Trzeci Świat: Różnice pomiędzy wersjami

Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Usunięte 12 bajtów ,  5 lat temu
WP:SK, drobne redakcyjne
(→‎Państwa Trzeciego Świata: Dodanie Polski do krajów trzeciego świata.)
(WP:SK, drobne redakcyjne)
[[Plik:First second third worlds map.svg|thumb|250px|right|Świat podczas [[zimna wojna|zimnej wojny]]: niebieskim kolorem oznaczony został ''Pierwszy Świat'', czerwonym ''Drugi Świat'', a zielonym ''Trzeci Świat'']]
 
'''Trzeci Świat''' – powstałe w okresie [[zimna wojna|zimnej wojny]] określenie grupy [[państwo|państw]] nienależących do bloku zachodniego – w którym dominował [[kapitalizm]], ani [[blok wschodni|bloku wschodniego]] – gdzie dominował ustrój [[socjalizm|socjalistyczny]].
 
== Geneza pojęcia ==
Jako twórcę pojęcia wskazuje się najczęściej francuskiego demografa i socjologa Alfreda Sauvy'egoSauvy’ego, który miał go użyć po raz pierwszy w 1952 r. Nawiązywał on do pamfletu z okresu [[rewolucja francuska|rewolucji francuskiej]], autorstwa księdza [[Emmanuel-Joseph Sieyès|Emmanuela-Josepha Sieyèsa]] ''[[Czym jest stan trzeci?]]''. Pamflet wskazywał na dysproporcje między faktyczną rolą [[stan trzeci|stanu trzeciego]] w społeczeństwie francuskim, a jego miejscem we francuskim ustroju<ref name="rewolucja" />. Zdaniem Alfreda Sauvy'egoSauvy’ego, tak jak stan trzeci domagał się równych praw w okresie rewolucji francuskiej, tak samo teraz państwa trzeciego świata domagają się równej pozycji na arenie międzynarodowej<ref name="Malendowski" />. Pierwszeństwo Sauvy'egoSauvy’ego jest jednak niepewne i niekiedy autorstwo terminu przypisywane jest [[Frantz Fanon|Frantzowi Fanonowi]], [[Georges Balandier|Georges'owiGeorges’owi Balandierowi]], a także (mylnie) [[Claude Bourdet|Claude'owiClaude’owi Bourdetowi]]<ref name="Solarz17" />.
 
Zwrot ma pochodzenie francuskie (''Tiers monde''). W świecie anglosaskim używano początkowo określeń "Świat„Świat Pośredni"Pośredni” czy "Międzyświat"„Międzyświat”, które jednak nie uległy popularyzacji<ref name="Solarz97" />.
 
== Państwa Trzeciego Świata ==
Nie ma zgody co do tego, jakie państwa należą do Trzeciego Świata. Częściowo wynika to z nieostrości pojęcia, a częściowo ze zmian społeczno-gospodarczych w niektórych krajach.
 
Do krajów Trzeciego Świata zalicza się najczęściej kraje afrykańskie (wyłączając niekiedy [[Republika Południowej Afryki|Republikę Południowej Afryki]]), kraje azjatyckie (wyłączając obszar byłego [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]], [[Japonia|Japonię]], [[Izrael]], [[Cypr]], Chiny i [[Turcja|Turcję]]), oraz państwa obu Ameryk, położone na południe od [[granica amerykańsko-meksykańska|granicy Stanów Zjednoczonych i Meksyku]]. Do krajów Trzeciego Świata należą również kraje [[Oceania|Oceanii]], bez [[Australia|Australii]] i [[Nowa Zelandia|Nowej Zelandii]]<ref name="Solarz19" />.
 
W niektórych ujęciach za kraje Trzeciego Świata uznawano również niektóre kraje europejskie, takie jak [[Grecja]], [[Polska]], [[Portugalia]], [[Rumunia]] czy [[Jugosławia]]<ref name="Solarz23" />.
 
