Sport w Bydgoszczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł jest częścią cyklu artykułów o Bydgoszczy
POL Bydgoszcz COA.svg
Portal Portal Bydgoszcz

Sport w Bydgoszczy. Bydgoszcz od lat 90. XX w. promuje swój wizerunek marketingowy jako miasto sportu. Działalność prowadzi wiele klubów w różnorodnych dyscyplinach, istnieje również bogata infrastruktura sportowa. Bydgoszcz posiada bogate tradycje w sportach wodnych (wioślarstwie, kajakarstwie), sporcie żużlowym, kolarstwie, a także lekkiej atletyce.

Spis treści

Ujęcie statystyczne[edytuj]

Według danych GUS w 2010 r. w Bydgoszczy znajdowało się 80 klubów sportowych, do których należało 6,9 tys. osób (w tym 80% to młodzież do lat 18). Kluby posiadały łącznie 122 sekcje sportowe, a pracowało w nich 173 trenerów i 195 instruktorów[1].

Spośród obiektów sportowych, w Bydgoszczy znajdowało się 7 stadionów, 3 wielofunkcyjne hale sportowe o wymiarach powyżej 44 × 22 m i ponad 20 mniejszych, 16 kortów tenisowych (w tym 5 krytych), kilkanaście krytych pływalni, tory: łucznicze, kartingowe, mini żużla, speedrowerowy, 4 strzelnice, 3 pola golfowe (w tym jedno profesjonalne, i dwa do nauki golfa), skatepark, tory zjazdowe dla kolarstwa ekstremalnego oraz tor narciarski o długości 300 m. Miłośnicy kolarstwa mogli korzystać z 50 km dróg rowerowych[1]. Bydgoszcz dysponuje bogatą bazą, zarówno klubów, jak i obiektów sportowych dotyczących sportów wodnych.

Historia[edytuj]

Pierwsze informacje o uprawianiu sportu w Bydgoszczy pochodzą z 1818, kiedy zanotowano, że w Bocianowie (dzisiejsze Śródmieście) zorganizowano boisko turnerskie[2]. Począwszy od lat 80. XIX wieku zaczęły powstawać niemieckie sekcje sportowe m.in. przy szkołach średnich, głównie w dyscyplinach: wioślarstwo, gimnastyka, atletyka, tenis, piłka nożna. Do pionierów w tym zakresie należały m.in. Towarzystwo Wioślarskie „Frithjof” (1894), SC Bromberg (1909), Sportbrüder Bydgoszcz (1914), „Turnverein”, „Palästra”, Tennisclub „Blau-Weiß” i inne.

Przeciwwagą dla niemieckich sekcji sportowych było powstałe w 1886 Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, które poza działalnością sportową wychowywało młodych ludzi w duchu patriotyzmu, uczyło polskiej historii i literatury, a nawet zorganizowało polski teatr amatorski. W 1918 na Wilczaku polscy robotnicy założyli Towarzystwo Terminatorów. W tym samym czasie powstało Koło Sportowe Młodzieży Polskiej.

Okres międzywojenny[edytuj]

Po 1920 niemieckie towarzystwa sportowe zjednoczyły się w Związek Niemieckich Towarzystw Gimnastycznych w Polsce (z siedzibą w Bydgoszczy). Sport wyczynowy bydgoskich Niemców koncentrował się w klubach: Ruder-Club „Frithjof” (wioślarstwo), Sportbrüder Bydgoszcz (piłka nożna i tenis), Tennis-Club „Palästra” (tenis), Klub „Tornedo” (kolarstwo). W tym samym czasie polskie organizacje sportowe rozpoczęły oficjalną działalność[3]. Poza istniejącymi już organizacjami powstało dużo nowych klubów, m.in. sekcja piłki nożnej Terminator (późniejsza Gwiazda). 16 marca 1920 założono polską przeciwwagę dla niemieckiego Frithjofu – Towarzystwo Wioślarskie Tryton, przemianowane później na Bydgoskie Towarzystwo Wioślarskie. W mieście w latach 20. XX w. istniało 32 klubów jednosekcyjnych i 23 wielosekcyjnych oraz liczne kluby zakładowe (170 klubów i kół sportowych). Do bardziej znanych należały: Amator Bydgoszcz (1917), Polonia Bydgoszcz (1920), Gwiazda Bydgoszcz (1920), Szkoła Oficerska Bydgoszcz (1920), Bydgoskie Towarzystwo Wioślarskie (1920), Klub Atletyczny „Siła” (1921), Brda Bydgoszcz (1924), Astoria Bydgoszcz (1924), Sokół I Bydgoszcz (1924), HKS Bydgoszcz (1925), Bydgoski Klub Wioślarek (1927), Bydgoski Klub Kolarzy (1927), Iron Bydgoszcz (1927), Kolejowy Klub Wioślarski (1928), Sparta Bydgoszcz (1928), Kabel Polski Bydgoszcz (1930), Ciszewski Bydgoszcz (1932), Wojskowy Klub Sportowy (1933), Wodnik Bydgoszcz (1934),

