techniki sondażowe[edytuj | edytuj kod]

1. Technika z występowaniem ankietera (ang. researcher-administered surveys) oraz wypełniane samodzielnie przez respondentów (ang. self-administred surveys):

2. Techniki niewymagające uczestnictwa ankietera:

  • ankieta pocztowa
  • ankieta internetowa[6][7][8]

Wybór techniki zależy od:

  • specyfiki populacji
  • czasu i budżetu przeznaczonych na realizację badania
  • wielkości próby
  • celu badania i problematyki badawczej
  • założonej precyzji wnioskowania[9]

Zasady badań sondażowych[edytuj | edytuj kod]

1. „Należy pamiętać, że w większej grupie społecznej opinia bywa zawsze podzielona”.

2. „Należy wykorzystywać dostępne źródła informacji. (…) Trzeba uwzględniać wszystkie warstwy społeczne – prawników, sklepikarzy, gospodynie domowe, konduktorów tramwajowych, chłopów, kobiety, pracowników zaopatrzenia, bankierów, kelnerów, kaznodziejów, pucybutów, przypadkowych przechodniów, ludzi spotykanych w kawiarni itp.”.

3. „Przy interpretacji jakiejś ogólnej opinii należy uwzględniać kontekst, w jakim występowało sformułowane odnośne do danej sprawy pytanie. By uniknąć nieporozumień, Instytut Badania Opinii Publicznej radzi tak formułować pytania, by na ogólną opinię miały wpływ również elementy pośrednie”.

4. „Na rezultaty badań opinii publicznej wpływają urastające do znaczenia symbolu autorytety, stereotypy i wyrażenia tendencyjne. (…) Sposób sformułowania pytania wywiera wpływ na otrzymywane rezultaty. Z drugiej strony, im bardziej ludzie są uświadomieni, tym mniejszy wpływ wywiera na nich emocjonalne zabarwienie pytania”.

5. „Można w sposób doświadczalny przekonać się, że ludzie są skłonni słyszeć i pamiętać to, co odpowiada ich życzeniom albo zgadza się z ich uprzedzeniami”.

6. „Celem większości badań naukowych jest stwierdzenie prawdziwości jakiejś hipotezy, a każda hipoteza stanowi w pewnym sensie opinię”.

7. „W badaniach nad postawami i opiniami niezbędne jest często określenie stopnia poinformowania respondentów. Jest rzeczą niebezpieczną zakładać, iż zdarzenia i problemy są w jednakowy sposób rozumiane przez wszystkich i trudno jest stwierdzić, jakie ludzie mają poglądy w danej sprawie, zanim stwierdzimy, jak rozumieją oni dany problem”.

8. „Badacze (…) nie zadowalają się zazwyczaj stwierdzeniem, jakie są postawy ludzi wobec określonych spraw. Często znacznie ważniejsze jest zbadanie całego układu postaw oraz wzajemnych zależności między nimi. (…) W ten sposób możemy wyodrębnić pewne postawy ogólne i uchwycić postawy specyficzne podlegające wpływom owych postaw ogólnych, a jakie są od nich niezależne”.

9. „Badanie motywów i oczekiwań jest jednym z zadań w badaniach sondażowych. Pojęcie motywu nie oznacza bowiem tylko podanych powodów danego zachowania (…) lecz oznacza również bardziej ogólne siły zmuszające respondenta do działania. Oczekiwania oznaczają rozciągające się w przyszłości czasowe perspektywy danej osoby, tj. jej opinie i postawy na temat tego, co się zdarzy, jak również jej własne intencje i plany”.

10. „Ankieta (…) jest skutecznym narzędziem badania tylko wówczas, kiedy respondent chce i jest w stanie wypowiedzieć się jasno. (…) Każdy doświadczony badacz wie, iż za odpowiedzią nawet na najprostsze pytanie kryje się bardzo rozległa sfera motywacji, pożądań, postaw, i że w swej konkretności ma ona charakter bardzo złożony”.

