Wojna litewsko-moskiewska (1558–1570): Różnice pomiędzy wersjami

Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
WP:SK+ToS+mSI+Bn, drobne redakcyjne, drobne techniczne, drobne merytoryczne
(WP:SK+ToS+mSI+Bn, drobne redakcyjne, drobne techniczne, drobne merytoryczne)
[[Plik:Polock 1563.jpg|thumb|266px|Szturm armii moskiewskiej na [[Połock]] w 1563, w: ''Warrhafftige und erschreckliche Zeitung von dem grausamen Feind dem Moskowiter'' [[Augsburg]] 1563]]
'''Wojna litewsko-moskiewska w latach 1558–1570''' – stoczonawojna wpomiędzy latach[[Wielkie 1558–1570Księstwo Litewskie|Wielkim Księstwem Litewskim]], wspieranym przez [[Korona Królestwa Polskiego|Polskę]] a [[Carstwo Moskiewskie|Carstwem Moskiewskim]].
pomiędzy [[Wielkie Księstwo Litewskie|Wielkim Księstwem Litewskim]], wspieranym przez [[Korona Królestwa Polskiego|Polskę]] a [[Carstwo Moskiewskie|Carstwem Moskiewskim]].
 
Była częścią większych zmagań [[Polska|Polski]], [[Litwa|Litwy]], [[Szwecja|Szwecji]], [[Dania|Danii]] i [[Rosja|Rosji]] o ''[[Wojny inflanckie|dominium Maris Baltici]]'' (władztwo Morza Bałtyckiego), znanych jako [[I wojna północna]].
== Geneza ==
Główną przyczyną wybuchu tej wojny było parcie Rosji w kierunku [[Morze Bałtyckie|Morza Bałtyckiego]] w celu opanowania niezamarzających zimą portów na terytorium [[Inflanty|Inflant]]. Bezpośrednim ''[[casus belli]]'' stała się interwencja państwa polsko-litewskiego w spór pomiędzy [[Archidiecezja ryska|arcybiskupem ryskim]] – [[Wilhelm Hohenzollern (1498–1563)|Wilhelmem Hohenzollernem]] a [[Mistrzowie kawalerów mieczowych|mistrzem kawalerów mieczowych]] – [[Johann Wilhelm von Fürstenberg|Johannem Wilhelmem von Fürstenbergiem]].
[[Plik:Polish Infantry 1548-1572.PNG|thumb|266px|Piechota polska 1548–1572]]
 
== Wyprawa poswolska ==
[[Plik:Maurycy Gottlieb - Livonian Brothers of the Sword do homage to Polish king - 1557.png|thumb|266px|Hołd kawalerów mieczowych w Pozwolu 1557, obraz [[Maurycy Gottlieb|Maurycego Gottlieba]]]]
[[Kawalerowie mieczowi|Zakon kawalerów mieczowych]] związał się w 1554 z Rosją, podpisując upokarzający pokój, na mocy którego wyrzekł się związków z [[Polska|Polską]] i [[Litwa|Litwą]], zobowiązując się płacić Rosjanom [[Danina|trybut]] z [[Tartu|Dorpatu]].
W obawie przed interwencją moskiewską kawalerowie mieczowi rozpoczęli prześladowanie arcybiskupa ryskiego Wilhelma, który był zwolennikiem sekularyzacji Inflant i przyłączenia ich na wzór [[Prusy Książęce|Prus]] do państwa polsko-litewskiego.
 
[[Władcy Polski|Król Polski]] [[Zygmunt II August]] wystąpił jako protektor arcybiskupstwa ryskiego i zagroził kawalerom mieczowym interwencją zbrojną. W obozie pod [[Poswol]]em zgromadził we wrześniu 1557 26 tysięcy żołnierzy i 56 armat wojska litewskiego<ref>[[Stanisław Karwowski (1848–1917)|Stanisław Karwowski]] Wcielenie Inflant do Litwy i Polski 1558-1561, [[Poznań]] 1873.</ref>pod dowództwem [[hetman wielki litewski|hetmana wielkiego litewskiego]] [[Mikołaj Radziwiłł Rudy|Mikołaja Radziwiłła Rudego]] i 20 tysięcy wojsk polskich dowodzonych przez [[Jan Mielecki|Jana Mieleckiego]]. Demonstracja zbrojna wywołała spodziewane wrażenie na zakonnikach inflanckich, tak, że 14 września wielki mistrz Johann Wilhelm von Fürstenberg ukorzył się przed Zygmuntem Augustem i podpisał sojusz skierowany przeciwko Rosji.
[[Car]] [[Iwan IV Groźny]] potraktował to jako ''casus belli'' i rozpoczął mobilizację swoich armii.
 