Bydgoszcz nazywano przed II wojną światową „stolicą polskiego wioślarstwa”. Popularność sportów wodnych wynikała z dogodnych warunków naturalnych, m.in. założenia w 1912 najstarszego w Polsce toru regatowego[4], który stanowił krajowe centrum sportów wodnych. W 1929 na torze regatowym rozegrano Mistrzostwa Europy w wioślarstwie, a niemal corocznie rozgrywano mistrzostwa Polski i regaty międzynarodowe.

W rankingu osiągnięć sportowych[3] bydgoskich zawodników najlepiej wypadali wioślarze i wioślarki, którzy byli wielokrotnymi mistrzami Polski (kilkadziesiąt medali), medalistami mistrzostw Europy. Brązowy medal zdobyła bydgoska załoga wioślarska BTW (czwórka ze sternikiem) na olimpiadzie w Amsterdamie w 1928. W igrzyskach olimpijskich w Los Angeles w 1932 bydgoszczanin Jerzy Braun, członek BTW zdobył srebrny i brązowy medal w wyścigach wioślarskich (dwójka i czwórka ze sternikiem). Bydgoski Klub Wioślarski i Kolejowy Klub Wioślarski były najwyżej sklasyfikowanymi klubami wioślarskimi w Polsce lat 30. XX w.

Spośród innych dyscyplin, w których wyróżniali się sportowcy z Bydgoszczy można wymienić:

  • łucznictwo: bydgoszczanin Feliks Majewski został mistrzem Polski i świata w 1937;
  • kolarstwo: bydgoszczanin Feliks Więcek wygrał w 1928 pierwszy Tour de Pologne;
  • lekka atletyka: w Bydgoszczy istniała najsilniejsza sokolska sekcja lekkoatletyczna w kraju, rozegrano tu kilkukrotnie mistrzostwa Polski w lekkoatletyce; z Bydgoszczy pochodzili liczni medaliści mistrzostw Polski i olimpijczycy (młociarze, oszczepnicy, sprinterzy);
  • tenis: rozegrano w Bydgoszczy kilka turniejów o Mistrzostwo Polski oraz międzynarodowych, w barwach BKS Polonia grali czołowi polscy zawodnicy;
  • boks: bydgoszczanin Józef Pietryga został wicemistrzem Polski w 1927;
  • zapasy: w latach 30. mistrzami Polski zostali zawodnicy klubu „Siła”: Franciszek Gestwiński i Rakocki;
  • strzelectwo sportowe: Feliks Fąferek został mistrzem i reprezentantem Polski;
  • sport żużlowy: Jan Witkowski z Bydgoskiego Towarzystwa Motocyklowego zdobył w 1935 tytuł pierwszego mistrza Polski na żużlu;
  • piłka nożna: BKS Polonia 5-krotnie uzyskiwała tytuły mistrzów Pomorza, ale nie awansowała do I ligi państwowej;

W okresie międzywojennym założono w Bydgoszczy wiele okręgowych związków sportowych w dyscyplinach: lekkoatletyka, ciężka atletyka, piłka nożna, pływanie, kolarstwo, łucznictwo itd. W 1922 założono pierwszy w kraju Komitet Wychowania Fizycznego, który stał się wzorcem do powołania Komitetu Państwowego. Zbudowano również wiele obiektów sportowych, m.in.: Stadion Miejski (otwarty 3 sierpnia 1924 w obecności prezydenta RP S. Wojciechowskiego), który zawierał 6 boisk treningowych, urządzenia lekkoatletyczne, tor żużlowy, kolarski, łuczniczy, 4 boiska piłkarskie, w tym stadion miejski „Świtały” na Wilczaku, 7 przystani wioślarskich, 2 pływalnie na Brdzie, ponad 30 kortów tenisowych, w tym 2 kryte, 10 sal gimnastycznych, tor wyścigów konnych na Kapuściskach Małych wraz z trybuną i stanowiskiem sędziowskim[5], 4 strzelnice sportowe, tory saneczkowe w Myślęcinku.

