Spálený vrch

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Spálený vrch
Ilustracja
Widok ze stoku góry Červená hora (Vřesová studánka) na szczyty: Spálený vrch, Spálený vrch-SV i Vozka
Państwo  Czechy
Położenie Loučná nad Desnou
Pasmo Wysoki Jesionik
(czes. Hrubý Jeseník)
(Sudety)
Wysokość 1313 m n.p.m.
Położenie na mapie Sudetów
Mapa lokalizacyjna Sudetów
Spálený vrch
Spálený vrch
Ziemia50°08′38,5″N 17°06′39,9″E/50,144028 17,111083

Spálený vrch (historyczna nazwa niem. Brand See[1]) – szczyt (góra) o wysokości 1313 m n.p.m. (podawana jest też wysokość 1312 m n.p.m.) w paśmie górskim Wysokiego Jesionika (czes. Hrubý Jeseník), w północno-wschodnich Czechach, w Sudetach Wschodnich, na Morawach, w obrębie gminy Loučná nad Desnou, oddalony o około 10,9 km na północny zachód od szczytu góry Pradziad (czes. Praděd)[2][3][4].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Lokalizacja[edytuj | edytuj kod]

Widok z góry Klínová hora na górę Spálený vrch

Spálený vrch jest górą dobrze rozpoznawalną i widoczną m.in. z sąsiednich szczytów pobliskich gór. Kopułę szczytową można dostrzec m.in. ze skaliska szczytowego góry Vozka. Ponadto z połaci szczytowej góry Klínová hora. Oba jej szczyty wraz z grzbietem najlepiej widoczne są z góry Červená hora i m.in. sprzed kapliczki u źródła Vřesová studánka oraz z odkrytej połaci szczytowej góry Polom. Z innych, dalszych miejsc np. drogi wokół wierzchołka góry Dlouhé stráně czy też sprzed wieży na górze Pradziad, góra jest trudno rozpoznawalna. Pewną wskazówką do jej lokalizacji może być umiejscowienie jej na południowy wschód od charakterystycznego dobrze rozpoznawalnego pobliskiego szczytowego skaliska góry Vozka.

Góra położona jest w centralnej części (mikroregionu) Wysokiego Jesionika o nazwie Masyw Keprníka (czes. Keprnická hornatina) na bocznym odgałęzieniu (Trojmezí – Klínová hora) grzbietu głównego, ciągnącego się od przełęczy Červenohorské sedlo do przełęczy Ramzovskiej (czes. Ramzovské sedlo)[2].

Charakterystyczną cechą góry jest jej niemalże płaski około 700 m długości łukowaty grzbiet szczytowy[3], ciągnący się na kierunku południowy zachód – północ[2].

Górę ograniczają: od północy przełęcz o wysokości 1296 m n.p.m. w kierunku szczytu Vozka, od północnego-wschodu i wschodu dolina potoku Hučivá Desná[3][5], od południa przełęcz o wysokości 1170 m n.p.m. w kierunku szczytu Klínová hora i od zachodu dolina potoku Poniklý p[2][3].

W otoczeniu góry znajdują się następujące szczyty: od północnego-zachodu Vozka, od północnego-wschodu Keprník-JV i Červená hora-S, od wschodu Červená hora, od południa Klínová hora oraz od południowego-zachodu Polom[2].

Stoki[edytuj | edytuj kod]

Stoki góry Spálený vrch są zalesione w większości lasem świerkowym, przy czym niższe partie stromych stoków wschodnich spadające ku dolinie potoku Hučivá Desná zalesione są lasem mieszanym z przewagą drzewostanu liściastego[a][2]. Na wszystkich niemalże stokach występują przesieki, przecinki oraz znaczne ogołocenia[2]. Na niektórych z nich widoczne są (nawet na zdjęciach lotniczych) liczne ścięte pnie drzew, będące pozostałością po katastrofie ekologicznej (silne wiatry) w 2009 roku[2]. Ponadto na stokach wschodnich występują obszary pokryte gruzem skalnym[2]. Maksymalne nachylenie tego stoku na odcinku 50 m dochodzi nawet do 40°[2]. Na stokach brak jest większych skalisk lub grup skalnych[2].