[[Plik:Ivan the Terrible sending his envoys on Lithuania.PNG|thumb|left|266px|''Iwan IV Groźny wysyła swoich posłów na Litwę'', moskiewska miniatura z XVI wieku]]
[[Plik:Russians capturing Narva in 1558.JPG|thumb|266px|Rosjanie zdobywają Narwę w 1558]]
 
== Wybuch ==
Do niewoli dostał się [[wojewodowie połoccy|wojewoda połocki]] [[Stanisław Dowojno]], a Rosjanie utopili w [[Dźwina|Dźwinie]] wszystkich miejscowych [[Żydzi|Żydów]]. Podpisano następnie kilkumiesięczne zawieszenie broni.
 
[[5 października]] [[1563]] podpisano w [[Kopenhaga|Kopenhadze]] sojusz polsko-duński na mocy którego oba państwa zobowiązały się wspólnie wystąpić przeciwko Szwecji i Rosji.
 
== II faza wojny ==
Wojska polsko-litewskie przeprowadziły uderzenie dywersyjne na Inflanty i [[Siewierszczyzna|Siewierszczyznę]], podchodząc pod [[Starodub]] i [[Czernihów]].
Rosjanie zaatakowali [[województwo mścisławskie]].
W 1565 r. wojska polsko-litewskie spustoszyły okolice [[Newel (Rosja)|Newla]], [[Wieliż]]a i [[Wielkie Łuki|Wielkich Łuków]], uprowadzając 8 tysięcy jeńców moskiewskich. W lipcu [[1566]] podpisano krótkie zawieszenie broni. Obie strony wykorzystały ten czas na prace fortyfikacyjne. Rosjanie rozpoczęli wznoszenie twierdz na zajętych przez siebie ziemiach Połocczyzny. Rozpoczęto wznosić zamki w [[Ułła|Ulle]], [[Turowla (wieś)|Turowli]], [[Susza (obwód witebski)|Suszy]],
[[Nieszczerdo|Nieszczerdzie]], [[Koziany|Kozianach]] i [[Rossony|Sokole]], pod osłoną których wojska moskiewskie zamierzały wyprowadzić uderzenie w serce terytorium litewskiego. W odpowiedzi [[Litwini]] z polecenia Grzegorza Chodkiewicza rozpoczęli budowę zamków w [[Lepel|Leplu]], [[Voroneț|Worońcu]], [[Wierchniedźwińsk|Dryssie]], [[Dzisna (miasto)|Dziśnie]] i [[Krzywia|Krzywi]] – zagradzając tym samym drogę potencjalnym działaniom wojsk moskiewskich.
 
=== Wyprawa radoszkowicka ===
[[Plik:Polska kawaleria XVI wieku.PNG|thumb|166pxupright|Polska kawaleria z połowy XVI wieku]]
 
16 lutego 1567 Rosja zawarła ze Szwecją przymierze skierowane przeciwko Litwie. 20 lipca [[wojewodowie bracławscy|wojewoda bracławski]] [[Roman Sanguszko (hetman litewski)|Roman Sanguszko]] pobił wojska moskiewskie w [[Bitwa pod Czaśnikami (1567)|II bitwie pod Czaśnikami]]. Zygmunt II August postanowił wówczas przeprowadzić kolejną demonstrację zbrojną, licząc na wywołanie w Rosji powstania kniaziów i bojarów, niezadowolonych z rządów [[Opricznina|opryczniny]]. Pod [[Radoszkowicze|Radoszkowiczami]], niedaleko [[Mińsk]]a zebrało się na [[popis]] 47 000 żołnierzy – z tego 30 000 [[pospolite ruszenie|pospolitego ruszenia]] oraz 2400 posiłkowych żołnierzy z [[Korona Królestwa Polskiego|Korony]] z ok. 100 działami<ref>K. Piwarski, Niedoszła wyprawa radoszkowicka Zygmunta Augusta na Moskwę (rok 1567-1568), „Ateneum Wileńskie”, t. IV, Wilno 1927, s. 256–286.</ref>. Jednocześnie na państwo moskiewskie spadł najazd, działających w porozumieniu z Polską i Litwą [[Chanat Krymski|Tatarów krymskich]] [[Dewlet I Girej]]a.
* Litwa traciła na rzecz Rosji: wschodnią część Inflant z kilkoma zamkami (m.in. [[Alūksne|Marienburg]]), [[Biskupstwo Dorpatu|biskupstwo dorpackie]], wschodnią część Estonii, [[Połock]] z zamkiem [[Turowla (wieś)|Turowla]], część ziemi witebskiej z zamkami [[Jezieryszcze]] i Uświat.
 
[[Plik:Cannibalism 1571.PNG|thumb|266px|[[Kanibalizm]] w [[Wielkie Księstwo Litewskie|Wielkim Księstwie Litewskim]] i w [[Rosja|Rosji]], grafika niemiecka z XVI wieku]]
 
== Skutki ==
68 620

edycji

Menu nawigacyjne