Okres po 1945[edytuj]

Wioślarze trenujący na Brdzie

W okresie powojennym do wyróżniających się klubów sportowych należały: Brda, Polonia (w latach 1950-1956 Gwardia), Gwiazda, Astoria, Budowlani, Łączność, Chemik, Pałac[6]. W 1946 założono Wojskowy Klub Sportowy Zawisza, który w późniejszych latach odniósł duże sukcesy krajowe i międzynarodowe w takich dyscyplinach jak: lekkoatletyka, piłka nożna, boks, podnoszenie ciężarów, gimnastyka, kajakarstwo, strzelectwo sportowe, spadochroniarstwo i inne. Natomiast domenami Polonii Bydgoszcz były takie dyscypliny jak: żużel, tenis, judo, hokej na lodzie, Gwiazdyzapasy i tenis stołowy, a Astoriipływanie, boks, koszykówka. Siatkówkę rozwijano w klubach Chemik i Pałac, sporty motorowe w Automobilklubie Bydgoskim, a sporty lotnicze w Aeroklubie Bydgoskim.

Począwszy od 1945 Bydgoszcz ponownie uchodziła za „stolicę wioślarstwa polskiego”. W latach 1945–1950, do czasu przeniesienia wszystkich związków sportowych do Warszawy, w Bydgoszczy mieściła się centrala Polskiego Związku Towarzystw Wioślarskich. Wysoki poziom tej dyscypliny utrzymywano w klubach: Bydgostia (dawniej Kolejowy KS), Zawisza, Bydgoskim Towarzystwie Wioślarskim i Bydgoskim Klubie Wioślarek.

W latach powojennych wybudowano liczne obiekty sportowe m.in.: stadiony: Zawiszy (1957-1960) i Brdy (1949-1960), Torbyd (1959), halę i basen Astorii (1962). W latach 60. XX w. rozbudowano stadion i tor żużlowy „Polonii”. Z kolei w latach 70. zbudowano m.in. Kartodrom Bydgoszcz (1974-1977), stadion i halę Chemika (1974-1980) i wiele innych obiektów. Przez cały okres powojenny, w kilku etapach modernizowano tor regatowy w Brdyujściu oraz przystanie wioślarskie, kajakarskie i żeglarskie. W 2002 powstała Hala sportowo-widowiskowa Łuczniczka, w 2013 – Artego Arena, a w 2017 – nowa hala lodowa.

W okresie powojennym za sprawą wyczynowych sekcji sportowych, sport bydgoski zaczął liczyć się w kraju obok takich potentatów jak Śląsk, Warszawa, Kraków, czy Łódź.

Sport wyczynowy w Bydgoszczy po 1945[7]:

