Dolina Ciężka: Różnice pomiędzy wersjami

Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Usunięte 787 bajtów ,  1 rok temu
szczegółowe uźródłowienie, drobne merytoryczne
(przywrócenie poprzedniej wersji)
(szczegółowe uźródłowienie, drobne merytoryczne)
[[Plik:Dolina Białej Wody a5.jpg|thumb|250px|Dolina Ciężka i wysoka ściana stawiarska u jej wylotu]]
[[Plik:Dolina Ciężka a3.jpg|thumb|250px|Dolina Ciężka, widok z podejścia na [[Polski Grzebień]]]]
[[Plik:DrogaMłynarz na Rysy, Dolina CiezkaG1.jpg|thumb|250px|Widok na Dolinę Ciężką ze szlaku naz [[Rysy]]Ganku]]
{{Commonscat|Ťažká dolina}}
 
'''Dolina Ciężka''' ({{w języku|de|Verborgenes Ta}}, {{w języku|sk|Česká dolina}}, {{w języku|hu|Cseh-tavi-völgy}}<ref name=slownik/>) – niewielka [[dolina zawieszona]] będąca jednym z górnych pięter [[Dolina Białej Wody|Doliny Białej Wody w [[Tatry Słowackie|Tatrach Słowackich]]. Uważana jest za jedną z najbardziej typowych polodowcowych dolin wiszących w [[Tatry Wysokie|Tatrach Wysokich]]<ref name=nyka/>.
'''Dolina Ciężka''', dawniej '''Dolina Czeska''' ([[język słowacki|słow.]] ''Ťažká dolina'', ''Česká dolina'', [[język niemiecki|niem.]] ''Böhmischseetal'', ''Verborgenes Tal'', [[język węgierski|węg.]] ''Cseh-tavi-völgy'', ''Rejtett-völgy''<ref name=wet>{{Cytuj książkę | nazwisko= Radwańska-Paryska | imię=Zofia | autor link= Zofia Radwańska-Paryska | nazwisko2= Paryski | imię2=Witold Henryk | autor link2= Witold Henryk Paryski | tytuł= Wielka encyklopedia tatrzańska | data=2004 | wydawca=Wydawnictwo Górskie | miejsce=Poronin | isbn=83-7104-009-1}}</ref>) – niewielka [[dolina zawieszona]] położona w [[Tatry Wysokie|Tatrach Wysokich]] na terenie [[Słowacja|Słowacji]].
 
== OpisNazewnictwo ==
Pierwotnie dolina nazywała się Ciężkie lub Do Ciężkiego. Nazwa ta pochodzi od tego, że pasterzom z Doliny Białej Wody ciężko było wraz z owcami wspiąć sięwprowadzić do tejniej dolinyowce przez stromą, 300-metrowej wysokości [[ściana stawiarska|ścianę stawiarską]]. Potem okoliczna ludność używała nazwy Dolina Ciężka. Przez turystów i taterników została ona zniekształcona na błędną nazwę Dolina Czeska. Ta nazwa i jej tłumaczenia obcojęzyczne utrzymywały się długo, również w piśmiennictwie i na mapach. Dopiero po II wojnie światowej w wyniku żądań ludności [[Jaworzyna Tatrzańska|Jaworzyny Tatrzańskiej]], którzy cały czas używali nazwy Dolina Ciężka, przywrócono dawną, prawidłową nazwę<ref name=whp/>. Paradoksalnie, Słowacy nadal nazywają ja Czeską Doliną<ref name=cw/>.
Wraz ze swoim bocznym odgałęzieniem [[Dolinka Spadowa|Dolinką Spadową]] (''Spádová dolinka'') ma długość ok. 2,0 km i powierzchnię ok. 2,5 km². Należy do systemu [[Dolina Białej Wody|Doliny Białej Wody]] (''Bielovodská dolina''), odchodzi od niej w kierunku południowo-zachodnim na wysokości [[Polana pod Wysoką (Tatry)|Polany pod Wysoką]] (''Poľana pod Vysokou'') i oddzielona jest od Doliny Białej Wody 300-metrowej wysokości [[ściana stawiarska|ścianą stawiarską]]. W dolnym piętrze Doliny Ciężkiej znajduje się [[Ciężki Staw]] (''Ťažké pleso''), położony na wysokości 1612 m [[n.p.m.]] Wypływający z niego [[Ciężki Potok]] (''Ťažký potok'') opadając w kierunku Doliny Białej Wody tworzy [[Ciężka Siklawa|Ciężką Siklawę]] (''Ťažký vodopád'') o wysokości ok. 100 m – najwięcej w [[Tatry|Tatrach]]. W górnym tarasie Doliny Ciężkiej, wśród osuwiska skalnych głazów, na wysokości ok. 1760&nbsp;m n.p.m. leży [[Zmarzły Staw pod Wysoką]] (''Zmrzlé pleso''). Wypływający z niego potok spada kaskadą zwaną [[Zmarzła Siklawa]] (''Zmrzlý vodopád''). Najwyżej położone piętro Doliny Ciężkiej zajmuje kocioł Dolinki Spadowej, oddzielają go ściany [[Ciężka Turnia|Ciężkiej Turni]] (''Ťažká veža'', 2254&nbsp;m), najwyższego szczytu w bocznej grani odchodzącej od [[Niżnie Rysy|Niżnich Rysów]] (''Malé Rysy'', ''Nižné Rysy'').
 
