Torvaldo i Dorliska: Różnice pomiędzy wersjami

Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dodane 3351 bajtów ,  12 lat temu
rozszerzenie
m (robot dodaje: ca:Torvaldo e Dorliska)
(rozszerzenie)
{{Opera infobox
[[Plik:Pesaro-Gioacchino Rossini.jpg|thumb|250px|Gioacchino Antonio Rossini]]
|tytuł = Torvaldo i Dorliska
|tytuł oryginału = Torvaldo e Dorliska
|grafika =
|opis grafiki =
|rodzaj = opera semiseria
|liczba aktów = 2
|muzyka = [[Gioacchino Rossini]]
|libretto = Cesare Sterbini
|język oryginału = [[wł.|włoski]]
|źródło literackie =
|czas = 180 min
|data powstania = [[1815]]
|premiera = [[26 grudnia]] [[1815]]<br />Teatro Valle [[Rzym]]
|premiera polska =
|poprzednia =
|następna =
|commons =
|quote =
|source =
}}
'''„Torvaldo e Dorliska”''' (''Torvaldo i Dorliska'') – [[Opera (dzieło)|opera]] [[Opera semiseria|semiseria]] w dwóch aktach, skomponowana przez [[Gioacchino Rossini|Gioacchino Antonio Rossiniego]], do której [[libretto]] napisał [[Cesare Sterbini]]. Wystawiona po raz pierwszy w [[Teatro Valle]] w [[Rzym]]ie w 1815 roku.
 
== Okoliczności powstania ==
W listopadzie 1815 roku kierownicy rzymskiego ''Teatro Valle'' Pietro Cortoni i Vincenzo de Sanctis zwrócili się do Rossiniego z propozycją napisania opery dla ich teatru. Rossini był wówczas związany kontraktem z Domenico Barbają. Kontrakt zobowiązywał go do komponowania dwóch oper rocznie dla scen neapolitańskich, przewidywał jednak również możliwość udzielenia artyście od czasu do czasu bezpłatnego urlopu, aby umożliwić mu przyjmowanie zamówień innych impresariów. Rossini zdobył już w Rzymie wcześniej rozgłos ''Polibiuszem i Demetriuszem'', ''Szczęśliwym oszukaniem'', ''Tankredem'' i ''[[Włoszka w Algierze|Włoszką w Algierze]]'', a w listopadzie 1815 roku nadzwyczajny sukces odniósł ''Turek we Włoszech''. Rossini przyjął propozycję. Libretta dostarczył mu debiutujący literat rzymski Cesare Sterbini. Utwór powstał w dużym pośpiechu. Wystawiony 26 grudnia został przyjęty bardzo chłodno<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko= Sandelewski |imię=Wiarosław |autor link= |tytuł= Rossini |strony=81 i 85-86 }}</ref>.
 
==Osoby==
 
===Akt I===
W nocy poprzedzającej akcję książę d'Ordow stoczył potyczkę ze swym rywalem Torvaldem. Jest przekonany, że jego przeciwnik zginął, gdyż po jednym z ciosów padł bezwładnie na ziemię. Tymczasem strażnik zamkowy Giorgio oczekując na powrót swego pana, skarży się na swój los w służbie tyrana. Wracający d'Ordow prowadzi swoisty monolog w obecności Giorgia, ten bowiem nie do końca jest w stanie podążać za tokiem myśli księcia. Rozumie tylko, że nocna wyprawa jego pana miała związek z próbą uprowadzenia jakiejś kobiety. Tak jest w istocie. Ormondo, dowódca zamkowej gwardii otrzymuje rozkazy odszukania ciała Torvalda i sprowadzenia pięknej Dorliski, książę w głębi duszy obawia się także o to, że dziewczyna mogła się udać na krakowski dwór i donieść o jego podłości. Dorliska jednak sama przychodzi do wrót zamczyska. Szuka ona bezpiecznego schronienia. Wita ją u wrót Carlotta, zaś Giorgio słysząc co się stało doskonale wie, jak powiązać fakty, o jej przybyciu szybko dowiaduje się również sam książę. Dziewczyna jednak odrzuca go już po raz kolejny, tym bardziej, że wczoraj wzięła ślub z Torvaldem. Trafia ona wreszcie pod opiekę Carlotty<ref name="Sca64">Kolekcja „La Scala” nr 64 ''Torvaldo e Dorliska''</ref>.
 
