Warunki naturalne w Bydgoszczy: Różnice pomiędzy wersjami

Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m
WPCleaner v1.30 - Napr. 8 linków do ujednozn. - Humus, Kanał, Klon, Marina, Meander, Sosa, Staw, Wyspa Młyńska, 3 do zrobienia - Kusowo, Prześwit, Ścieżka zdrowia / przy u...
(drobne techniczne)
m (WPCleaner v1.30 - Napr. 8 linków do ujednozn. - Humus, Kanał, Klon, Marina, Meander, Sosa, Staw, Wyspa Młyńska, 3 do zrobienia - Kusowo, Prześwit, Ścieżka zdrowia / przy u...)
Po całkowitym zatamowaniu odpływu zachodniego, między [[Bydgoszcz]]ą, a [[Nakło nad Notecią|Nakłem]] wytworzył się [[dział wód|dział wodny]] między systemami [[Odra|Odry]] i [[Wisła|Wisły]], a słabo odwadniane dno pradoliny uległo [[Bagno|zabagnieniu]] i [[Torf|zatorfieniu]]<ref name="AB">Augustowski Bolesław. Charakterystyka geomorfologiczna. [w.] Dolina Dolnej Wisły. Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk 1982. Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź, s. 61-79. ISBN 83-04-00699-5</ref>. Torfowisko, rozwijające się na piaskach dolinnych w poziomie środkowej terasy (55 m.), urosło do 60 m nad poziomem morza. Podobna sytuacja zaszła w południowej części [[Kotlina Toruńska|Kotliny Toruńskiej]] w rejonie [[Równina Rynarzewska|Bydgoskich Łąk Nadnoteckich]] ([[Rojewo (powiat inowrocławski)|Rojewo]] - [[Tarkowo Dolne]] - [[Antoniewo (powiat żniński)|Antoniewo]] - [[Dębinek]] - [[Rynarzewo (województwo kujawsko-pomorskie)|Rynarzewo]] - [[Nakło nad Notecią|Nakło]]).
 
Po zaniknięciu spływu wód pra-Wisły na zachód, rzeka [[Brda]] spływała odtąd ku [[Wisła|Wiśle]], wykorzystując na odcinku ok. 10 km od [[Jachcice (osiedle w Bydgoszczy)|Jachcic]] po [[Brdyujście]] dno pradoliny. Poziom jej wód był skorelowany z obniżającym się poziomem rzeki Wisły. W ten sposób w ciągu kilku tysięcy lat na odcinku bydgoskim utworzyła się [[Holocen|holoceńska]] dolina Brdy, wcięta ok. 10-20 m w podłoże terasy VI. Podobna sytuacja nastąpiła w obrębie [[Dolina Sandrowa Brdy|Doliny Sandrowej Brdy]] w północno-zachodniej części miasta, gdzie zbocza wtórnej doliny osiągnęły wysokość 35 m. Od około 8 tys. lat temu, po podwyższeniu poziomu wód w Bałtyku ([[Morze Litorynowe]]), przeważała [[akumulacja rzeczna]], w następstwie której narosła [[aluwium|pokrywa aluwialna]] wyścielająca dna holoceńskich dolin Wisły i Brdy<ref name="AB"/>. Rzeki zmniejszyły swe spadki oraz zaczęły [[Meander (geografia)|meandrować]], przyczyniając się po powstania nowych załomów teras I-IV, widocznych dzisiaj w zakolach tych rzek.
 