Dawniej dolina była wypasana przez pasterzy z Doliny Białej Wody. Nie mieli oni jednak tutaj szałasu, w razie potrzeby korzystali z naturalnych [[koleba|koleb]].
 
== Topografia ==
Ograniczenie Doliny Ciężkiej tworzą:
Dolina Ciężka wraz z Doliną Spadową graniczą:
* od północnego zachodu – grań od [[Żabi Szczyt Wyżni|Żabiego Szczytu Wyżniego]] po [[Młynarz (Tatry)|Młynarza]]
* od wschodu z [[Dolina Kacza|Doliną Kaczą]] (''Kačacia dolina''), rozdziela je odchodząca od [[Ganek (Tatry)|Małego Ganku]] (''Malý Ganek'') w kierunku północnym [[Pusta Grań]] (''Pustý hrebeň'') z [[Kacza Turnia|Kaczą Turnią]] (''Kačacia veža'') i [[Gankowa Strażnica|Gankową Strażnicą]] (''Pustá stráž''),
* od zachodu i południa – [[północna grań Rysów]] i odcinek [[grań główna Tatr|grani głównej Tatr]] od [[Rysy|Rysów]] po [[Mały Ganek]]
* od południa z dolinami należącymi do systemu [[Dolina Złomisk|Doliny Złomisk]] (''Zlomisková dolina''):
* od wschodu – północna grań Małego Ganku po [[Gankowa Strażnica|Gankową Strażnicę]]<ref name=polkart/>
** od południowego wschodu z [[Dolinka Rumanowa|Dolinką Rumanową]] (''Rumanova dolinka''), rozdziela je [[grań główna Tatr|główna grań Tatr]] od szczytu Ganek (''Gánok'') do [[Wysoka (Tatry)|Wysokiej]] (''Vysoká''),
Wraz ze swoim bocznym odgałęzieniem [[Dolinka Spadowa|Dolinką Spadową]] (''Spádová dolinka'') ma długość ok. 2,0 km i powierzchnię ok. 2,5 km². Należy do systemu [[Dolina Białej Wody|Doliny Białej Wody]] (''Bielovodská dolina''), odchodzi od niej w kierunku południowo-zachodnim na wysokości [[Polana pod Wysoką (Tatry)|Polany pod Wysoką]] (''Poľana pod Vysokou'') i oddzielona jest od Doliny Białej Wody 300-metrowej wysokości [[ściana stawiarska|ścianą stawiarską]]. W dolnym piętrze Doliny Ciężkiej znajduje się [[Ciężki Staw]] (''Ťažké pleso''), położony na wysokości 1612 m [[n.p.m.]] Wypływający z niego [[Ciężki Potok]] (''Ťažký potok'') opadając w kierunku Doliny Białej Wody tworzy [[Ciężka Siklawa|Ciężką Siklawę]] (''Ťažký vodopád'') o wysokości ok. 100 m – najwięcejjest to najwyższy w [[Tatry|Tatrach]] wodospad. W górnym tarasie Doliny Ciężkiej, wśród osuwiska skalnych głazów, na wysokości ok. 1760&nbsp;m n.p.m. leży [[Zmarzły Staw pod Wysoką]] (''Zmrzlé pleso''). Wypływający z niego potok spada kaskadą zwaną [[Zmarzła Siklawa]] (''Zmrzlý vodopád''). Najwyżej położone piętro Doliny Ciężkiej zajmuje kocioł[[Spadowy Dolinki SpadowejKociołek]], oddzielają go ściany [[Ciężka Turnia|Ciężkiej Turni]] (''Ťažká veža'', 2254&nbsp;m), najwyższego szczytu w bocznej, graniwschodniej odchodzącej odgrani [[Niżnie Rysy|Niżnich Rysów]] (''Malé Rysy'', ''Nižné Rysy'')<ref name=cw/>.
** od południowego zachodu z [[Dolinka Smocza|Dolinką Smoczą]] (''Dračia dolina''), rozdziela je odcinek głównej grani od Wysokiej do [[Ciężki Szczyt|Ciężkiego Szczytu]] (''Ťažký štít''),
* od zachodu:
** z należącą do systemu [[Dolina Mięguszowiecka|Doliny Mięguszowieckiej]] (''Mengusovská dolina'') – [[Dolina Żabia Mięguszowiecka|Doliną Żabią]], rozdziela je odcinek głównej grani od Ciężkiego Szczytu do [[Rysy|Rysów]],
** leżącą na terenie Polski [[Dolina Rybiego Potoku|Doliną Rybiego Potoku]], rozdziela je boczna grań Rysów z szczytami: Niżnie Rysy, Spadowa Kopa i [[Żabi Szczyt Wyżni]] (''Veľký Žabí štít''),
* od północy z [[Dolina Żabich Stawów Białczańskich|Doliną Żabich Stawów Białczańskich]] (''Žabia Bielovodská dolina''), rozdziela je masyw [[Młynarz (Tatry)|Młynarza]] (''Mlynár'').
 