Torvaldo, który istotnie upadł w walce, przewrócił się nie pchnięty śmiercionośnym ostrzem, lecz z uwagi na ukształtowanie terenu. Wiedząc, że jego szanse w walce z księciem nie są zbyt duże, a panujące ciemności działają na jego korzyść, postanowił nie wyprowadzać przeciwnika z błędu. Domyślając się zaś, dokąd mogła trafić jego młoda żona, postanawia dostać się do zamku wroga dostarczając w przebraniu wieśniaka fikcyjny list – ostatnie słowa Torvalda skierowane do Dorliski. Wprowadza go Giorgio i od razu spotyka ich sam książę. Treść listu przekonuje go jednak o tym, że wieśniak jest poniekąd jego sprzymierzeńcem. Ostatecznie potwierdza on bowiem śmierć Torvalda, a list, który przynosi, nakazuje Dorlisce, by przebaczyła oprawcy. Wszyscy troje udają się więc do Dorliski<ref name="Sca64"/>.
 
Dorliską targa rozpacz, nie pomagają nawet starania Carlotty, która próbuje ją pocieszać. Przygnieciona bólem pada omdlała i tak zastają ją Giorgio, d'Ordow i Torvaldo. Przytomność odzyskuje na chwilę, ale po przeczytaniu wiadomości od Torvalda znów omdlewa. Reaguje jednak na głos Torvalda. Książę również zdążł się zorientować w sytuacji, wzywa więc straże i rozkazuje uwięzić oponenta<ref name="Sca64"/>.
 
===Akt II===
Giorgio nie chce już służyć występnemu panu, a ostatnie wydarzenia utwierdziły go w przekonaniu, że jedynie wyższe władze są w stanie rozwiązać problem. Wysyła więc list do gubernatora, w którym opisuje sytuację na zamku. Razem z Torvaldem snują plany wyzwolenia<ref name="Sca64"/>.
 
Książę próbuje złamać nieugiętą jak dotąd Dorliskę, nadal jednak bezskutecznie. Gdy ją opuszcza, obie z Carlottą przekonują Giorgia, by dał im klucze od celi Torvalda, które powierzył mu książę. Gdy d'Ordow wraca Giorgio, mimo przerażenia, musi powiedzieć co zaszło. Obaj udają się do lochów. Książę chce zabić Torvalda, jednak odzywa się dzwon na trwogę. To lud wystąpił przeciw tyranowi. Książę nakazuje by Ormondo zajął się więźniami, sam zaś wychodzi na przeciw buntownikom. Ormondo także porzuca służbę u księcia. pozwala, by Torvaldo i Giorgio rozbroili jego oddział. Książę d'Ordow szaleje, sam jednak staje się więźniem, a Torvaldo i Dorliska mogą się cieszyć sobą nawzajem<ref name="Sca64"/>.
{{endspoiler}}
 
== O operze ==
[[Plik:Pesaro-Gioacchino Rossini.jpg|thumb|250px200px|Gioacchino Antonio Rossini]]
„Torvaldo i Dorliska” należy do mniej znanych i rzadziej wystawianych oper Rossiniego. Muzyka jest tutaj jednak charakterystyczna dla stylu kompozytora i niektóre motywy można znaleźć także w późniejszych jego dziełach. Opera ta jest, podobnie jak ''[[Sroka złodziejka]]'' (również Rossiniego), klasyfikowana jako [[opera semiseria]], przy bardziej szczegółowym podziale opery „Torvalda i Dorliskę” można zaliczyć też do podgatunku opery zwanego operą ratunku albo wyzwolenia, warto podkreślić, że należy tutaj także jedyna opera [[Ludwig van Beethoven|Beethovena]] – ''[[Fidelio]]''. Mimo, iż imiona wszystkich bohaterów brzmią obco, twórcy opery umiejscowili ją w okolicach Krakowa, co jest szczególnie wymowne w XIX wieku. Dorliska, wchodząc do zamczyska, mówi, że jest z Polski, a więc kraju, którego nie było na ówczesnych mapach Europy, co na pewno ma znaczenie również dla współczesnych Polaków.
Na niepowodzenie opery złożyły się kiepskie libretto i nienajlepsza muzyka - niezdecydowana w charakterze - podobnie jak libretto wahająca się pomiędzy dramatem a komedią. Rossini powrócił w ''Torvaldzie'' do zarzuconego we wcześniejszej operze ''recitativo secco''. Instrumentacja utworu jest bardzo stereotypowa, co wynikło być może z faktu, że orkiestra Teatro Valle była nieliczna, a jej poziom niezbyt wysoki. Rossini zwątpił w jej możliwości, gdy odkrył, że fryzjer, u którego się golił, był w niej pierwszym klarnecistą<ref name="San86">{{Cytuj książkę |nazwisko= Sandelewski |imię=Wiarosław |autor link= |tytuł= Rossini |strony=86 }}</ref>.
 