Podczas wycofywania się lądolodu w okresie 14-10 tys. lat temu miały miejsce intensywne [[procesy eoliczne]] na obszarach akumulacji [[piasek|piasków]], przede wszystkim terasach pradolinnych i obszarach akumulacji [[Osady fluwioglacjalne|fluwioglacjalnej]]. Największe nasilenie tworzenia wydm miało miejsce podczas chłodnych stadiałów [[Późny glacjał|późnego glacjału]] (12-11,8 tys. lat temu). W rezultacie tych procesów na południe od Bydgoszczy, na terasie X [[Kotlina Toruńska|Kotliny Toruńskiej]] powstało jedno z większych kompleksów [[Wydma śródlądowa|wydm śródlądowych]] w Polsce, usypywanych przez wiatry, utrwalonych następnie przez [[Puszcza Bydgoska|Puszczę Bydgoską]]<ref name="Ew">Encyklopedia Bydgoszczy. t.1. praca zbiorowa pod red. Włodzimierza Jastrzębskiego. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2011. ISBN 978-83-926423-3-6, str. 336</ref>. Na pozostałych osuszonych już terasach, powstały pola przewianych piasków, miejscami zwydmionych. Do innych form powstałych w tym okresie należały m.in. zbiorniki wodne w [[Oczko polodowcowe|obniżeniach wytopiskowych]], np. [[Jezioro Jezuickie]], czy [[Borówno (jezioro na Wysoczyźnie Świeckiej)|Jezioro Borówno]]. Natomiast w [[holocen]]ie oprócz młodych dolin Brdy i Wisły powstały m.in. [[Rynna polodowcowa|rynny subglacjalne]], wcięcia, [[parów|parowy]] i [[dolina|dolinki]] erozyjne w obrębie załomów wysoczyzn i teras, spływy i zsuwiska na stokach, [[Stożek napływowy|stożki napływowe]] i inne zjawiska niszczenia pierwotnych form<ref name="GRGB"/>. W słabo odwodnionych miejscach utworzyły się [[torfowisko|torfowiska]]. Procesy rzeźbotwórcze zostały zahamowane wskutek [[Sukcesja ekologiczna|sukcesji roślinności]] i wykształceniu się dużych kompleksów leśnych<ref>Encyklopedia Bydgoszczy. t.1. praca zbiorowa pod red. Włodzimierza Jastrzębskiego. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2011. ISBN 978-83-926423-3-6, str. 333</ref>.
 
== Położenie geograficzne ==
Bydgoszcz położona jest w strefie krzyżowania się wielkich [[Dolina|dolin]] rzecznych, otoczonych [[Wysoczyzna morenowa|wysoczyznami]] o [[Rzeźba młodoglacjalna|rzeźbie młodoglacjalnej]], na styku jednostek fizycznogeograficznych. Znajdują się tu doliny, równiny, pola [[Wydma śródlądowa|wydm śródlądowych]], wzgórza, strome zbocza krawędzi wysoczyzn, [[Parów|parowy]], wielkie i małe [[Rzeki Polski|rzeki]], strumienie, [[Staw (akwen)|staw]]y i [[Jezioro|jeziora]].
 
