Okres Ubajd: Różnice pomiędzy wersjami

Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Usunięte 28 bajtów ,  10 lat temu
przeredagowanie artykułu, dodanie bibliografii i przypisów
m (Ubajd 3: drobne redakcyjne)
(przeredagowanie artykułu, dodanie bibliografii i przypisów)
[[Plik:Neolitico ceramico, calcolitico e bronzo antico nel Vicino Oriente.jpg|thumb|350px|Mapa [[Mezopotamia|Mezopotamii]] z zaznaczonym położeniem najważniejszych stanowisk okresu Ubajd w południowej Mezopotamii ([[Tall al-Ubajd]], [[Eridu]], [[Ur (miasto)|Ur]], Hadżi Muhammad, Tell 'Oueili)]]
{{Dopracować|źródła}}
[[Plik:Iran époque d'Obeid Sèvres.jpg|thumb|left|250px350px|Ceramika kultury Ubajd,; [[Narodowe Muzeum Ceramiki]] w [[Sèvres]], [[Francja]]]]
'''Kultura Ubajd''' - [[kultura archeologiczna]] rozwijająca się na terenie [[starożytność|starożytnej]] [[Mezopotamia|Mezopotamii]] w okresie [[V tysiąclecie p.n.e.|5000]] - [[IV tysiąclecie p.n.e.|3750 p.n.e.]], albo też według innej datacji: [[VI tysiąclecie p.n.e.|5500]]-4000 p.n.e. Początkowo zasięgiem swym obejmowała tylko południową część tej krainy, a następnie zajęła północne jej obszary, będąc pierwszą [[kultura|kulturą]] [[Prehistoria|prehistoryczną]] na terenie Mezopotamii o tak wielkim zasięgu terytorialnym.
[[Plik:Frieze-group-3-example1.jpg|thumb|350px|przykład naczynia z późnego okresu Ubajd; południowy [[Irak]]; zbiory Museum of Fine Arts w [[Boston]]ie]]
[[Plik:Map Ubaid culture-en.svg|thumb|400px|Terytorium kultury Ubajd (kolor różowobrązowy) na mapie Mezopotamii<br /><small>(zaznaczony na jasnoniebiesko przypuszczalny szerszy niż dziś zasięg wód Zatoki Perskiej)</small>]]
'''Okres Ubajd''' - nazwa ostatniego okresu prehistorii w [[Mezopotamia|Mezopotamii]], trwającego od ok. 6200 p.n.e. do ok. 3800 p.n.e.<ref>daty na podstawie wyników badań radiowęglowych ze stanowiska Tell 'Oueili; Jean Louis Huot, hasło ''Ubaid'', w: Eric M. Meyers (wyd.), ''The Oxford...'', s. 251.</ref>, powstała od nazwy stanowiska archeologicznego Tall al-Ubajd w południowym [[Irak]]u. Terminu tego użył po raz pierwszy [[Leonard Woolley]] na określenie długiego okresu w prehistorii Mezopotamii charakteryzującego się występowaniem malowanej, monochromatycznej ceramiki, ktorej przykłady odkrył w trakcie swych wykopalisk w [[Tall al-Ubajd]] i [[Ur (miasto)|Ur]]<ref name=Huot>Jean Louis Huot, hasło ''Ubaid'', w: Eric M. Meyers (wyd.), ''The Oxford...'', s. 251.</ref>.
Zasadniczo kultura Ubajd, pod względem chronologicznym podzielona jest na cztery fazy rozwojowe (1, 2, 3 i 4), które wyznaczono analizując m.in. stylistyczne zmiany w [[ceramika|ceramice]] i tak też jest ona najczęściej prezentowana. Analizując jednakże dokładniej kultury archeologiczne w Mezopotamii od VII do IV tysiąclecia p.n.e. badacze podzielili okres Ubajd na więcej faz, bo aż na 6 - od 0 do 5:
* '''Ubajd 0''', ok.[[VII tysiąclecie p.n.e.|6200/6100]]-[[VI tysiąclecie p.n.e.|5500 p.n.e]] - uważana za najwcześniejszą, jej stanowiska archeologiczne występują tylko w południowej Mezopotamii w okolicy [[Larsa|Larsy]];
* '''Ubajd 1''' lub '''Eridu''', ok. 5500-5000 p.n.e. - faza, rozwijająca się tylko na południu Mezopotamii, ale niecałej, gdyż stanowiska [[archeologia|archeologiczne]] odkryto tylko w dolnym biegu [[Eufrat]]u ([[Ur (miasto)|Ur]], [[Eridu]]);
* '''Ubajd 2''' lub '''Hadżi Mohammed''', ok. 5200-4800 p.n.e. - zasięg tej fazy objął już tereny całej południowej Mezopotamii;
* '''Ubajd 3''', ok. 5000-4000 p.n.e. - ośrodek tej fazy znajdował się w dalszym ciągu na południu Mezopotamii, ale sięgała już ona daleko na północ (m.in. aż do [[Niniwa|Niniwy]] i dalej w kierunku jeziora [[Urmia (jezioro)|Urmia]]), czyli w tym przypadku mamy do czynienia z ogólnomezopotamską kulturą archeologiczną;
* '''Ubajd 4''', ok. 4500-4000 p.n.e. - ściśle związana z poprzednią fazą o zasięgu ogólnomezopotamskim - w zasadzie różnica między tymi fazami (3 i 4) polega na stylistyce dekoracyjnej ceramiki, dlatego też niejednokrotnie traktowana jest całościowo jako kultura Ubajd wczesna i późna;
* '''Ubajd 5''', ok. 4200-4000/3800 p.n.e. - jest to okres przejściowy między kulturą Ubajd a okresem Uruk, stąd też ramy chronologiczne tejże fazy zazębiają się zarówno z poprzednim, jak i następnym okresem; wydzielenie tej fazy budzi wśród wielu badaczy liczne kontrowersje.
[[Plik:Iran époque d'Obeid Sèvres.jpg|thumb|left|250px|Ceramika kultury Ubajd, [[Narodowe Muzeum Ceramiki]] w [[Sèvres]], [[Francja]]]]
Ludność ubajdzka wznosiła prostokątne domy z suszonej cegły, których centralnym punktem był [[dziedziniec]]. [[Dom]]ostwa miały prawie 200 m<sup>2</sup> powierzchni. Pojawiają się pierwsze [[Świątynia|świątynie]] stojące na platformach metrowej wysokości, które rozwinęły się w [[ziggurat]]y - tym samym architektura nabrała pewnych cech monumentalizmu. Zmarłych chowano na [[cmentarz]]yskach w jednostkowych [[grób|grobach]], wyposażając nieboszczyków w biżuterię, ceramikę i żywność. Również w tym okresie opanowano sztukę nawadniania pól na większą skalę poprzez budowę skomplikowanej sieci [[Irygacja (rolnictwo)|kanałów]] - pozwoliło to na zagospodarowanie znacznej części nieużytków na terenach pustynnych, a to z kolei było jednym z czynników przyspieszających bardzo szybki rozwój społeczeństwa.
 