Pomimo wad ''Torvaldo i Dorliska'' posiada niemało szczęśliwych pomysłów wykorzystanych w późniejszych operach. Nawet uwertura uważana przez Roncaglię za ''jedną z najbrzydszych, jeśli nie najbrzydszą'', posiada piękny drugi temat wykorzystany następnie w uwerturze do ''[[Kopciuszek (opera)|Kopciuszka]]''<ref name="San86"/>.
 
Pomimo tych braków ''Torvaldo'' był wystawiany nie tylko we Włoszech, ale także w [[Berlin]]ie, [[Wiedeń|Wiedniu]], [[Lizbona|Lizbonie]], [[Praga|Pradze]], a nawet w meksykańskim [[Vera Cruz]]. Debiutowała w nim w [[Paryż]]u w 1825 roku [[Maria Malibran]]<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko= Sandelewski |imię=Wiarosław |autor link= |tytuł= Rossini |strony=86-87 }}</ref>.
 
„Torvaldo i Dorliska” należy do mniej znanych i rzadziej wystawianych oper Rossiniego. Muzyka jest tutaj jednak charakterystyczna dla stylu kompozytora i niektóre motywy można znaleźć także w późniejszych jego dziełach. Opera ta jest, podobnie jak ''[[Sroka złodziejka]]'' (również Rossiniego), klasyfikowana jako [[opera semiseria]], przy bardziej szczegółowym podziale opery „Torvalda i Dorliskę” można zaliczyć teżnależąca do podgatunku opery, zwanego operą ratunku albo wyzwolenia, warto(podobnie podkreślić,jak że należy tutaj także jedyna opera''[[Fidelio]]'' [[Ludwig van Beethoven|Beethovena]])<ref name="Sca64"/>. ''[[Fidelio]]Torvaldo'' jest kolejną po ''Zygmuncie'' operą Rossiniego rozgrywającą się w Polsce<ref name="San72">{{Cytuj książkę |nazwisko= Sandelewski |imię=Wiarosław |autor link= |tytuł= Rossini |strony=72 }}</ref>. Mimo, iż imiona wszystkich bohaterów brzmią obco, twórcy opery umiejscowili ją w okolicach Krakowa, co jest szczególnie wymowne w XIX wieku. Dorliska, wchodząc do zamczyska, mówi, że jest z Polski, a więc kraju, którego nie było na ówczesnych mapach Europy, co na pewno ma znaczenie również dla współczesnych<ref Polakówname="Sca64"/>.
 
{{Przypisy|2}}
 
==Źródła Bibliografia ==
* Kolekcja „La Scala” nr 64 ''Torvaldo e Dorliska'', Polskie Media Amer.Com, Oxford Educational Sp. z o.o. 2008; ISBN 978-83-252-0314-6
* {{Cytuj książkę |nazwisko= Sandelewski |imię=Wiarosław |autor link= |tytuł= Rossini|data=1980 |wydawca=Polskie Wydawnictwo Muzyczne |miejsce=Warszawa |strony= |isbn=83-224-0133-7}}
 
[[Kategoria:Opery Gioacchino Antonio Rossiniego]]
13 242

edycje

Menu nawigacyjne