=== Regionalizacja fizycznogeograficzna ===
=== Regionalizacja geobotaniczno-krajobrazowa ===
[[Plik:Bydgoszcz krainy krajobrazowe.png|thumb|200px|Położenie Bydgoszczy na tle krain krajobrazowych]]
Według podziału przyjętego w 1956 r. przez [[Stefan Jarosz|Stafana Jarosza]], Bydgoszcz leży w zasięgu siedmiu krain geobotaniczno-krajobrazowych, podczas gdy większość dużych miast w Polsce pozostaje w zasięgu 1 ÷ 4 krain. Te warunki świadczą o dużym zróżnicowaniu środowiska Bydgoszczy, sprzyjającym turystyce wędrówkowej i rekreacji. Zasadnicza część aglomeracji leży w [[Kotlina Toruńska|Kotlinie Toruńskiej]] stanowiącej duże rozszerzenie pradolinne, z dwoma [[terasa|tarasami]]: wydmowym i zalewowym<ref name="SUKZPB"/>. Od północy przylega do niej [[Dolina Sandrowa Brdy|Sandr Brdy]] oraz [[Wysoczyzna Świecka]], zaś na północnym-wschodzie [[Dolina Dolnej Wisły]]. Stanowi ona głęboko wciętą dolinę, w formie [[Przełom rzeki|przełomu]]. Większość terenów stanowi doskonałą bazę dla szlaków wędrówkowych wśród wzgórz, wąwozów, łąk i lasów. Na prawym brzegu Wisły leży [[Pojezierze Chełmińskie|Wysoczyzna Chełmińska]]. Reprezentuje ona krajobraz [[Morena denna|moreny]] pagórkowatej i czołowej z głębokimi [[Rynna polodowcowa|rynnami polodowcowymi]], częściowo porośniętej lasem mieszanym ([[sosna]], [[grab]], [[lipa]], [[Klon (roślina)|klon]], [[dąb]]). Od południowego wschodu do Kotliny przylega [[Wysoczyzna Kujawska]], reprezentująca równinę [[Morena denna|moreny dennej]]. Z kolei na południowym zachodzie leży [[Pojezierze Gnieźnieńskie|Wysoczyzna Gnieźnieńska]], będąca moreną denną pagórkowatą, ze strefami [[Morena czołowa|moren czołowych]]. Występują tu pola uprawne i zagajniki leśne z udziałem sosny, dębu, grabu i lipy drobnolistnej. Z północnego zachodu do Kotliny Toruńskiej przylega [[Pojezierze Krajeńskie|Wysoczyzna Krajeńska]], stanowiąca równinę moreny dennej i czołowej z pagórkami i rynnami jeziornymi<ref name="SUKZPB"/>. W obrębie Kotliny Toruńskiej występują tarasy oddzielone wyraźnymi zboczami, na których występuje zróżnicowana szata roślinna: od [[Bór sosnowy|borów sosnowych]] na [[Wydma śródlądowa|wydmach]] po [[Las łęgowy|lasy łęgowe]] z [[olsza|olchą]], [[topola|topolą]], [[wiąz]]em, [[dąb|dębem]], [[jesion]]em, [[Wierzba|wierzbą]]. Między [[Bydgoszcz]]ą, a [[Nakło nad Notecią|Nakłem]] występuje szeroka, za[[torf]]iona [[pradolina]]; podobne krajobrazy występują na południowym jej obrzeżu, gdzie swe koryto ma [[Noteć]] i [[Kanał Górnonotecki]].
 
== Geomorfologia ==
 
=== Młode formy geomorfologiczne ===
Do najmłodszych form rzeźby terenu, które powstały w okresie ostatnich 10 tys. lat ([[holocen]]) należą przede wszystkim: [[Terasa zalewowa|równiny zalewowe]] i nadzalewowe dolin Brdy i Wisły, [[meanderMeander (geografia)|meandry]] rzeczne, [[starorzecze|starorzecza]]. Wskutek spływu wód opadowych i roztopowych powstały także [[Rynna polodowcowa|rynny subglacjalne]] na terasach pradolinnych (np. [[Struga Młyńska (dopływ Kanału Bydgoskiego)|dolina Podprądy]]), [[Torfowisko|torfowiska]] w słabo odwadnianych zagłębieniach ([[Białe Błota (powiat bydgoski)|Białe Błota]]) i dnach pradolin ([[Dolina Kanału Bydgoskiego]], [[Równina Rynarzewska]]) oraz [[parów|parowy]] i dolinki erozyjne w obrębie załomów wysoczyzn i teras. Do największych z nich należą formy w obrębie [[Zbocze Fordońskie|Zbocza Fordońskiego]] ([[Leśny Park Kultury i Wypoczynku|Dolinki Myślęcińskie]], Parów [[Zamczysko (grodzisko w Bydgoszczy)|Zamczysko]], [[Dolina Śmierci (Bydgoszcz)|Dolina Śmierci]], Dolinki Fordońskie, Parów [[Jarużyn (województwo kujawsko-pomorskie)|Jarużyński]] itd.) i [[Zbocze Bydgoskie|Zbocza Bydgoskiego]] ([[Dolina Pięciu Stawów w Bydgoszczy|Dolina Pięciu Stawów]], Jar [[Aleja Jana Pawła II w Bydgoszczy|alei Jana Pawła II]], Jar na [[Kapuściska (osiedle w Bydgoszczy)|Kapuściskach]] itd.)
 