Te wyróżnienia opierają się najczęściej na ujęciu ''Trzeciego Świata'' jako grupy państw słabo rozwiniętych. Autorzy, którzy konsekwentnie rozumieją ''Trzeci Świat'' jako grupę państw pozostających w okresie zimnej wojny poza blokami wschodnim i zachodnim, wyłączają z trzeciego świata kraje socjalistyczne ([[Kuba|Kubę]], [[Chińska Republika Ludowa|ChRL]], [[Mongolia|Mongolię]], [[Wietnam Północny]] i [[Korea Północna|Koreę Północną]]<ref name="Solarz22" />).
 
== Znaczenie pojęcia ==
Od samego początku ''Trzeci świat'' używany był w dwóch podstawowych znaczeniach: krajów niebędących w blokach wschodnim i zachodnim, oraz krajów słabo rozwiniętych. Znaczenia te tylko częściowo się pokrywały, co skutkowało nieostrością pojęcia.
 
=== Trzeci Świat - sens polityczny ===
W tym znaczeniu Trzeci Świat utożsamiony był z [[Ruch państw niezaangażowanych|państwami niezaangażowanymi]] w rywalizację zimnowojenną. Zgodnie z tym rozumieniem do [[Pierwszy Świat|Pierwszego Świata]] zaliczano zachodnie państwa kapitalistyczne, a do [[Drugi Świat|Drugiego Świata]] kraje komunistyczne. Oprócz ''Trzeciego Świata'' jako pojęcia zamienne używano również ''trzeciej siły'', ''trzeciej drogi'' oraz ''państwami niezaangażowanymi''<ref name="Solarz34" />.
 
Jednocześnie wskazywano, że państwa określane tym pojęciem są bardzo zróżnicowane, znacznie bardziej niż państwa Pierwszego i Drugiego Świata. W szczególności nie jest prawdą, jakoby kraje Trzeciego Świata były jednolitym blokiem politycznym, odpowiadającym blokom kapitalistycznemu i komunistycznemu. Część z państw trzecioświatowych skłaniała się ku związkom z Zachodem, część ku ZSRR, a część próbowała prowadzić samodzielną politykę zagraniczną<ref name="Solarz46" />.
 
Wraz z rozpadem [[system dwubiegunowy|systemu dwubiegunowego]] polityczny sens ''Trzeciego Świata'' stracił na znaczeniu.
 
=== Trzeci Świat - sens społeczno-gospodarczy ===
Obecnie pod pojęciem ''Trzeciego Świata'' rozumie się najczęściej kraje o niskim poziomie rozwoju społeczno-ekonomicznego. Źródła tego znaczenia znajdują się już w pierwszym eseju Alfreda Sauvy z 1952 r., który łączył ''Trzeci Świat'' z [[Organizacja Narodów Zjednoczonych|oenzetowskim]] pojęciem [[kraje niedorozwinięte|krajów niedorozwiniętych]]<ref name="Solarz57" />. Inni autorzy utożsamiali ''Trzeci Świat'' z takimi pojęciami jak [[kraje słabo rozwinięte]], [[kraje rozwijające się]] , [[Południe (stosunki międzynarodowe)|Południe]]<ref name="Solarz74" />.
 
Popularyzacja tego pojęcia nastąpiła po [[konferencja w Bandungu|konferencji w Bandungu]] w 1955 r<ref name="Solarz76" />. Od tej konferencji też zaczęto łączyć pojęcie Trzeciego Świata z [[dekolonizacja|ruchem dekolonizacji]].
 