Stoki pokryte są siecią nieoznakowanych dróżek i ścieżek[2]. Przemierzając je zaleca się korzystanie ze szczegółowych map, z uwagi na zawiłości ich przebiegu oraz zorientowanie w terenie. Grzbietem góry przebiega ścieżka główna łącząca połać szczytową góry z połacią szczytową sąsiedniej góry Klínová hora[2].

Szczyt główny[edytuj | edytuj kod]

Widok na kopułę szczytową góry Spálený vrch
Punkt geodezyjny na szczycie góry Spálený vrch

Szczyt góry jest położony wśród zalesienia[2]. Z tego powodu nie jest on punktem widokowym. Połać szczytowa pokryta jest trawą wysokogórską oraz bardzo popularną rośliną czarną jagodą[6], występującą niemalże na całym obszarze gór Wysokiego Jesionika. Na szczycie znajduje się punkt geodezyjny o wysokości 1312,67 m n.p.m.[7][8] z widocznym koło niego zamontowanym, stalowym słupkiem ostrzegającym przed jego zniszczeniem z tabliczką, z napisem Státní triangulace Poškození se trestá[b][9].

Wokół szczytu na wysokości około 1290 m n.p.m. przebiega aleja[4][2]. Dojście na szczyt następuje krótką nieoznakowaną ścieżką (długości około 100 m) biegnącą z tej alei, do której najdogodniejsze przejście możliwe jest z osady Kouty nad Desnou, poruszając się początkowo dróżką przy dolinie potoku Poniklý p., a następnie orientacyjnie przy wykorzystaniu szczegółowych map tego obszaru[10].

Plan budowy elektrowni szczytowo-pompowej Spálená[edytuj | edytuj kod]

W 2011 roku Ministerstwo Przemysłu i Handlu Czech (czes. Ministerstvo průmyslu a obchodu České republiky) wytypowało sześć miejsc w Czechach[c] jako potencjalne lokalizacje planowanej budowy elektrowni szczytowo-pompowej[11][12][13]. Wśród tych lokalizacji znalazł się kompleks bliźniaczych szczytów góry Spálený vrch[13]. Wstępny kosztorys tej inwestycji oszacowano na około 30 mld [13]. Górny zbiornik wodny położony byłby na wysokości 1350 m n.p.m., zaś jego objętość wyniosłaby 6 000 000 m³[11]. Dolny zbiornik zbudowany byłby pomiędzy potokami Hučivá Desná i Poniklý p[11]. Różnica wysokości pomiędzy górnym i dolnym zbiornikiem wyniosłaby 500 m[11]. Moc elektryczna, elektrowni szczytowo-pompowej Spálená wyniosłaby 880 MW[11].

Atutem do tej lokalizacji jest możliwość regulacji poziomu płynącej rzeki Desná w tym rejonie, który w 1997 roku nawiedziła katastrofalna powódź, poprzez budowę górnego zbiornika wodnego na szczycie góry oraz budowę zapory wodnej[11]. Budowę popierają starostowie okolicznych miejscowości[11], natomiast przeciwko jest grupa ekologów zaniepokojonych dewastacją środowiska naturalnego oraz lokalizacją blisko Narodowego rezerwatu przyrody Šerák–Keprník[11].

Szczyt drugorzędny[edytuj | edytuj kod]

Spálený vrch jest szczytem podwójnym[2]. W odległości około 380 m na północny wschód od szczytu głównego można wyróżnić drugorzędny, bliźniaczy szczyt określony jako Spálený vrch – SV o tej samej wysokości 1313 m n.p.m. i współrzędnych geograficznych (50°08′46,1″N 17°06′55,0″E/50,146139 17,115278), oddzielony od szczytu głównego mało wybitną przełęczą o wysokości 1307 m n.p.m[2][10]. Na połaci szczytowej drugorzędnego szczytu Spálený vrch – SV nie ma punktu geodezyjnego[9]. Z uwagi na tą samą wysokość obu szczytów zdarza się, że za główny szczyt góry przyjmuje się (na mapach) jej szczyt drugorzędny Spálený vrch – SV[14]. Orientacyjne dojście na szczyt drugorzędny następuje z wspomnianej już alei biegnącej wokół kopuły szczytowej.