== Hydrologia ==
[[Plik:Bydgoszcz zbocza wysoczyzn.png|thumb|240px|Główne strefy krawędziowe w Bydgoszczy]]
Z uwagi na położenie na styku czterech [[Makroregion (geografia)|makroregionów]] fizycznogeograficznych Bydgoszcz charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem krajobrazów okolic. Z czterech stron świata styka się z dużymi kompleksami morfologicznymi, zaliczanymi do oryginalnych utworów natury na terenie [[Nizina Środkowoeuropejska|Niżu Polskiego]]<ref name="SUKZPB"/>.
# Od '''zachodu''' miasto styka się z [[Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka|Pradoliną Toruńsko-Eberswaldzką]], która charakteryzuje się znacznym udziałem łąk i pastwisk wykształconych na glebach organicznych; w jej dnie znajduje się koryto [[Kanał Bydgoski|Kanału Bydgoskiego]] oraz [[Staw (akwen)|staw]]y będące ostoją ptaków o znaczeniu europejskim<ref name="SUKZPB"/>. Pradolina stanowi [[korytarz ekologiczny]] i jest chroniony w obszarach [[Natura 2000]] i [[Rezerwat przyrody|rezerwatach przyrody]].
# Od '''południa''' graniczy z jednym z największych obszarów [[Wydma śródlądowa|wydm śródlądowych]] w Polsce tj. [[Wydmy Puszczy Bydgoskiej|Wydm Puszczy Bydgoskiej]]. Puszcza stanowi duży kompleks leśny o urozmaiconej formie terenu<ref name="SUKZPB"/>. Utwory eoliczne osiągają [[Wysokość względna|wysokość względną]] 10-25 m, maksymalnie - ponad 45 m. Najwyższe dochodzą do 115 m n.p.m.
# Od '''wschodu''' miasto opiera się na [[Wisła|Wiśle]], która dokonuje w tym miejscu zwrotu na północ ku [[Morze Bałtyckie|Bałtykowi]]. [[Bydgoskie zakole Wisły]] wraz z [[Fordoński Przełom Wisły|Przełomem Fordońskim]] stanowią orginalne twory natury, objęte wielorakimi formami ochrony ([[park krajobrazowy]], [[Obszar chronionego krajobrazu|obszary krajobrazu chronionego]], [[Rezerwat przyrody|rezerwaty przyrody]], obszary [[Natura 2000]])<ref name="SUKZPB"/>.
[[Plik:Schemat KB i BWW.png|thumb|200px|Schemat [[Droga wodna Wisła-Odra|drogi wodnej Wisła-Odra]] w obrębie [[Bydgoski Węzeł Wodny|BWW]]]]
[[Plik:Bydgoszcz Przełom Fordoński.jpg|thumb|200px|[[Fordoński Przełom Wisły]]]]
Współczesną sieć wodną w rejonie Bydgoszczy, kształtowaną przez człowieka przez ostatnie 240 lat, tworzą trzy podstawowe elementy: [[Kanał Bydgoski]] zasilany wodami [[Noteć|Noteci]] przez [[Kanał Górnonotecki]], skanalizowana [[Brda]] oraz uregulowana [[Wisła]]. [[Bydgoski Węzeł Wodny]] stanowi wzajemnie połączony układ tych cieków wodnych o długości ok. 50 km z kilkunastoma czynnymi, posiadającymi liczące się wartości kulturowe [[Budowla hydrotechniczna|urządzeniami hydrotechnicznymi]], wyspami, mniejszymi kanałami i ciekami wodnymi oraz zabudową nadbrzeżną<ref name="SUKZPB"/>. Węzeł wodny ma pierwszorzędne znaczenie dla tożsamości miasta, jego walorów krajobrazowych, rekreacyjnych, turystycznych, a dawniej także gospodarczych. Wokół nabrzeży [[Brda|Brdy]] i [[Kanał Bydgoski|Kanału Bydgoskiego]] tworzy się specyficzny "salon miasta" – ze [[Stare Miasto w Bydgoszczy|Starym Miastem]] i [[Wyspa Młyńska w Bydgoszczy|Wyspą Młyńską]] w jego centrum. Drugą potencjalną strefą nawodną o prestiżowym znaczeniu jest nabrzeże [[Wisła|Wisły]] w [[Stary Fordon|Starym Fordonie]], które jednak oczekuje dopiero na właściwe zagospodarowanie.
 