Dyscyplina Kluby wiodące Medale igrzysk olimpijskich Medale mistrzostw świata i Europy Osiągnięcia
wioślarstwo Bydgostia, Zawisza, BTW, BKW 3 Gold medal with cup.svg, 1 Silver medal with cup.svg, 6 Bronze medal with cup.svg 35 Gold medal with cup.svg, 19 Silver medal with cup.svg, 8 Bronze medal with cup.svg Bydgoszcz od dwudziestolecia międzywojennego należy do najsilniejszych ośrodków wioślarstwa w Polsce. Bydgoszczanie od 1928 roku reprezentowali Polskę niemal we wszystkich igrzyskach olimpijskich. Osady 3 klubów bydgoskich w latach 1957-1986 zdobyły ponad 200 tytułów mistrza i wicemistrza Polski. Od lat 90. XX w. dominację w polskim wioślarstwie wywalczyło Regionalne Towarzystwo Wioślarskie Bydgostia, które jest drużynowym mistrzem Polski 23 sezony z rzędu (nieprzerwanie od 1993 roku).
kajakarstwo Zawisza, Astoria, Kopernik 3 Silver medal with cup.svg, 5 Bronze medal with cup.svg 14 Gold medal with cup.svg, 14 Silver medal with cup.svg, 6 Bronze medal with cup.svg Bydgoszcz należy do najsilniejszych ośrodków kajakarskich w Polsce. Wychowała multimedalistów olimpijskich (Beata Mikołajczyk), mistrzostw świata i Europy. W latach 1957-1986 bydgoscy kajakarze wywalczyli 97 złotych medali w mistrzostwach Polski seniorów (Zawisza – 91, Astoria – 3 i Łączność – 3). W latach 1956-2016 około 20 kajakarzy bydgoskich reprezentowało Polskę w igrzyskach olimpijskich, zdobywając wiele medali.
lekkoatletyka Zawisza, Budowlani 2 Gold medal with cup.svg, 1 Silver medal with cup.svg, 1 Bronze medal with cup.svg 21 Gold medal with cup.svg, 20 Silver medal with cup.svg, 19 Bronze medal with cup.svg W latach 1945-2016 126 zawodników (11 – HKS, 7 – Gwardii, 8 – BKS i 100 – Zawiszy) około 400-krotnie sięgało po tytuł indywidualnego mistrza Polski seniorów w różnych konkurencjach lekkoatletycznych. Zawisza Bydgoszcz został 4-krotnie Drużynowym Mistrzem Polski, a 7-krotnie mistrzem ligi lekkoatletycznej. Zawodnicy bydgoscy należeli do polskiego wunderteamu lekkoatletycznego (1956-1966). Blisko 30 zawodników Zawiszy i BKS reprezentowało Polskę w igrzyskach olimpijskich (1956-2016). Bydgoscy lekkoatleci, którzy osiągali sukcesy międzynarodowe to głównie: miotacze (młot, kula oszczep), sprinterzy, długodystansowcy, wieloboiści i skoczkowie (trójskok, skok o tyczce).
piłka nożna Zawisza, Polonia, KKP Bydgoszcz 1 Silver medal with cup.svg Dwa kluby bydgoskie uczestniczyły w rozgrywkach ekstraklasy (Polonia Bydgoszcz – 7 sezonów oraz Zawisza Bydgoszcz – 14), trzy kluby na zapleczu ekstraklasy (Brda Bydgoszcz, Chemik Bydgoszcz, BKS Bydgoszcz), a latach 2011-2016 KKP Bydgoszcz występowało w ekstraklasie piłki nożnej kobiet. W 1961 dwie drużyny bydgoskie równocześnie występowały w I lidze, a w 1977 mecz Zawisza BydgoszczGórnik Zabrze oglądało 50 tys. widzów. W sezonie 2013/2014 Zawisza zdobył Puchar i Superpuchar Polski w piłce nożnej. Najsłynniejsi wychowankowie bydgoskich klubów to: Marian Norkowski (olimpijczyk), Zbigniew Boniek, Stefan Majewski i Henryk Miłoszewicz.
żużel Polonia dyscyplina
nieolimpijska
8 Gold medal with cup.svg, 6 Silver medal with cup.svg, 8 Bronze medal with cup.svg (indywidualnie i drużynowo) Polonia Bydgoszcz jest wielokrotnym medalistą Mistrzostw Polski, zdobyła łącznie ponad 80 medali, w tym około 40 złotych. Trzech żużlowców Polonii zostało indywidualnymi mistrzami Polski (Tomasz Gollob – 6 razy, Piotr Protasiewicz i Jacek Gollob). Bydgoski klub zajmuje czołowe miejsca w tabelach wszechczasów polskiego sportu żużlowego, m.in. uczestnictwa w rozgrywkach ekstraligi żużlowej, klasyfikacji medalowej mistrzostw Polski par klubowych, Młodzieżowych Indywidualnych Mistrzostw Polski, czy też Klubowego Pucharu Europy. Medalistami mistrzostw świata byli: Tomasz Gollob (indywidualnie i drużynowo), Mieczysław Połukard, Henryk Glücklich, Piotr Protasiewicz, a juniorów – Krystian Klecha i Krzysztof Buczkowski.
boks Zawisza, Astoria 1 Silver medal with cup.svg, 1 Bronze medal with cup.svg 2 Gold medal with cup.svg, 1 Silver medal with cup.svg, 2 Bronze medal with cup.svg Z Bydgoszczą związany był twórca największych sukcesów polskiego boksu Feliks Stamm. Trzy drużyny bydgoskie uczestniczyły w rozgrywkach ekstraklasy bokserskiej: Zjednoczeni, Zawisza i Astoria. Kilku zawodników reprezentowało Polskę w igrzyskach olimpijskich, m.in. Jerzy Adamski, Brunon Bendig, Henryk Niedźwiedzki.
podnoszenie ciężarów Zawisza 1 Bronze medal with cup.svg 2 Gold medal with cup.svg, 3 Silver medal with cup.svg, 11 Bronze medal with cup.svg Zawisza Bydgoszcz od 1967 nieprzerwanie występuje w ekstraklasie podnoszenia ciężarów. Zawodnicy klubu w latach 1959-2013 zdobyli 24-krotnie tytuły mistrzów Polski juniorów oraz 39-krotnie młodzieżowych mistrzów Polski do lat 23. Kilku zawodników reprezentowało Polskę w igrzyskach olimpijskich (Jan Wojnowski, Sławomir Zawada), a kilkunastu należało do polskiej kardy narodowej. W 2010 zawodnikami Zawiszy zostali multimedaliści mistrzostw świata i Europy: Marcin Dołęga i Aleksandra Klejnowska.