11. „Głównym zadaniem badań opinii publicznej jest studiowanie procesów kształtowania się opinii. (…) Liczne badania wykazały, że kształtowanie opinii zależne jest od podstawowych predyspozycji jednostek. Znaczy to, że postawy wobec danego problemu są rzadko tylko niezależne od ogólnego zespołu postaw, z jakimi ludzie podchodzą do sytuacji, w których uczestniczą”.

12. „Pozycja społeczna różnych grup stanowiących układy odniesienia w zestawieniu z pozycją osoby badanej może być jednym z zasadniczych czynników określających, która grupa odniesienia przeważy w sytuacji konfliktowej”.

13. „Kierunek kształtowania opinii jest w znacznej mierze wynikiem aktywizacji poprzednich doświadczeń i postaw”.

14. „Jeżeli człowiek uważa sytuację za rzeczywistą, to jest ona rzeczywistością w swych skutkach”[2]

Najczęstsze błędy w sondażach opinii społecznej[edytuj | edytuj kod]

1. Błąd braku szerszych informacji u respondentów – charakteryzuje się tym, że badający zadając pytanie zasadnicze, nie uwzględnia pytań dodatkowych, które byłyby uzupełnieniem informacji zasadniczej treści pytania. Prowadząc sondaż na określony temat polityczny, trudno o to pytać osobę, której polityka nie interesuje. Wiele pytań o zbliżonej problematyce pozwoliłoby badaczowi uzyskać informację dodatkową: dlaczego dana jednostka nie interesuje się polityką. Dlatego sposób formułowania pytania, dobór jego treści pod kątem utajonej krytyki czy aprobaty w zdecydowany sposób mogą wpływać na uzyskane wyniki.

2. Błąd zakamuflowanego uprzedzenia – sondaż z istoty swojej powinien być pozbawiony podstępnych założeń, na przykład politycznych. Osobiste sympatie ankietera w żaden sposób nie powinny wpływać na sposób stawiania pytań ankietowych. Miałoby to miejsce wówczas, gdyby sondaże były prowadzone dla celów naukowych.

3. Błąd absurdalności pytania – podstawowy kanon prowadzenia badań, w tym sondaży, mówi, że badacz nie powinien zadawać pytań, które są dla informatorów wieloznaczne, mogą wprowadzić ich w błąd, a opublikowane wyniki zniekształcać rzeczywistą opinię publiczną. Na przykład słowo „popularność” prezenter TV (dziennikarz) zamienia na słowo „aprobata” („dezaprobata”) i za pomocą tego triku stwierdza, że społeczeństwo polskie w jakimś procencie coś aprobuje. Słowa te oznaczą zupełnie co innego.

4. Błąd ogólnikowości w sondażach – występuje wówczas, gdy cele sondażu nie są zbyt jasne. Na przykład, czy ludzie wiedzą, jaki wpływ ma telewizja? Opinie telewidzów w tej kwestii mogą okazać się ciekawe poznawczo, pod warunkiem że badani orientują się w przedmiotowej sprawie. Jednak kontrowersyjnym może okazać się pytanie, czy programy telewizji „wzbudzają poszanowanie dla tradycji narodowej”, gdyż telewizja jako całość programowa nie może ani „wzbudzać poszanowania dla tradycji”, ani go nie wzbudzać – pytanie jest zbyt ogólnikowe. Tak przeprowadzone badanie sondażowe w najlepszym wypadku informuje o domysłach telewidzów, a nie o ich przekonaniach.

5. Błąd fikcyjności problemu badawczego – w zależności od sposobu postawienia pytania oraz w zależności od tego, czy badanym podsuwa się pewne odpowiedzi, czy też pozwala na swobodne wypowiedzi, badacz może uzyskać całkowicie odmienne wyniki.