Węzeł wodny stanowi kręgosłup przestrzenny miasta, wzdłuż którego postępowała zabudowa mieszkalna i przemysłowa. Ciekiem, który zdeterminował rozwój Bydgoszczy była [[Brda]], [[Kanał Bydgoski]] był wykorzystanym gospodarczo łącznikiem Wisły z sytemem [[Odra|Odry]], zaś naturalnym oparciem terytorium miasta jest [[Wisła]], wzdłuż której rozlokowała się najmłodsza dzielnica mieszkaniowa. Miasto leży w miejscu styku dwóch środkowoeuropejskich szlaków wodnych: E-40 ([[Morze Bałtyckie]] – [[Morze Czarne]] poprzez [[Wisła|Wisłę]]) i [[E70 (międzynarodowa droga wodna)|E-70]] ([[Antwerpia]] – [[Kaliningrad]] poprzez [[Droga wodna Wisła-Odra|drogę wodną Wisła-Odra]])<ref name="SUKZPB"/>. W BWW przecinają się ponadto krajowe szlaki turystyczne – żeglugowe i kajakowe: [[Brda|Szlak Brdy]], [[Wielka Pętla Wielkopolski]], [[Pętla Kujawska]], [[Pętla Toruńska]], [[Noteć|Szlak Noteci]], [[Wisła|Szlak Wisły]].
[[Śródlądowe drogi wodne|Drogi wodne]] w obrębie BWW posiadają parametry klasy II przystosowane do ruchu barek o ładowności 400-500 ton. Utrudnienie dla [[Żegluga|żeglugi]] mogą stanowić [[Niżówka|niżówki]] na Wiśle oraz [[prześwit]]y mostów na Brdzie sięgające min. 3,24 m<ref>Zamyślewski Roman: Bydgoski Węzeł Wodny. Katalog map dla wodniaków. Bydgoszcz 2010</ref>.
 
Na terenie Bydgoszczy występują liczne budowle hydrotechniczne i regulacyjne: [[Śluza wodna|śluzy wodne]] (6 czynnych, 4 nieczynne), [[jaz]]y (3), [[Zapora wodna|zapory]] ziemne i betonowe (1), budowle upustowe, [[Przepust wałowy|przepusty wałowe]], [[Wał przeciwpowodziowy|wały przeciwpowodziowe]] (Fordon i Łęgnowo), [[Bydgoskie elektrownie wodne|elektrownie wodne]] (3), [[Ujęcie wody|ujęcia wód powierzchniowych]] (1), [[Kanał wodny|kanał]]y, [[Syfon (speleologia)|syfony]], [[Budowla regulacyjna|budowle regulacyjne]] ([[Ostroga regulacyjna|ostrogi]], [[Opaska brzegowa|opaski]] na Wiśle), [[Port rzeczny|porty]], baseny, zimowiska, [[Molo|mola]], pomosty, nabrzeża, [[bulwar]]y, [[Slip (żeglarstwo)|slipy]], [[Przepławka|przepławki]] dla ryb i inne<ref name="POŚ13"/>. Wzdłuż cieków BWW wzniesiono dwie [[Marina (żeglarstwo)|mariny]] oraz kilkanaście [[Przystanie wioślarskie w Bydgoszczy|przystani wioślarskich]] i [[Przystanie kajakarskie w Bydgoszczy|kajakarskich]].
 