==Podział na fazy==
W okresie Ubajd nastąpiły ruchy migracyjne na terenach Mezopotamii, do której zaczęły napływać ludy [[pasterstwo|pasterskie]], w zasadzie nierozpoznawalne dla nas etnicznie, chociaż przypuszcza się, że były to [[ludy semickie]]. Być może wtedy też - u schyłku kultury Ubajd - do Mezopotamii przybyli [[Sumerowie]] (o ile byli oni ludnością napływową), którzy czerpali z dorobku okresu Ubajd, stwarzajac na terenie Mezopotamii wysoko rozwiniętą cywilizację.
W latach sześćdziesiątych Joan Oates, analizując m.in. stylistyczne zmiany w ceramice, zaproponowała podział okresu Ubajd na cztery fazy rozwojowe (Ubajd 1, 2, 3 i 4)<ref>Joan Oates, "Ur and Eridu: The Prehistory", ''Iraq'' 22 (1960), s. 32-50</ref>. W okresie późniejszym do jej podziału dodane zostały dwie nowe fazy: Ubajd 0 (potwierdzona na stanowisku Tell 'Oueili) i Ubajd 5 (potwierdzona na stanowiskach Tell 'Oueili, Ur i Tell Madhhur)<ref name=Huot />. Obecnie podział okresu Ubajd przedstawia się następująco:
 