kolarstwo Romet 1 Silver medal with cup.svg 1 Silver medal with cup.svg W latach 70. i 80. XX w. Romet Bydgoszcz plasował się w ścisłej czołówce ośrodków kolarskich w Polsce. W 1977 zdobył drużynowe mistrzostwo Polski, a jego zawodnicy byli mistrzami indywidualnymi. Wychowankami klubu byli m.in.: Marek Szerszyński, Zbigniew Ludwiniak, Andrzej Maćkowski, a Henryk Santysiak uczestniczył w Wyścigu Pokoju (1982), gdzie wygrał klasyfikację górską. Znanymi kolarzami wyczynowymi z Bydgoszczy są Marek Leśniewski – srebrny medalista olimpiady w Seulu oraz Sylwester Szmyd – występujący w teamach kolarskich zachodniej Europy.
gimnastyka Zawisza 4. m. (1972)
6. m. (1976)
7 Gold medal with cup.svg, 10 Silver medal with cup.svg, 28 Bronze medal with cup.svg (gimnastyka sportowa, akrobatyczna i fitness) Od lat 60. XX w. gimnastycy sportowi Zawiszy Bydgoszcz należą do krajowej czołówki. W latach 1958-2016 zdobyli m.in. drużynowe mistrzostwa Polski oraz 363 medale mistrzostw Polski seniorów i juniorów. Kilku zawodników reprezentowało Polskę na Igrzyskach Olimpijskich: Andrzej Szajna, Mariusz Zasada, Krzysztof Potaczek, Roman Rydzyński. Najlepszym polskim gimnastykiem lat 70. XX w. był Andrzej Szajna – trzykrotny olimpijczyk (4. i 6. miejsce), mistrz Europy (1975). Godne uwagi osiągnięcia (medale ME i MŚ) posiadają również bydgoskie sekcje gimnastyki akrobatycznej oraz fitness, które zdobyły wiele medali z MŚ i ME włącznie.
strzelectwo sportowe Zawisza 4. m. (1972),
5. m. (1964,1988)
31 Gold medal with cup.svg, 28 Silver medal with cup.svg, 47 Bronze medal with cup.svg Od lat 50. XX w. sekcja strzelecka Zawiszy Bydgoszcz należy do najlepszych w Polsce. W latach 1950-2016 bydgoszczanie zdobyli kilkaset tytułów mistrza Polski oraz ustanowili drugie tyle rekordów Polski, a od 1952 roku reprezentują Polskę niemal we wszystkich igrzyskach olimpijskich, ocierając się o strefę medalową. Kilku zawodników było wielokrotnymi olimpijczykami, mistrzami świata i Europy np. Henryk Górski, Jerzy Nowicki, Rajmund Stachurski, Romuald Siemionow, Adam Kaczmarek, Tadeusz Czerwiński, Wojciech Knapik.
sporty lotnicze Aeroklub Bydgoski, Zawisza dyscyplina
nieolimpijska
4 Gold medal with cup.svg, 1 Silver medal with cup.svg (szybownictwo, modelarstwo lotnicze, motolotniarstwo) Od lat 60. XX w. duże sukcesy krajowe i międzynarodowe osiągali szybownicy, spadochroniarze i modelarze Aeroklubu Bydgoskiego, a od 1976 także spadochroniarze Zawiszy Bydgoszcz. W latach 70. XX w. przy aeroklubie działali pionierzy polskiego lotniarstwa, motolotniarstwa i paralotniarstwa. Dwukrotnym mistrzem świata w szybownictwie został Jan Wróblewski (1965, 1972), a mistrzostwo Polski w spadochroniarstwie osiągały drużyny Aeroklubu, Zawiszy i ZPS Bydgoszcz. Zawodnicy Zawiszy byli również medalistami mistrzostw Europy, świata, Pucharu Świata i Olimpiad Armii Świata.
Dyscyplina Kluby wiodące Osiągnięcia
siatkówka Pałac, Łuczniczka Od 1992 drużyna żeńska Pałacu Bydgoszcz występuje w ekstraklasie. Do jej osiągnięć należy m.in. Puchar Polski (1992,2001,2005), mistrzostwo Polski (1993), Superpuchar Polski (2006). W klubie wychowano ponad 20 reprezentantek Polski. Dominika Leśniewicz została mistrzynią Europy (2003), a Ewa Kowalkowska była kapitanem reprezentacji Polski. Drużyna męska Chemika od 2006 gra w ekstraklasie przyjmując nazwę Łuczniczka Bydgoszcz. W latach 2007-2016 klub został mistrzem Młodej Ligi, uzyskał 4. miejsce w PlusLidze, oraz kilkukrotnie doszedł do półfinału Pucharu Polski oraz Pucharu Challenge. Wychowankiem Chemika był m.in. Michał Winiarski, długoletni zawodnik i kapitan reprezentacji Polski (212 spotkań), mistrz świata juniorów (2003) i seniorów (2014).
koszykówka Astoria, Artego W 1987 męska drużyna Astorii Bydgoszcz zdobyła tytuł mistrza Polski juniorów, a w latach 1989-1992 i 2003-2006 grała w ekstraklasie koszykówki mężczyzn, osiągając w 2005 roku 6. miejsce. Od 2008 w ekstraklasie gra drużyna żeńska Artego Bydgoszcz. Do jej osiągnięć w latach 2012-2016 należą m.in. 2 srebrne i 2 brązowe medale drużynowych mistrzostw Polski.
pływanie Astoria W latach 60., 70. i 80. XX w. pływacy Astorii Bydgoszcz zdobyli kilkaset medali mistrzostw Polski seniorów i juniorów. Kilka osób reprezentowało Polskę na igrzyskach olimpijskich m.in.: Aleksandra Mróz (1952), Zbigniew Januszkiewicz (1980). Najwybitniejszą wychowanką Astorii była Alicja Pęczak, której kariera rozwinęła się w latach 90. XX w. w AZS AWF Gdańsk. Trzykrotnie reprezentowała Polskę na igrzyskach olimpijskich, zdobyła ponad 300 medali na zawodach krajowych i zagranicznych, 82 razy mistrzostwo Polski seniorek (częściowo w barwach Astorii), a 14 razy – medale mistrzostw Europy.