6. Błąd bezzasadnego porównania – polega na wybiórczym wyselekcjonowaniu obszarów badawczych (instytucji, organizacji, sektorów gospodarki itp.) niezgodnie z warsztatem badań sondażowych. Jeżeli przedmiotem badań jest Polskie Radio, to powinna być prasa i TV, jeżeli badacz rozpatruje problematykę „aprobaty policji przez społeczeństwo”, powinien uwzględnić całą specyfikę funkcjonowania tej instytucji. W przeciwnych wypadku mamy do czynienia z kardynalnym błędem badań sondażowych, a niestety, przykładów dostarczają codziennie środki masowego przekazu.

7. Błąd wymuszania pożądanych skojarzeń – ma miejsce, jeśli autorzy sondażu (co najczęściej zdarza się przed wyborami) podsuwają badanym zupełnie dowolny zestaw cech, wartości, a następnie skłaniają ich do skojarzeń, które rozmijają się z obiektywnym stanem rzeczy – na przykład, co to jest „socjalizm” i „kapitalizm”, gdy w rzeczywistości ani w Polsce do 1989 roku, ani w byłym ZSRR nie było socjalizmu w takiej postaci, jaka znana jest powszechnie z dzieł Marksa i Engelsa.

8. Błąd nieuprawnionych porównań i komentarzy – wynika z zadawania pytań, na które respondenci nie są w stanie zadowalająco odpowiedzieć, na przykład: „Czy można krytykować papieża?”. Pytanie to nie jest poprawne, gdyż brzmi niejednoznacznie. Trudno powiedzieć, czy chodzi o to, że papież we wszystkim ma rację, czy tylko w sprawach moralnych, a może również w kwestiach organizacyjnych lub politycznych? Niestety, nie uzyskamy w tym przypadku jednoznacznej odpowiedzi. Badacz może tak postawić problem, gdy chce sprawdzić poprawność i zrozumienie formułowanych pytań, aby uczynić je bardziej zrozumiałymi lub z nich zrezygnować. Nieetyczne jest stawianie pytań bardzo trudnych poznawczo po to, by stwierdzić, że badani „nie rozumieją i nie pamiętają” tego, o co pytał ankieter.[2]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b T.M. Fred Smith, Biometrika Centenary: Sample surveys, „Biometrika”, 88 (1), 2001, s. 167–243, DOI10.1093/biomet/88.1.167, ISSN 0006-3444 [dostęp 2019-05-03] (ang.).
  2. a b c d e f Z. Witaszek, Miejsce i rola sondaży w badaniu opinii społecznej, „Zeszyty Naukowe Akademii Marynarki Wojennej”, R. 48 nr 4 (171), 2007, s. 141–162 [dostęp 2019-05-03].
  3. L. Isserlis, On the Value of a Mean as Calculated from a Sample, „Journal of the Royal Statistical Society”, 81 (1), 1918, s. 75, DOI10.2307/2340569, JSTOR2340569? [dostęp 2019-05-03].
  4. Metody i techniki badań w PR. Badania sondażowe - Anna MiotkAnna Miotk, Anna Miotk, 26 stycznia 2010 [dostęp 2019-03-08] (pol.).
  5. WIEDZAinfo - Otwarty Uniwersytet Ekonomiczny - Rola metod ilościowych w badaniach społecznych, wiedzainfo.ue.wroc.pl [dostęp 2019-03-08].
  6. Metody zbierania danych, Na Straży Sondaży [dostęp 2019-03-08] (pol.).
  7. Czym jest badanie sondażowe, experto24.pl - porady ekspertów, narzędzia, specjaliści [dostęp 2019-03-08] (pol.).
  8. KLASYFIKACJA METOD ZBIERANIA DANYCH ZE ŹRÓDEŁ PIERWOTNYCH W BADANIACH MARKETINGOWYCH, webcache.googleusercontent.com [dostęp 2019-03-08].
  9. Szreder M. (2010), Metody i techniki sondażowych badań opinii, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa, str. 158