* '''faza "Ubajd 0'''," (ok.[[VII tysiąclecie p.n.e.|6200/6100]]-[[VI tysiąclecie5500 p.n.e.|5500 p.n.e]]) - uważana za najwcześniejszą,; jej stanowiska archeologiczne występują tylko w południowej Mezopotamii w okolicy starożytnego miasta [[Larsa|Larsy]];.
* '''faza "Ubajd 1'''" lub '''"Eridu'''," (ok. 5500-5000 p.n.e.) - faza, rozwijająca siępotwierdzona tylko na południustanowiskach Mezopotamii,w alepołudniowej niecałej, gdyż stanowiska [[archeologia|archeologiczne]] odkryto tylkoMezopotamii w dolnym biegu [[Eufrat]]u ([[Ur (miasto)|Ur]], i [[Eridu]]);.
* '''faza "Ubajd 2'''" lub '''"Hadżi Mohammed''',Muhammad" (ok. 5200-48005000 p.n.e.) - zasięg tej fazy objął już tereny całej południowej Mezopotamii;.
* '''faza "Ubajd 3'''," lub "Ubajd" (ok. 5000-40004800 p.n.e.) - ośrodekfaza potwierdzona tejnie fazytylko znajdowałdla sięstanowisk w dalszym ciągu na południupołudniowej Mezopotamii, ale sięgała już onateż daleko na północ (m.in. aż do [[Niniwa|Niniwy]] i dalej w kierunku jeziora [[Urmia (jezioro)|Urmia]]), czyli w tym przypadku mamy do czynienia z ogólnomezopotamską kulturą archeologiczną;.
* '''faza "Ubajd 4'''," lub "Późny Ubajd" (ok. 45004800-40004300 p.n.e.) - ściśle związana z poprzednią fazą o zasięgu ogólnomezopotamskim -; w zasadzie różnica między tymi fazami (3 i 4) polega na stylistyce dekoracyjnej ceramiki, dlatego też niejednokrotnie traktowana jest całościowo jako kultura Ubajd wczesna i późna;.
* '''faza "Ubajd 5'''," (ok. 42004300-4000/3800 p.n.e.) - jest to okres przejściowy między kulturą Ubajd a [[okres Uruk|okresem Uruk]], stąd też ramy chronologiczne tejże fazy zazębiają się zarówno z poprzednim, jak i następnym okresem; wydzielenie tej fazy budzi wśród wielu badaczy liczne kontrowersje.
 
==Charakterystyka==
 
Ludność ubajdzka wznosiła prostokątne domy z suszonej cegły, których centralnym punktem był [[dziedziniec]]. [[Dom]]ostwaDomostwa miały prawie 200 m<sup>2</sup> powierzchni. Pojawiają się pierwsze [[Świątynia|świątynie]] stojące na platformach metrowej wysokości, które rozwinęły się w [[ziggurat]]y - tym samym architektura nabrała pewnych cech monumentalizmu. Zmarłych chowano na [[cmentarz]]yskach w jednostkowych [[grób|grobach]], wyposażając nieboszczyków w biżuterię, ceramikę i żywność. Również w tym okresie opanowano sztukę nawadniania pól na większą skalę poprzez budowę skomplikowanej sieci [[Irygacja (rolnictwo)|kanałów]] - pozwoliło to na zagospodarowanie znacznej części nieużytków na terenach pustynnych, a to z kolei było jednym z czynników przyspieszających bardzo szybki rozwój społeczeństwa.
 
Najważniejsze stanowiska: [[Eridu]], [[Ur (miasto)|Ur]], [[Tell Auajli]], [[Tell Madhur]], [[Tepe Gawra]], [[Tell Abada]] i [[Kejt Kasim]].
{{commonscat|Ubaid Period}}
 
{{Przypisy}}
 
==Bibliografia==
* Jean Louis Huot, hasło ''Ubaid'', w: Eric M. Meyers (wyd.), ''The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East'', vol. V, Oxford University Press, New York - Oxford 1997, s. 251-252.
 
== Linki zewnętrzne ==

Menu nawigacyjne