tenis Polonia, Centrum W latach 1972-1984 oraz 1995-2002 bydgoska Polonia występowała w polskiej ekstraklasie tenisa, zdobywając 3 tytuły wicemistrza DMP. Najlepszym tenisistą bydgoskim lat 70. i 80. XX w. był Henryk Drzymalski, wielokrotny mistrz Polski seniorów w grze pojedynczej, w deblu (z Wojciechem Fibakiem) i w grze mieszanej. W rozgrywkach międzynarodowych był półfinalistą mistrzostw Europy, wielokrotnym reprezentantem Polski, m.in. w Pucharze Davisa. Wybitną postacią był także Henryk Hoffman – zawodnik i trener Polonii, od 1982 kapitan drużyny polskiej w Pucharze Davisa, wiceprezes Polskiego Związku Tenisowego, a w latach 90. XX w. – trener reprezentacji Polski mężczyzn i kobiet.
tenis stołowy Gwiazda Zawodnicy Gwiazdy Bydgoszcz od lat 80. XX w. grali w niższych ligach tenisa stołowego mężczyzn. W ciągu 3 lat (2011-2014) awansowali z III ligi do ekstraklasy. W pierwszym sezonie w Superlidze (2014/2015) wywalczyli 8. miejsce. W 2014 osiągnęli Akademickie Mistrzostwo Polski, a w 2015 Drużynowy Puchar Polski
zapasy Gwiazda Bydgoskie sekcje zapaśnicze od lat 50. odnosiły umiarkowane sukcesy w skali ogólnokrajowej. Dopiero w latach 90. zawodnicy bydgoskiej Gwiazdy zdobyli szereg medali mistrzostw Polski w zapasach w stylu wolnym. Ogółem w latach 1945-2012 zawodnicy z klubów bydgoskich zdobyli 6 medali mistrzostw Polski seniorów w stylu klasycznym, 10 medali w MP w stylu wolnym, oraz srebrny medal w MP kobiet w zapasach. Wychowankiem Gwiazdy (1999-2000) jest Bartłomiej Bartnicki – mistrz (2004) i wielokrotny wicemistrz Polski (2000-2006), dwukrotny olimpijczyk (2004, 2008).
szermierka Gwiazda W 1968 w Bydgoszczy zamieszkał i szkolił młodzież Adam Papée – jeden z najsłynniejszych szermierzy i działaczy tego sportu. Największym sukcesem było zdobycie przez wychowankę Gwiazdy Grażynę Staszak wicemistrzostwa świata juniorek w 1972. Wychowankami bydgoskiego klubu byli m.in. florecista Marian Sypniewski (wielokrotny mistrz Polski, medalista i trzykrotny olimpijczyk, mistrz świata), Wiesław Głon (szabla) oraz Adam Siudziński (szpada).
łucznictwo Budowlani Bydgoszcz była silnym ośrodkiem łucznictwa w okresie międzywojennym. Po 1945 zawodnicy klubu Łączność Bydgoszcz byli wielokrotnymi medalistami mistrzostw Polski, a Paweł Szymczak – olimpijczykiem z Atlanty (1996), rekordzistą świata juniorów (1995, 1996), srebrnym medalistą mistrzostw Europy (1998). Po okresie regresu dyscypliny związanej m.in. kilkukrotnymi przenosinami torów łuczniczych, od 2010 datuje się ponowy jej rozwój.
sporty zimowe Polonia, Budowlani Najpopularniejszą dyscypliną zimową jest hokej na lodzie, uprawiany od 1926 roku. Hokeiści Polonii Bydgoszcz dwa razy osiągnęli 3. miejsce w ekstraklasie (1964 i 1965), a poza tym puchar Polskiego Związku Hokeja na Lodzie (1963) oraz medale mistrzostw Polski juniorów (1966-1975). Wychowankami Polonii było kilkunastu zawodników kadry Polski m.in. Andrzej Tkacz (dwukrotny olimpijczyk, trener kadry), Marian Feter, Łukasz Sokół, Tomasz Proszkiewicz i inni. W latach 60. na Torbydzie uprawiano łyżwiarstwo figurowe, a Franciszek Spitol z Polonii zdobył 3 razy tytuł mistrza Polski (1961-1964). Narciarstwo od lat 80. można uprawiać w Myślęcinku, gdzie istnieje sztucznie naśnieżany stok narciarski im. Stefana Kulmatyckiego z wyciągami orczykowymi.
sztuki walki Polonia, BK Karate Kyokushin, Klub Karate Shotokan Wśród dalekowschodnich sztuk walki najstarszą genezę ma judo, którego sekcja w Polonii Bydgoszcz powstała w 1962 roku. Judocy Polonii w latach 1967-1995 w mistrzostwach Polski seniorów zdobyli 50 medali, w tym 14 złotych. Największą popularność ma jednak karate, którego pierwszy klub w Bydgoszczy założono w 1978, a w kolejnych latach powstały sekcje zajmujące się różnymi odmianami dyscypliny (Shōtōkan, Kyokushin, Oyama Karate, Ashihara, Shidōkan itp.) Karatecy z bydgoskich klubów osiągnęli wiele sukcesów na arenie międzynarodowej, np. zawodnicy Klubu Karate Shotokan w latach 1996-2014 zdobyli 4028 medali na imprezach ogólnopolskich i międzynarodowych, a w 2007 wywalczyli drużynowo 1. miejsce w kraju. Innymi sztukami walki uprawianymi w Bydgoszczy są m.in. taekwondo, aikido, kendo, wushu, kick-boxing, boks tajski, brazylijskie jiu-jitsu.
sport motorowy Automobilklub Bydgoski Sporty motorowe popularne w Bydgoszczy (poza żużlem) to motocross, sport motocyklowy i karting. W latach 60. tytuły mistrzów Polski w motocrossie uzyskiwali zawodnicy bydgoskich klubów, a od lat 70. LKT „Wyczół” Gościeradz, który przejął adeptów wyczynowych sekcji motocyklowych z Bydgoszczy. Automobilklub Bydgoski w latach 70. i 80. XX w. był kilkakrotnie mistrzem drużynowym Polski w kartingu, a na bydgoskim torze rozgrywano kilkukrotnie mistrzostwa Europy i świata Formuły C.