Geologia[edytuj | edytuj kod]

Pod względem geologicznym masyw góry Spálený vrch należy do jednostki określanej jako kopuła Keprníka[15] i zbudowany jest ze skał metamorficznych, głównie: ortognejsów (biotytów) oraz skał magmowych, głównie meta-granitów[16].

Wody[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie stoki należą do zlewni Morza Czarnego, do którego płyną wody m.in. z dorzecza Dunaju, będącego przedłużeniem płynących górskich potoków (m.in. Hučivá Desná[5] czy Poniklý p.) z tej części Wysokiego Jesionika[2]. Na stoku przełęczy pomiędzy szczytami gór Vozka i Spálený vrch-SV ma swoje źródło potok Poniklý p[2]. Ponadto ze stoku góry Spálený vrch-SV ma swoje źródło nieoznaczony bliżej, krótki potok, będący dopływem potoku Hučivá Desná[2].

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Cała góra znajduje się w obrębie wydzielonego obszaru objętego ochroną o nazwie Obszar Chronionego Krajobrazu Jesioniki (czes. Chráněná krajinná oblast (CHKO) Jeseníky)[2], a utworzonego w celu ochrony utworów skalnych, ziemnych i roślinnych oraz rzadkich gatunków zwierząt. Na obszarze góry nie wytyczono żadnych ścieżek dydaktycznych[2].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W obrębie góry nie ma żadnego schroniska lub hotelu górskiego[2]. Do bazy turystycznej z hotelem Červenohorské Sedlo i pensjonatami, położonymi na przełęczy Červenohorské sedlo jest od szczytu około 3,7 km w kierunku południowo-wschodnim[2]. Do najbliższej osady Kouty nad Desnou jest od szczytu około 4,8 km w kierunku południowym[2]. Ponadto do miejscowości Branná jest od szczytu około 7 km w kierunku zachodnim[2]. Z uwagi na znaczne odległości do baz turystycznych góra ma ograniczone znaczenie turystyczne[2].

Chata Vilibaldka

Na stoku południowym (w kierunku szczytu Klínová hora), w odległości około 660 m na południowy zachód od szczytu, na wysokości około 1174 m n.p.m. położona jest chata o nazwie (czes. Vilibaldka)[17], ale nie ma ona charakteru typowego schroniska turystycznego, a którą zalicza się do tzw. chat łowieckich. Dojazd lub dojście do niej następuje nieoznakowaną dróżką o długości około 7,8 km z osady Kouty nad Desnou, przy wykorzystaniu szczegółowych map[2].

Szlaki turystyczne i rowerowe[edytuj | edytuj kod]

Bezpośrednio na szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny[2]. W obrębie góry wytyczono jeden, żółty szlak turystyczny Szlak żółty , który fragmentarycznie przechodzi niewielkim odcinkiem (długości około 380 m) u podnóża stoku południowo-wschodniego, blisko potoku Hučivá Desná, na trasie[2]:

Szlak żółty Červenohorské sedlo – Kouty nad Desnou – dolina potoku Hučivá Desná – góra Spálený vrch – przełęcz Sedlo pod VřesovkouKamenné okno – góra Červená hora – Bílý sloup.

Ponadto tym samym odcinkiem stoku góry poprowadzono również jedyny szlak rowerowy na trasie[2]:

Stripe-marked biketrail green.svg Přemyslov – góra Černá stráň – dolina potoku Hučivá Desná – góra Spálený vrch – góra Červená hora – góra Šindelná horaSuchá hora – Kouty nad Desnou – góra Hřbety – góra Nad Petrovkou – Petrovka[18].

