Nogajskie ordy przednie: Różnice pomiędzy wersjami

Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dodane 108 bajtów ,  2 lata temu
int., poprawa linków, szablony, drobne redakcyjne, usunięto z „Zobacz też” to co znajduje się w tekście
m (jęz.)
(int., poprawa linków, szablony, drobne redakcyjne, usunięto z „Zobacz też” to co znajduje się w tekście)
 
[[Plik:Ordy przednie.jpg|thumb|350px|[[Chanat Krymski]] i ordy przednie w IIdrugiej poł.połowie [[XVII wiek]]u.]]
'''Nogajskie ordy przednie''' (''Nogajcy'', ''Nogajowie'') – [[nomadaKoczownik|koczownicze]] plemiona [[Nogajowie|Nogajów]] osiedlane od 1430 roku przez [[ChanatLista Krymskichanów krymskich|chanów krymskich]] na stepach wybrzeża [[Morze Czarne|Morza Czarnego]], od [[Perekop]]u, przez południową [[Ukraina|Ukrainę]], [[Besarabia|Besarabię]] i [[Bułgaria|Bułgarię]] aż do [[Warna|Warny]]. Formalnie podlegali [[Listachanowi chanów krymskich|Chanowi Krymskiemu]]krymskiemu ([[Jedysan]], okolice [[Oczaków|Oczakowa]]) lub [[sułtan]]owi tureckiemu ([[Budziak]], [[Dobrudża]]), ale władza chańska czy sułtańska nad nimi była tylko nominalna.
{{osobnyOsobny artykuł|Wojskowość Tatarów}}
Jako stuprocentowi [[nomada|koczownicy]] stali na niższym poziomie rozwoju społecznego nawet od [[Tatarzy krymscy|Tatarów krymskich]] zajmujących się hodowlą. Mieszkali w namiotach (jurtach[[jurta]]ch) przenosząc się z miejsca na miejsce za pomocą dwukołowych wózków ciągniętych przez [[Wół|woły]] lub wielbłądy. Podobno w czasie głodów zdarzały się u nich przypadki [[Kanibalizm|ludożerstwa]].
 
Podstawą gospodarki była hodowla [[Koń|koni]], wielbłądów[[wielbłąd]]ów, [[Bydło|bydła]] i [[Owca domowa|owiec]]. Ze zbóż znali tylko [[proso]]. Handel niewolnikami - [[jasyrNiewolnictwo|niewolnikami]]em – jasyrem był podstawą pomyślności. Niektórzy bogaci handlarze niewolników z tureckich i krymskich miast sami organizowali i ekwipowali Nogajów, żeby zapewnić sobie dostawy ludzi w czasach pokoju.
 
Spośród [[Orda|ord]] przednich można wydzielić grupy:
* orda budziacka (białogrodzka) zajmowała tereny [[Budziak]]uBudziaku,
* orda jambolucka (oczakowska) zamieszkiwała okolice [[Oczaków|Oczakowa]],
* orda dobrudzka (jedykulska) w [[Dobrudża|Dobrudży]],
* orda jedysańska (odłam Małej Ordy Nogajskiej, powstałej dopiero po 1720 roku) w [[Jedysan]]ieJedysanie.
 
Liczebność ordy budziackiej wynosiła około 20 000, dobrudzkiej – 12 000, oczakowskiej – 15 000.
 
Najaktywniejsi pod względem najazdów byli [[Nogajowie|Nogaje]] z [[Budziak]]uBudziaku, swoistej tureckiej „ukrainy”„Ukrainy” zrzeszającej oprócz [[Tatarzy|Tatarów]] również zbiegów, ludzi wyjętych spod prawa i inny przestępczy, burzliwy element. Do wypraw organizowanych przez nich często dołączały i inne ordy. Chętnie uczestniczyli w wyprawach wojennych [[Imperium OsmańskieTurcy|Turków]] interweniujących w [[Rzeczpospolita Obojga Narodów|Polsce]], [[Hospodarstwo Mołdawskie|Mołdawii]], [[Hospodarstwo WołoskieWołoszczyzna|Wołoszczyźnie]], w [[Siedmiogród|Siedmiogrodzie]] ze względu na spodziewane duże [[Zdobycz wojenna|łupy]] i [[jasyr]].
 
Najbardziej znanym wodzem ord przednich był [[Kantymir Murza]].
 
Po [[wojnaWojna krymska|wojnie krymskiej]] (1853–1856) część ludności mieszkająca nad [[Morze Czarne|Morzem Czarnym]] przeniosła się do [[Turcja|Turcji]].
 
== Zobacz też ==
* [[Nogajowie]]
* [[Orda Nogajska]]
* [[Złota Orda]]
* [[Chanat Krymski]]
* [[Orda]]
* [[Dzikie Pola]]
 
== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | autor = [[Leszek Podhorodecki]] | tytuł = Tatarzy. Od Czyngis-chana do XX wieku | data = 2010 | wydawca = [[Bellona (wydawnictwo)|Bellona]] | miejsce = Warszawa | url = | isbn = 978-83-11-11801-0 | strony = 158}}
* {{Cytuj książkę | autor = Leszek Podhorodecki | tytuł = Chanat krymski | data = 1987 | wydawca = [[Książka i Wiedza]] | miejsce = Warszawa | url = | isbn = 83-05-11618-2 | strony = 49-50, 60, 249}}
* {{Cytuj książkę | autor = [[Janusz Pajewski]] | tytuł = Buńczuk i koncerz. Z dziejów wojen polsko-tureckich | data = 1983 | wydawca = [[Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”|Wiedza Powszechna]] | miejsce = Warszawa | url = | isbn = 83-214-0336-0 | strony = 46, 107}}
* {{Cytuj książkę | autor = [[Piotr Borawski]] | tytuł = Tatarzy w dawnej Rzeczypospolitej | data = 1986 | wydawca = [[Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza]] | miejsce = Warszawa | url = | isbn = 8320537479 | strony = }}
* {{Cytuj książkę | autor = [[Dariusz Skorupa]] | tytuł = Stosunki polsko-tatarskie 1595-1623 | data = 2004 | wydawca = [[Polska Akademia Nauk|PAN]] | miejsce = Warszawa | url = | isbn = 83-89729-05-9 | strony = 22-26}}
* {{Cytuj książkę | autor = [[Tomasz Jasiński (historyk)|Tomasz Jasiński]] | tytuł = Przerwany Hejnał | data = 1988 | wydawca = [[Krajowa Agencja Wydawnicza|KAW]] | miejsce = Kraków | url = | isbn = 83-03-02041-2 | strony = 71}}
 
[[Kategoria:Historia Mongolii]]
15 697

edycji

Menu nawigacyjne