Bydgoskie kluby sportowe[edytuj]

W Bydgoszczy działa kilka wielosekcyjnych klubów sportowych, kojarzonych przez kibiców nierzadko po jednej z najważniejszych sekcji, na której polu znany jest dany klub.

Klub Rok założenia sekcje
Alfa Bydgoszcz 2003 rugby
Artego Bydgoszcz 1994 koszykówka kobiet
AZS WSG Bydgoszcz 2007 rugby
AZS UKW Bydgoszcz 2007 piłka ręczna
Astoria Bydgoszcz 1924 koszykówka, wioślarstwo, kajak-polo, pływanie
Baza Bydgoszcz 1994 baseball
Budowlany Klub Sportowy 1956 piłka nożna, lekkoatletyka, łucznictwo
Bydgoski Klub Wioślarek 1926 wioślarstwo
Bydgoskie Towarzystwo Wioślarskie 1920 wioślarstwo
Bydgostia Bydgoszcz 1928 wioślarstwo, żeglarstwo, turystyka kajakowa
Bydgoszcz Archers 2009 futbol amerykański
Bydgoszcz Raiders 2012 futbol amerykański
Casimirus Bydgoszcz 2006 piłka nożna
Chemik Bydgoszcz 1949 piłka nożna, siatkówka mężczyzn, szachy
Gwiazda Bydgoszcz 1920 piłka nożna, zapasy, tenis stołowy, brydż
KKP Bydgoszcz 2007 piłka nożna kobiet
Kopernik Bydgoszcz 1994 sprint, kajak-polo
Novum Bydgoszcz 1999 koszykówka
Pałac Bydgoszcz 1982 siatkówka kobiet
Polonia Bydgoszcz 1920 piłka nożna, tenis ziemny, żużel
Ramiel Bydgoszcz 2007 piłka nożna
Bydgoszcz Wildcats 2015 futbol australijski
Zawisza Bydgoszcz 1946 lekkoatletyka, piłka nożna, spadochronowa, strzelectwo, podnoszenie ciężarów, gimnastyka, boks, sporty wodne
ZSMS Bydgoszcz  ??? koszykówka kobiet