Podstawowy układ hydrograficzny charakteryzuje się bliskością [[Dział wód|wododziału]] Wisła-Odra, obecnością kanałów ([[Kanał Bydgoski|Bydgoskiego]], [[Kanał Notecki|Noteckiego]], [[Kanał Górnonotecki|Górnonoteckiego]]). Jest on wzbogacony szeregiem mniejszych cieków wodnych, wysięków wypływających spod skarp oraz licznymi zbiornikami wodnymi: pochodzenia naturalnego i antropogenicznego. [[Brda]] na terenie miasta jest ujęta w system kaskad (stopnie: Tryszczyn, [[Zapora wodna Smukała|Smukała]], [[Jaz Farny|Bydgoszcz]], [[Jaz Czersko Polskie|Czersko Polskie]]) i skanalizowana na odcinku od ujścia Kanału Bydgoskiego do Wisły. [[Kanał Bydgoski]] jest zabytkiem hydrotechnicznym, a jego obecność wraz z [[jaz]]ami i [[Śluza wodna|śluzami]] wpływa na podniesienie wartości krajobrazowych i turystycznych miasta<ref name="POŚ13"/>.
Większość gleb w granicach miasta powstała z lekkich utworów piaszczystych i piaszczysto-gliniastych. Przeważają gleby przemyte [[Gleby bielicowe|pseudobielicowe]], wytworzone z wydmowych piasków luźnych lub słabogliniastych. [[Gleba gliniasta|Gleby gliniaste]] występują na niewielkich, rozproszonych fragmentach terenu, głównie w dolinie Brdy oraz w centrum ([[Bartodzieje (osiedle w Bydgoszczy)|Bartodzieje]], [[Bielawy (osiedle w Bydgoszczy)|Bielawy]]). Charakteryzują się tendencją do pęcznienia i kurczu oraz [[oglejenie]]m ([[Ił (skała)|iły]] poznańskie)<ref name="EB1">Encyklopedia Bydgoszczy. t.1. praca zbiorowa pod red. Włodzimierza Jastrzębskiego. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2011. ISBN 978-83-926423-3-6</ref>. Dużą powierzchnię zajmują gleby przekształcone antropogenicznie<ref name="POŚ13"/>. Na obszarze parków, zieleńców, ogrodów działkowych i cmentarzy występują gleby sztucznie uformowane, wzbogacone w [[Próchnica (humus)|próchnicę]]<ref name="EB1"/>.
 
Wśród gleb w stanie naturalnym największą powierzchnię zajmują [[gleby bielicowe]] i [[Gleby rdzawe|rdzawe]] skrytobielicowe, które stanowią podłoże terenów leśnych i zabudowanych. Tam, gdzie pod cienką pokrywą piasków dolinnych występuje podłoże w postaci [[Glina zwałowa|gliny morenowej]] lub [[Ił (skała)|iłów]] poznańskich, gleba jest lepsza, gdyż [[Wody zaskórne|woda gruntowa]] powoduje tworzenie się warstwy [[Próchnica (humus)|humus]]owej. Użytki rolne na terenie miasta zajmują [[gleby płowe]], będące odmianą [[Gleby brunatnoziemne|gleb brunatnych]], z silniej wymytymi związkami ilastymi i żelazistymi. W [[Dolina Fordońska|dolinie Wisły]] - w [[Fordon (dzielnica Bydgoszczy)|Fordonie]] (Łoskoń, Zofin, Strzelce) i [[Brdyujście|Brdyujściu]] występują żyzne [[mady]], będące utworami [[Aluwium|aluwialnymi]]. Około 20% użytków rolnych stanowią [[czarne ziemie]], występujące fragmentarycznie m.in. na [[Czyżkówko (osiedle w Bydgoszczy)|Czyżkówku]], [[Jachcice (osiedle w Bydgoszczy)|Jachcicach]], [[Wzgórze Wolności (osiedle w Bydgoszczy)|Wzgórzu Wolności]] i [[Glinki (Bydgoszcz)|Glinkach]]. Pewne znaczenie posiadają również gleby organiczne: [[Gleby murszowe|murszowe]], [[Gleby torfowe|torfowe]] i mineralno-murszowe, występujące zwłaszcza w dolinie Wisły i Kanału Bydgoskiego oraz w zakolach Brdy i zagłębieniach (rejon [[Białe Błota (powiat bydgoski)|Białych Błót]], dna dolinek denudacyjnych, oczka na [[Wysoczyzna Osielska|Wysoczyźnie Osielskiej]]) wykorzystane pod użytki zielone<ref name="POŚ13"/>.
 
