Sowica ciemnolica
| Ninox novaeseelandiae[1] | |||
| (J.F. Gmelin, 1788) | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
sowica ciemnolica | ||
| Synonimy | |||
| |||
| Podgatunki | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |||
 | |||
Sowica ciemnolica[3], w jęz. maoryskim: ruru (Ninox novaeseelandiae) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny puszczykowatych (Strigidae). Występuje w całej Nowej Zelandii oraz na należącej do Australii wyspie Norfolk. Gatunek nie jest zagrożony, ale dwa z trzech jego podgatunków już wymarły.
Jedna z wielu jej nazw w języku angielskim, „boobook”, odnosi się do wydawanego przez nią charakterystycznego, dwutonowego dźwięku. Innym dźwiękiem wydawanym przez sowicę ciemnolicą jest niskie, powtarzalne i monotonne mor-mor-mor. Stąd pochodzi inna potoczna nazwa w języku angielskim: „morepork”[4].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]
W starszym ujęciu systematycznym do N. novaeseelandiae zaliczano uznawaną obecnie za osobny gatunek sowicę australijską (N. boobook)[5], która obejmuje 7 podgatunków zamieszkujących kontynentalną Australię, południową część Nowej Gwinei i Małe Wyspy Sundajskie[6]. Za osobny gatunek została także uznana sowica tasmańska (N. leucopsis), dawniej klasyfikowana jako podgatunek N. novaeseelandiae, występująca na Tasmanii i wyspach Cieśniny Bassa[3][6][7].
Obecnie (2025) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) wyróżnia 3 podgatunki sowicy ciemnolicej[6], podobnie jak serwis Birds of the World[8] i lista ptaków świata opracowywana przy współpracy BirdLife International z autorami HBW[9].
| Wyróżniane podgatunki | ||
|---|---|---|
| sowica ciemnolica N. n. novaeseelandiae (J.F. Gmelin, 1788) | Podgatunek nominatywny. Występuje na obu wyspach głównych Nowej Zelandii: Północnej i Południowej oraz na otaczających je mniejszych wyspach[10]. | |
| sowica wyspowa N. n. albaria E.P. Ramsay, 1888 | Wyspa Lord Howe na Morzu Tasmana[11]. Ubarwienie upierzenia jest jaśniejsze od innych podgatunków, biało nakrapiane[12]. Większy od podgatunku nominatywnego i N. n. undulata[13]. Podgatunek wyginął w XX w.[14] | |
| sowica kukułcza N. n. undulata (Latham, 1801) | Wyspa Norfolk[10]. Mały podgatunek, ciemniejszy od N. n. albaria[8]. Podgatunek uważany za wymarły[14]. | |
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Długość ciała 29 cm, masa ciała samców 156 g, samic 170 g[10]. Upierzenie ciemne, czerwonawo-brązowe, z płowymi pasami w górnej części ciała[10][4]. Żółte lub żółtawo-brązowe nogi są opierzone, z gołymi palcami[4]. Szlara szarawo-biała z białymi lub czerwono-brązowymi brwiami[10].
Dieta
[edytuj | edytuj kod]Sowica ciemnolica jest drapieżnikiem. Do jej pożywienia zalicza się owady, pająki, jaszczurki, płazy oraz małe i średniej wielkości ssaki, a także inne ptaki i młode pałanki wędrowne (Pseudocheirus peregrinus)[10][15]. Prowadzą nocny tryb życia, choć polują głównie o zmierzchu[15].
Status
[edytuj | edytuj kod]Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje sowicę ciemnolicą za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern)[2].
Podgatunek N. n. albaria z wyspy Lord Howe wyginął około 1940 roku[8].
Populacja endemicznego dla wyspy Norfolk podgatunku N. n. undulata w latach 80. XX w. zmalała do zaledwie jednej samicy. W 1989 udało się ją z powodzeniem skrzyżować z samcem introdukowanej na wyspę populacji podgatunku N. n. novaeseelandiae. Owa samica po raz ostatni była obserwowana w 1996, a tym samym czysta genetycznie populacja N. n. undulata wymarła i spotykane są jedynie hybrydy[16].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 Ninox novaeseelandiae, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2020-08-04] (ang.).
- 1 2 Ninox novaeseelandiae, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- 1 2 Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Hieracoglaucinae Bonaparte, 1854 - sowice (Wersja: 2024-10-04). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-02-23].
- 1 2 3 Konig, C. & Weick, F.: Owls of the World. Second Edition. New Haven, Connecticut: Yale University Press, 2008. ISBN 978-0-300-14227-3.
- ↑ Morepork (Ninox novaeseelandiae). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-19)]. (ang.).
- 1 2 3 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Owls. IOC World Bird List (v14.2). [dostęp 2025-02-23]. (ang.).
- ↑ BirdLife International, Ninox leucopsis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2020-08-04] (ang.).
- 1 2 3 Kirwan, G.M., P. Pyle, J. del Hoyo, P.D. Olsen, J.S. Marks & N. Collar: Morepork (Ninox novaeseelandiae), version 2.1. [w:] Birds of the World (red. N.D. Sly) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2022. [dostęp 2025-02-23]. (ang.).
- ↑ HBW and BirdLife International, Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 9 [online], październik 2024 [dostęp 2025-02-23].
- 1 2 3 4 5 6 P.D. Olsen: Family Strigidae (Typical Owls). W: Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal: Handbook of the Birds of the World. Cz. 5: Barn-owls to Hummingbirds. Barcelona: Lynx Edicions, 1999, s. 232. ISBN 84-87334-25-3. (ang.).
- ↑ Etheridge, R.. The general zoology of Lord Howe Island. „Australian Museum Memoirs”. 2, s. 3–42, 1889.
- ↑ Higgins (ed.) 1999 ↓, s. 873.
- ↑ Higgins (ed.) 1999 ↓, s. 870.
- 1 2 Garnett i Crowley 2000 ↓, s. 365.
- 1 2 Newton, I., Kavanagh, R., Olsen, J. & Taylor, I.: Ecology and Conservation of Owls. Collingwood, Australia: CSIRO Publishing, 2002. ISBN 978-0-643-06988-6.
- ↑ Conservation Advice. Ninox novaeseelandiae undulata Norfolk Island boobook owl. Threatened Species Scientific Committee, 2016. [dostęp 2020-08-04]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Stephen T. Garnett, Gabriel M. Crowley: The Action Plan for Australian Birds 2000. Canberra: Environment Australia, 2000. ISBN 0-642-54683-5. (ang.).
- P.J. Higgins (ed.): Handbook of Australian, New Zealand Antarctic birds. T. Volume 4: Parrots to Dollarbird. Melbourne: Oxford University Press, 1999. ISBN 0-19-553071-3. (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zdjęcia i materiały multimedialne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).