==== Charakterystyka państw ====
Jako cechy charakterystyczne tych państw wymienia się:
# przeszłość [[kolonializm|kolonialną]] - są to kraje w większości pokolonialne. Dużym problemem pozostaje utrzymująca się [[neokolonializm|zależność postkolonialna]] od metropolii
# niski stopień rozwoju gospodarczego - bieda i zacofanie gospodarcze pozostaje głównym problemem krajów Trzeciego Świata. Od czasu powstania pojęcia część państw tej grupy odnotowała znaczący wzrost gospodarczy (szczególnie ''[[azjatyckie tygrysy]]''), dzięki czemu dołączyły do grupy krajów rozwiniętych
# mocno zróżnicowaną [[Struktura społeczna|strukturę społeczną]] i [[Etniczność|etniczną]], prowadzącą do licznych konfliktów - na skutek tego, kraje Trzeciego Świata trawione są wieloma konfliktami o [[konflikt etniczny|charakterze etnicznym]], [[konflikt religijny|religijnym]] i [[konflikt społeczny|społecznym]]. W większość państw nie wykształciła się też jednolita [[tożsamość narodowa]]
# słabość instytucji politycznych - systemy polityczny krajów Trzeciego Świata są często niestabilne, przechodząc między rządami [[demokracja|demokratycznymi]] i [[Autorytaryzm (ustrój)|autorytarnymi]]. W części krajów (obecnie w [[Somalia|Somalii]]) nastąpił też całkowity rozpad instytucji politycznych.
 
== Krytyka pojęcia ==
Pojęcie ''Trzeciego Świata'' było celem wielu krytyk. Wskazywano, że kraje Trzeciego Świata są zbyt zróżnicowane, aby wrzucać je do jednej kategorii. Pojęcie to sugeruje, że kraje tak różne jak np. [[Niger]], [[Argentyna]], [[Korea Południowa]] czy [[Kuwejt]] mają wspólne problemy czy interesy polityczne. Koniec zimnej wojny spowodował, że straciło aktualność polityczne znaczenie ''Trzeciego Świata''. Dynamiczny rozwój ekonomiczny wielu "trzecioświatowych"„trzecioświatowych” krajów podważył z kolei zasadność znaczenia społeczno-gospodarczego. W konsekwencji ''Trzeci Świat'' jest pojęciem bardzo upraszczającym rzeczywistość międzynarodową i ukrywającym jej faktyczne zróżnicowanie<ref name="Solarz97a" />.
 
''Trzeci świat'' jest również pojęciem budzącym negatywne skojarzenia i przez to [[stygmatyzacja|stygmatyzującym]]. Jest on kojarzony z biedą, głodem, zacofaniem, konfliktami i niestabilnością<ref name="Solarz112" />.
 
== Zobacz też ==
* [[Czwarty Świat]]
* [[BRICBRICS]]
 
{{przypisy|przypisy=
<ref name="rewolucja">{{cytuj książkę |nazwisko=Sobańska-Bondaruk |imię=Melania |nazwisko2=Lenard |imię2=Stanisław Bogusław |tytuł=Wiek XVI-XVII w źródłach |rok=1997 |wydawca=[[Wydawnictwo Naukowe PWN]] |miejsce=Warszawa |strony=484 |rozdział=Rozdział XVI. Wielka rewolucja we Francji 1789–1799 |isbn=83-01-12438-5}}</ref>
<ref name="Malendowski">{{cytuj książkę | autor = W.Malendowski| tytuł = Stosunki międzynarodowe | wydawca = Atla2 | miejsce = Wrocław | rok = 2000}}</ref>
<ref name="Solarz17">{{cytuj książkę |nazwisko = Solarz| imię = Marcin Wojciech| tytuł = Trzeci Świat. Zarys biografii pojęcia| wydawca = Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego| miejsce = Warszawa| rok = 2009| strony = 17|isbn= 978-83-235-0470-2}}</ref>
<ref name="Solarz97">{{cytuj książkę |nazwisko = Solarz| imię = Marcin Wojciech| tytuł = Trzeci Świat. Zarys biografii pojęcia| wydawca = Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego| miejsce = Warszawa| rok = 2009| strony = 97|isbn= 978-83-235-0470-2}}</ref>
<ref name="Solarz112">{{cytuj książkę |nazwisko = Solarz| imię = Marcin Wojciech| tytuł = Trzeci Świat. Zarys biografii pojęcia| wydawca = Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego| miejsce = Warszawa| rok = 2009| strony = 112-117|isbn= 978-83-235-0470-2}}</ref>
}}
 
== Zobacz też ==
* [[Pierwszy Świat]]
* [[Drugi Świat]]
* [[Czwarty Świat]]
* [[BRIC]]
 
[[Kategoria:Teoria stosunków międzynarodowych]]
54 371

edycji

Menu nawigacyjne