Gleby przeważnie mają [[Odczyn gleby|odczyn]] od kwaśnego do obojętnego i charakteryzują się wysoką zawartością [[fosfor]]u, średnią – [[potas]]u, natomiast niską zawartością [[magnez]]u<ref name="POŚ13"/>.
{{Cytat|"'' (…) Miasto leży pośród najgłębszych lasów, które aż po dzień dzisiejszy zewsząd je otaczają, ciągnąc się miejscami na dwie, trzy mile, miejscami zaś na cztery i więcej, gdzie obfitość dzikiej zwierzyny. (...)''"}}
 
Pierwsze lasy po ustąpieniu lodowca na tym terenie pojawiły się w [[Allerød (okres klimatyczny)|Allerødzie]] ok. 12÷11 tys. lat temu. Były to rzadkie lasy brzozowo-sosnowe. W późniejszym okresie wzrósł udział [[sosasosna|sosny]] (okres borealny 9÷7 tys. lat temu), zaś w ciepłym [[Klasyfikacja Blytta-Sernandera|okresie atlantyckim]] (7÷4 tys. lat temu) rozprzestrzeniły się masowo gatunki liściaste jak: [[dąb]], [[lipa]], a na wilgotnych siedliskach [[jesion]] i [[Olsza|olcha]]. W okresie subatlantyckim ok. 500 r. p.n.e. rozprzestrzenił się [[buk]]. Od schyłku [[Średniowiecze|średniowiecza]] najważniejszym czynnikiem kształtującym szatę roślinną była działalność człowieka, w wyniku czego większość lasów rosnących na żyznych siedliskach ([[grąd]]y) wycięto, a w zachowanych kompleksach leśnych zwiększył się udział gatunków iglastych. Większość terenów, na których rosną zachowane obecnie lasy w okolicy Bydgoszczy nigdy nie była użytkowana rolniczo. W [[XIX wiek]]u wskutek [[Nasiennictwo leśne|sztucznych nasadzeń]] zmienił się ich skład gatunkowy z [[Bór mieszany świeży|borów mieszanych]] na [[Monokultura sosnowa|monokultury sosnowe]]<ref name="SUKZPB"/>. Dopiero pod koniec XX w. przystąpiono do odtworzenia dawnego składu drzewostanów. Pierwotny [[bór sosnowy]] z połowy XIX wieku zachowano w rezerwacie przyrody [[Rezerwat przyrody Łażyn|Łażyn]] w [[Puszcza Bydgoska|Puszczy Bydgoskiej]], [[Dąbrowa (las)|dąbrowę świetlistą]] w rezerwacie [[Rezerwat przyrody Dziki Ostrów|Dziki Ostrów]], a [[las łęgowy]] w rezerwacie [[Rezerwat przyrody Wielka Kępa|Wielka Kępa Ostromecka]]<ref>Marcysiak Katarzyna: Ochrona przyrody - Bydgoszcz i okolice. [w.] Banaszak Józef red.: Przyroda Bydgoszczy. Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2004. ISBN 83-7096-531-8</ref>.
 
==== Siedliska leśne ====
Na obszarze Bydgoszczy i w bezpośrednim otoczeniu występują: [[Bór sosnowy|bory sosnowe]] o charakterze [[Kontynentalny bór sosnowy świeży|subkontynentalnego boru świeżego]] lub [[Bór mieszany świeży|subborealnego boru mieszanego]], lasy sosnowo-dębowe, [[Dąbrowa (las)|dąbrowy]], [[ols]]zyny i [[Las łęgowy|lasy łęgowe]] oraz [[grąd]]y (z [[Lipa|lipą]], [[Klon (roślina)|klon]]em i [[dąb|dębami]])<ref name="SUKZPB"/>.
 