Dawniej dolina była wypasana przez pasterzy z Doliny Białej Wody. Nie mieli oni jednak tutaj szałasu, w razie potrzeby korzystali z naturalnych [[koleba|koleb]]<ref name=whp/>.
== Nazewnictwo ==
Pierwotnie dolina nazywała się Ciężkie lub Do Ciężkiego. Nazwa ta pochodzi od tego, że pasterzom z Doliny Białej Wody ciężko było wraz z owcami wspiąć się do tej doliny przez stromą, 300-metrowej wysokości ścianę stawiarską. Potem okoliczna ludność używała nazwy Dolina Ciężka. Przez turystów i taterników została ona zniekształcona na błędną nazwę Dolina Czeska. Ta nazwa i jej tłumaczenia obcojęzyczne utrzymywały się długo, również w piśmiennictwie i na mapach. Dopiero po II wojnie światowej w wyniku żądań ludności [[Jaworzyna Tatrzańska|Jaworzyny Tatrzańskiej]], którzy cały czas używali nazwy Dolina Ciężka, przywrócono dawną, prawidłową nazwę.
 
== Turystyka ==
Od około 1860 r. dolinę zaczęli z rzadka odwiedzać polscy turyści, jako pierwszych znanych wymienia się [[Edward Homolacs (junior)|Edwarda Homolacsa juniora]] i ks. [[Józef Stolarczyk (ksiądz)|Józefa Stolarczyka]] wraz z towarzyszami i przewodnikiem [[Jędrzej Wala (młodszy)|Jędrzejem Walą młodszym]] (ok. 1860). Zimą pierwszy był tutaj [[Zbigniew Korosadowicz]] 9 kwietnia 1931 r.<ref name=whp/>{{Cytuj książkęDawniej |nazwisko=Paryskiprzez |imię=WitoldDolinę HenrykCiężką |autori link=Witoldprzełęcz Henryk[[Waga Paryski |tytuł=(Tatry)}Waga]] Wysokie.chodzono Przewodnikna taternicki[[Rysy]] i od polskiej strony był to główny dostęp do Rysów. CzęśćNad IXpółnocnym brzegiem Ciężkiego Stawu znajduje się stara [[koleba]] pasterska, w której często ''na mchu, pod dachem gościnnych kamieni'' biwakowali polscy turyści, m.in. Wagaks. [[Józef SzarpaneStolarczyk]], Turnie[[Tytus |data=1992Chałubiński]], |wydawca=Sklep[[Leopold PodróżnikaŚwierz]] |miejsce=Warszawai |strony=28-29}}[[Adam Asnyk]], który biwak w tej kolebie upamiętnił elegią ''Noc pod Wysoką''<ref name=nyka/>. Koleb w Dolinie Ciężkiej jest kilka<ref name=cw/>.
 
