Spółgłoska zwarta dwuwargowa bezdźwięczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Spółgłoska zwarta dwuwargowa bezdźwięczna
Numer IPA 101
p
Jednostka znakowa p
Unikod U+0070
UTF-8 (hex) 70
Inne systemy
X-SAMPA p
Kirshenbaum p
Alfabet Braille'a
Przykład
informacjepomoc

Spółgłoska zwarta dwuwargowa bezdźwięczna – rodzaj dźwięku spółgłoskowego występujący w językach naturalnych, oznaczany w międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA symbolem [p].

Artykulacja[edytuj | edytuj kod]

Opis[edytuj | edytuj kod]

W czasie artykulacji tej spółgłoski:

  • modulowany jest strumień powietrza wydychany z płuc, czyli artykulacja tej spółgłoski wymaga inicjacji płucnej i egresji;
  • tylna część podniebienia miękkiego zamyka dostęp do jamy nosowej, prąd powietrza uchodzi przez tor ustny;
  • prąd powietrza w jamie ustnej uchodzi wzdłuż środkowej linii języka;
  • dolna warga kontaktuje się z górną wargą, tworząc zwarcie. Dochodzi do całkowitego zablokowania przepływu powietrza przez jamę ustną i nosową, a następnie do przerwania utworzonej blokady i wybuchu (plozji);
  • wiązadła głosowe nie drgają, spółgłoska ta jest bezdźwięczna'
  • pozycja języka i ust może zależeć od kontekstu, w jakim występuje głoska[1].

Warianty[edytuj | edytuj kod]

Opisanej powyżej artykulacji może towarzyszyć dodatkowo:

  • wzniesienie środkowej części grzbietu języka w stronę podniebienia twardego, mówimy wtedy o spółgłosce zmiękczonej (spalatalizowanej): [pʲ];
  • wzniesienie tylnej części grzbietu języka w kierunku podniebienia tylnego, mówimy spółgłosce welaryzowanej: [pˠ];
  • modyfikacja dźwięku w gardle, mówimy spółgłosce faryngalizowanej spółgłosce: [pˤ];
  • zaokrąglenie warg, mówimy wtedy o labializowanej spółgłosce [pʷ][1].


Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Przykłady w wybranych językach:

Język Słowo IPA Znaczenie Uwagi
angielski[2] dispenser [dιspensə] 'dozownik' Zobacz też: Fonologia i fonetyka języka angielskiego
arabski Dialekt algierski [3] پاپيش [paːpi:ʃ] 'piękne dziewczęta'
armeński Dialekt wschodni[4] պապիկ [pɑpik] 'dziadziuś'
duński[5] bog [ˈpɔ̽ʊ̯ˀ] 'książka' Zazwyczaj transkrybowane do IPA jako lub b.
kataloński[6] parlar [parlar] 'mówić'
francuski[7] pomme [pɔm] 'jabłko' Zobacz też: Wymowa i transkrypcja języka francuskiego.
polski[8][1] pas [päs] - Zobacz też: Fonetyka języka polskiego.
portugalski[9] pai [paj] 'ojciec'
rumuński[10] pas [pas] 'krok'
rosyjski[11] плод [pɫo] 'płód (rolny)'
hiszpański[12] peso [ˈps] 'waga'
ukraiński[13] павук [pɐ.ˈβ̞uk] 'pająk'
włoski[14] papà [paˈpa] 'tata'
zapotecki[15] p'an [paŋ] 'chleb'

Pisownia[edytuj | edytuj kod]

Spółgłoska [p] jest zapisywana w języku polskim przy pomocy grafemu: p lub – rzadziej – b[1].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