Najpospolitszym [[Typ siedliskowy lasu|siedliskiem leśnym]] w okolicy Bydgoszczy są '''bory sosnowe'''. Występują z reguły na wyższych tarasach pradolinnych oraz na obszarach [[Wydma śródlądowa|wydmowych]]. Są to głównie południowe i północne tereny miasta: [[Puszcza Bydgoska]], [[Dolina Sandrowa Brdy|Sandr Brdy]] oraz [[Terasa Bydgoska]]. Przeważający udział mają [[Bór świeży|bory świeże]]. Są to zbiorowiska z bezwzględną dominacją [[Sosna zwyczajna|sosny]], często z domieszką [[Brzoza|brzóz]], [[Dąb|dębu]], [[świerk]]u. [[Bór mieszany świeży|Bory mieszane]], nawiązujące florystycznie do uboższych postaci [[grąd]]u występują w rejonie [[Osowa Góra (osiedle w Bydgoszczy)|Osowej Góry]], [[Myślęcinek (osiedle w Bydgoszczy)|Myślęcinka]], w strefach zboczowych skarp. Charakteryzują się równorzędnym udziałem gatunków iglastych i liściastych, lecz z przewagą sosny<ref name="SUKZPB"/>.
'''Lasy łęgowe''' wystepują na [[terasa zalewowa|terasach zalewowych]] doliny [[Brda|Brdy]] i [[Wisła|Wisły]] oraz terenach o wysokim poziomie [[Wody gruntowe|wód gruntowych]] jak [[Dolina Kanału Bydgoskiego]], czy [[Łęgnowo]] II. Lokalnie siedliska takie występują także w rejonach [[Wysięk (hydrologia)|wysięków]] wód ze skarp oraz [[ciek]]ów wodnych. Na terenach podtapianych występują łęgi [[Olsza|olszowe]], pospolitsze są natomiast łęgi olszowo-jesionowe ([[olsza czarna]], [[jesion]], [[wierzba]]), wierzbowo-topolowe ([[wierzba biała]], [[wierzba krucha]], [[topola biała]], [[topola czarna]], [[dereń]]). Na terenach wyżej położonych charakterystyczne są łęgi wiązowo-jesionowe ([[wiąz pospolity]], [[dąb szypułkowy]], [[olsza czarna]], [[klon polny]], [[jabłoń dzika]], [[topola biała]])<ref name="SUKZPB"/>. Duże kompleksy [[Las łęgowy|lasów łęgowych]] występują wzdłuż ujściowego odcinka [[Brda|Brdy]], wzdłuż [[Wisła|Wisły]] i w [[Bydgoskie zakole Wisły|zakolu]] tej rzeki.
 
Wśród gatunków drzew w lasach bydgoskich najpospolitsze to<ref name="POŚ05"/>: [[sosna]], [[brzoza]] i [[dąb]] i [[olsza]], zaś w domieszkach występuje m.in.: [[jesion]], [[buk]], [[modrzew]], [[Klon (roślina)|klon]], [[klon jawor|jawor]], [[grab]], [[akacja]]. Nie występuje [[jodła]], zaś [[świerk]] i [[modrzew]] nasadzane są sztucznie. Na granicy zasięgu występują: [[buk]], [[klon jawor|jawor]], [[olsza szara]]. Mikroregionem, w którym występuje mozaika siedlisk na stosunkowo niewielkim obszarze jest [[Zbocze Fordońskie]]. Występują tu bory sosnowe, [[grąd]]y typowe i zboczowe, zbiorowiska zaroślowe, [[Murawa kserotermiczna|murawy kserotermiczne]], a w wilgotnych dolinkach [[Las łęgowy|łęgi]] olszowo-jesionowe, wiązowo-jesionowe oraz grądy niskie<ref name="SUKZPB"/>.
 
Lasy okolic Bydgoszczy charakteryzują się w stosunku do lasów w kraju większym udziałem stanowisk borowych (sosnowych), w tym zwłaszcza [[Bór świeży|boru świeżego]] i [[Bór suchy|suchego]], zaś mniejszym – wilgotnych siedlisk leśnych, z wyłączeniem [[Las łęgowy|lasów łęgowych]], których kompleksy w [[Bydgoskie zakole Wisły|zakolu Wisły]] należą do większych w [[Dolina Dolnej Wisły|Dolinie Dolnej Wisły]].

Menu nawigacyjne