Obecnie dolina znajduje się na obszarze [[Tatrzański Park Narodowy (Słowacja)|TANAP-u]] i nie prowadzi do niej żaden ze znakowanych [[szlak turystyczny|szlaków turystycznych]]. Możliwe jest jednak przejście w towarzystwie przewodnika na przełęcz [[Waga (Tatry)|Wagę]] (''Váha'') nieoznaczoną drogą poprowadzoną wzdłuż brzegu Zmarzłego Stawu. Dolina Ciężka od lat była miejscem licznych wspinaczek. Do niej schodzi wysoka (300 m) ściana [[Galeria Gankowa|Galerii Gankowej]] (''Gánkova Galéria''), którą poprowadzono wiele dróg o różnej skali trudności<ref name=cw/>.
 
== Przypisy ==
{{Przypisy}}|
<ref name=cw>[[Władysław Cywiński]], ''[[Tatry. Przewodnik szczegółowy|Młynarz. Przewodnik szczegółowy]]'', tom 6, Poronin: Wydawnictwo Górskie, 1998, {{ISBN|83-7104-011-3}}</ref>
 
<ref name=nyka>[[Józef Nyka]], ''[[Tatry Słowackie. Przewodnik]]'', wyd. 2, Latchorzew: Wydawnictwo Trawers, 1998, {{ISBN|83-901580-8-6}}</ref>
== Bibliografia ==
#<ref {{Cytuj książkę|tytułname=polkart>''Tatry Wysokie i Tatry Bielskie słowackie i polskie. Mapa turystyczna 1:25&nbsp;000|miejsce='', Warszawa: |data=2005/06|wydawca= Wyd.Wydawnictwo Kartograficzne Polkart Anna Siwicka, 2006, {{ISBN|isbn= 83-87873-26-8}}</ref>
# {{Cytuj książkę|imię=Józef |nazwisko=Nyka |autor link= Józef Nyka|tytuł=Tatry słowackie. Przewodnik. Wyd. II |miejsce=Latchorzew |data=1998 |wydawca=Wyd. Trawers |isbn= 83-901580-8-6}}
<ref name=slownik>{{cytuj |url=http://web.archive.org/web/20060924174537/http://www.fsz.bme.hu:80/mtsz/mhk/nevtar/nevtarpl.htm |tytuł=Tatry Wysokie. Czterojęzyczny słownik nazw geograficznych|data dostępu =2020-02-21}}</ref>
#<ref {{Cytuj książkę |nazwisko=Paryski |imię=Witold Henryk |autor linkname=whp>[[Witold Henryk Paryski]], |tytuł=''Tatry Wysokie. Przewodnik taternicki. Część IX. Waga – Szarpane Turnie'', |data=1992Warszawa: |wydawca=Sklep Podróżnika, |miejsce=Warszawa}}1992</ref>
# {{Cytuj książkę|tytuł=Tatry Wysokie słowackie i polskie. Mapa turystyczna 1:25&nbsp;000|miejsce=Warszawa |data=2005/06|wydawca= Wyd. Kartograficzne Polkart Anna Siwicka |isbn= 83-87873-26-8}}
}}
 
{{Współrzędne|49°10′57″N 20°06′07″E|region:SK|umieść=na górze}}
 
{{DEFAULTSORTSORTUJ:Ciężka Dolina}}
[[Kategoria:Doliny Tatr Wysokich]]
[[Kategoria:Doliny słowackich Tatr]]
153 072

edycje

Menu nawigacyjne