  • dźwięczny odpowiedniki spółgłoski [p]: [b]
  • spółgłoska zwarta ejektywna dwuwargowa: [pʼ]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Magdalena Derwojedowa: Zamiast korepetycji Język polski Kompendium. Świat książki, 2005.
  2. Beata Assaf (red.): Kieszonkowy słownik polsko-angielski angielsko-polski. Larousse/SEJER, 2004, s. 8.
  3. Robin Thelwall. Illustrations of the IPA: Arabic. „Journal of the International Phonetic Association”. 20 (2), s. 37–41, 1990. DOI: 10.1017/S0025100300004266 (ang.). 
  4. Jasmine Dum-Tragut. Armenian: Modern Eastern Armenian. , 2009. John Benjamins Publishing Company (ang.). 
  5. Hans Basbøll. The Phonology of Danish. , 2005 (ang.).  Oxford University Press
  6. Joan F. Carbonell, Joaquim Llisterri. Catalan. „Journal of the International Phonetic Association”. 22 (1–2), s. 53–56, 1992. DOI: 10.1017/S0025100300004618 (ang.). 
  7. Cecile Fougeron, Caroline L Smith. Illustrations of the IPA:French. „Journal of the International Phonetic Association”. 23 (2), s. 73–76, 1993. DOI: 10.1017/S0025100300004874 (ang.). 
  8. Wiktor Jassem. Polish. „Journal of the International Phonetic Association”. 33 (1), s. 103–107, 2003. DOI: 10.1017/S0025100303001191 (ang.). 
  9. Madalena Cruz-Ferreira. European Portuguese. „Journal of the International Phonetic Association”. 25 (2), s. 90–94, 1995. DOI: 10.1017/S0025100300005223 (ang.). 
  10. dexonline.ro (rum.) [dostęp: 22.08.2018]
  11. Jaye Padgett. Contrast and Post-Velar Fronting in Russian. „Natural Language & Linguistic Theory”. 21 (1), s. 39–87, 2003. DOI: 10.1023/A:1021879906505 (ang.). 
  12. Eugenio Martínez-Celdrán, Ana Ma. Fernández-Planas, Josefina Carrera-Sabaté. Castilian Spanish. „Journal of the International Phonetic Association”. 33 (2), s. 255–259, 2003. DOI: 10.1017/S0025100303001373 (ang.). 
  13. Andrii Danyenko, Serhii Vakulenko. Ukrainian. , 1995. Lincom Europa (ang.).  Data dostępu: 17 września 2018
  14. Derek Rogers, Luciana d'Arcangeli. Italian. „Journal of the International Phonetic Association”. 34 (1), s. 117–121, 2004. DOI: 10.1017/S0025100304001628 (ang.). 
  15. Elizabeth Merrill. Tilquiapan Zapotec. „Journal of the International Phonetic Association”. 38 (1), s. 107–114, 2008. DOI: 10.1017/S0025100308003344 (ang.).  Data dostępu: 17 września 2018
Wargowe Przedniojęzykowe Pod­nie‐
bienne
Tylnojęzykowe Gar‐
dłowe
Nagło‐
śnio­we
Krta‐
niowe
Dwu‐
wargowe
War‐
gowo‐
zębowe
Zębowe Dzią‐
sło­we
Zadzią‐
słowe
Re­tro‐
fle­ksyjne
Miękko‐
podnie‐
bienne
Języcz‐
kowe
Nosowe    m    ɱ        n    ɳ    ɲ    ŋ    ɴ  
U
s
t
n
e
Ś
r
o
d
k
o
w
e
Zwarte p b t d ʈ ɖ c ɟ k ɡ q ɢ   ʡ ʔ  
Szczelinowe ɸ β f v θ ð s z ʃ ʒ ʂ ʐ ç ʝ x ɣ χ ʁ ħ ʕ ʜ ʢ h ɦ
Półotwarte    β̞    ʋ    ð̞    ɹ    ɻ    j    ɰ      
  Drżące    ʙ    r    *    ʀ    *  
Uderzeniowe    *    ѵ    ɾ    ɽ          *  
B
o
c
z
n
e
Boczne szczelinowe ɬ ɮ *    *    *       
Boczne półotwarte    l    ɭ    ʎ    ʟ  
Boczne uderzeniowe      ɺ    *    ʎ̯    ʟ̆    
Podwójna artykulacja i koartykulacja
ʍ w ɥ ɕ ʑ ɧ ɫ
Zwarto-szczelinowe
pf ʦ

ʣ

ʧ

ʤ

ʨ

ʥ

kx
Mlaski
ʘ ǀ ǃ ǂ ǁ  
Glottalizowane: iniektywne
ɓ ɗ ʄ ɠ ʛ  
Glottalizowane: ejektywne