Spawęki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Spawęki
Pedipalpi
Börner, 1904
Ilustracja
Damon johnstoni z rzędu tępoodwłokowców
Ilustracja
Thelyphonus spp. z rzędu biczykoodwłokowców
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada pajęczaki
(bez rangi) Pantetrapulmonata
(bez rangi) Tetrapulmonata
(bez rangi) Schizotarsata
(bez rangi) spawęki

Spawęki[1][2], nogogłaszczkowce[2] (Pedipalpi) – wyróżniany przez część autorów takson pajęczaków o niepewnym monofiletyzmie. Należy tu około 500 opisanych gatunków zasiedlających głównie strefę tropikalną i subtropikalną[1].

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Spawęki obejmują trzy współcześnie rozpoznawane rzędy[1]:

Pierwszy z nich określany bywa jako spawęki pająkokształtne, a pozostałe łączone w spawęki skorpionokształtne[2] (Camarostomata[3], Uropygi s.l.[4]).

Kladogram Tetrapulmonata według Schultza (2007)

Tetrapulmonata
Schizotarsata

Haptopoda


Pedipalpi
Uropygi s.l.

Schizomida



Thelyphonida




Amblypygi





Araneae



Takson Pedipalpi wprowadzony został w 1904 roku przez Carla J.B. Börnera[5]. W pierwszej połowie XX wieku był w powszechnym użyciu. Klasyfikowany był w randze rzędu. Później jednak pojawiła się hipoteza, że tępoodwłokowce są bliżej spokrewnione z pająkami niż pozostałymi spawękami. W związku z tym rozbito Pedipalpi na 3 rzędy, z których tępoodwłokowce łączono z pająkami w klad Labellata. Monofiletyzm Labellata potwierdzały analizy filogenetyczne przeprowadzone przez P. Weygoldta i H.F. Paulusa w 1979 roku, L. van der Hammena w 1989 roku oraz W.C. Wheelera i C.Y. Hayashi w 1998 roku. Według każdej z nich Labellata stanowiły jako całość grupę siostrzaną dla kladu złożonego z biczykoodwłokowców i rozłupnogłowców. Tymczasem w 1987 roku W.A. Shear i współpracownicy zwrócili uwagę na podobieństwa między Amblypygi i Uropygi. Kolejne podobieństwa wykazał J.W. Schultz w pracach z 1989, 1990 i 1999 roku[4]. W 2002 roku ukazała się analiza filogenetyczna G. Giribeta i innych, która wskazywała na istnienie kladu Pedpipalpi kosztem Labellata[3]. W badaniach filogenetycznych Schultza z 2007 roku spawęki zostały rozpoznane jako grupa, której monofiletyzm jest dobrze udowodniony[4]. Z wynikami Schultza nie zgadza się J. Haupt: na podstawie analizy budowy szczękoczułków doszedł on do wniosku, że tępoodwłokowce są grupą siostrzaną pająków, a termin Pedipalpi powinien zostać odrzucony[6].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Schizomus crassicaudatus z rzędu rozłupnogłowców

Do wspólnych cech spawęk należą m.in. chwytne nogogłaszczki o biodrach zmodyfikowanych celem wsparcia zewnętrznych mięśni gardzielowych, czułkowate odnóża pierwszej pary, odnóża kroczne o asymetrycznych mięśniach zginaczach stawu udowo-rzepkowego, odnóża par 2–4 z trzema członami końcowymi stóp[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Marek Żabka: Rząd: biczykoodwłokowce – Thelyphonida (Uropygi), rząd: rozłupnogłowce – Schizomida, rząd: tępoodwłokowce – Amblypygi. W: Zoologia: Stawonogi. Czesław Błaszak (red. nauk.). T. 2. Cz. 1: Szczękoczułkopodobne, skorupiaki. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011. ISBN 978-83-01-16568-0.
  2. a b c spawęki, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2015-09-16].
  3. a b Gonzalo Giribet, Gregory D. Edgecombe, Ward C. Wheeler, Courtney Babbitt. Phylogeny and systematic position of Opiliones: a combined analysis of chelicerate relationships using morphological and molecular data. „Cladistics”. 18, s. 5–70, 2002. 
  4. a b c d Jeffrey W. Schultz. A phylogenetic analysis of the arachnid orders based on morphological characters. „Zoological Journal of the Linnean Society”. 150, s. 221–265, 2007. 
  5. Carl Julius Bernhard Börner. Beiträge zur Morphologie der Arthropoden. I. Ein Beitrag zur Kenntnis der Pedipalpen. „Zoologica (Stuttgart)”. 42, s. 1–174, 1904. 
  6. Joachim Haupt. Chelicerae of arachnids: facts and fiction. „Arthropoda Selecta”. 18 (1–2), s. 17–19, 2009.