Trasy narciarskie[edytuj | edytuj kod]

W obrębie góry nie wytyczono żadnej trasy narciarstwa biegowego, ani żadnej trasy narciarstwa zjazdowego[2].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Drzewostan całego Obszaru Chronionego Krajobrazu Jesioniki obejmuje: świerk pospolity 84%, buk zwyczajny 10%, modrzew europejski 1,5%, klon jawor 1,1%, brzoza 1%, olsza czarna 0,8%, kosodrzewina 0,4%, olsza szara 0,3%, (jodła pospolita, jesion wyniosły i lipa) po 0,2%, sosna zwyczajna 0,1%, pozostałe (sosna błotna, dąb, grab, klon zwyczajny, wiąz, jarząb, olsza zielona, topola osika, topola i wierzba iwa) łącznie 0,2% (→ Analýza vlivu lesního hospodaření na lesní ekosystémy v CHKO Jeseníky. hnutiduha.cz).
  2. W języku polskim: Państwowa sieć triangulacyjna. Uszkodzenie podlega karze.
  3. Pozostałe miejsca brane pod uwagę to: Červená jáma w Rudawach (674 MW), Šumný důl w Rudawach (880 MW), Smědavská hora w Górach Izerskich (620 MW), Velká Morava w Masywie Śnieżnika (536 MW) i Sławicz (czes. Slavíč) w Beskidzie Śląsko-Morawskim (1124 MW) (→ Michaela Vinšová: Výstavba nových vodních elektráren v ČR: Jaké jsou plány? nazeleno.cz).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Spálený vrch (Brand See) (1313 m) 1:12 000 (cz.). mapy.cz. [dostęp 2017-10-16].
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af Spálený vrch (1313 m) (Turistická mapa) 1:12 000 (cz.). mapy.cz. [dostęp 2017-10-16].
  3. a b c d Spálený vrch (cz.). turistika.cz. [dostęp 2017-10-16].
  4. a b Spálený vrch – Jeseníky (cz.). zajimavamista.cz. [dostęp 2017-10-16].
  5. a b Údolí Hučivé Desné (cz.). turistika.cz. [dostęp 2017-10-16].
  6. Jesenické tisicovky - Spálený vrch (cz.). geocaching.com. [dostęp 2017-10-16].
  7. Základní mapa (ČÚZK). geoportal.cuzk.cz ↓.
  8. Jan Ondryáš: Přehled nejvyšších vrcholů Hrubého Jeseníku (cz.). lipova-lazne.cz, 2006-01-31. [dostęp 2017-10-16].
  9. a b Spálený vrch. tisicovky.cz ↓.
  10. a b Spálený vrch – SV vrchol. tisicovky.cz ↓.
  11. a b c d e f g h Starostové z Jesenicka chtějí druhý seříznutý kopec (cz.). ceskatelevize.cz, 2015-09-15. [dostęp 2017-10-16].
  12. Petr Krňávek: V Jeseníkách plánují dvojče Dlouhých Strání (cz.). denik.cz, 2011-08-11. [dostęp 2017-10-16].
  13. a b c Rostislav Hányš: Ministerstvo plánuje dvojče elektrárny Dlouhé Stráně na nedaleké hoře (cz.). olomouc-idnes.cz, 2011-08-08. [dostęp 2017-10-16].
  14. Jeseníky – Praděd, Králický Sněžník. Turistická mapa 1:50 000 ↓.
  15. Cymerman 1998 ↓, s. 531 (mapa).
  16. Geologická mapa. (geologická jednotka 9, 13, 14 i 1012) ↓.
  17. Zdeňka Jordanová: Lovecké chaty v Jeseníkách. Vilibaldka (cz.). lovecke-chaty-v-jesenikach.webnode.cz. [dostęp 2017-10-16].
  18. Cyklotrasa 6157 Petrovka – Přemyslov (cz.). ejeseniky.com. [dostęp 2017-10-16].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]