Sport w Bydgoszczy według dyscyplin sportowych[edytuj]

Lekkoatletyka[edytuj]

Teresa Ciepły – bydgoska sprinterka, zdobywczyni trzech medali olimpijskich (złoto i srebro w Tokio 1964, brąz w Rzymie 1960)
Paweł Wojciechowski z Zawiszy – mistrz świata w skoku o tyczce (2011), wicemistrz Europy (2014)
Sebastian Chmara – były zawodnik Zawiszy, halowy mistrz świata (1999) i Europy (1998) w siedmioboju, na zdjęciu (pośrodku) jako komentator sportowy TVP
Ceremonia otwarcia Mistrzostw Świata Juniorów w Lekkoatletyce 2008 w Bydgoszczy
Medaliści męskiej sztafety 4x100 m podczas Mistrzostw Świata Juniorów w Lekkoatletyce 2016 w Bydgoszczy

Lekkoatletyka to jedna z dyscyplin sportu, w których Bydgoszcz posiada najbogatsze tradycje i osiągnięcia na arenie krajowej i międzynarodowej.

Popularność dyscypliny rozpoczęła się już w okresie międzywojennym[8]. 5 kwietnia 1925 założono w Bydgoszczy Pomorski Okręgowy Związek Lekkiej Atletyki[8], w którym zarejestrowano 14 klubów, w tym 8 bydgoskich[9]. W 1928 dyscyplinę trenowało na Pomorzu 281 zawodników w 32 klubach. Najsilniejszymi były Sokół I, Sokół Żeński oraz Polonia Bydgoszcz. Dwukrotnie (1930, 1937) rozegrano w Bydgoszczy mistrzostwa Polski w lekkoatletyce żeńskiej, w 1933 także w męskiej, a w 1937 – pierwsze Mistrzostwa Polski juniorów w lekkoatletyce[10]. W 1931 najlepsze wyniki w kraju mieli bydgoscy zawodnicy: Stefan Majtkowski w skoku o tyczce (3,55 m), Franciszek Mikrut w rzucie oszczepem (62,60 m) i Władysław Mikrut (60,70 m), w rzucie młotem. W latach 30. XX w. zawodnicy bydgoskiego TG „Sokół” dzierżyli 75 % rekordów Pomorza. Dzięki nim w 1938 reprezentacja Pomorza wygrywała m.in. z reprezentacją Warszawy, Śląska i Poznania[8]. Sprinter Klemens Biniakowski z BKS Polonia brał udział w Igrzyskach Olimpijskich w Amsterdamie (1928)[8]. W 1938 zarejestrowano 12 klubów bydgoskich z sekcjami lekkoatletycznymi, m.in.: Sokół I, Sokół V, Sokół Żeński, Policyjny Klub Sportowy, Wojskowy Klub Sportowy, WKS Start, Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Gwiazda, KSM Okręg, Bydgoski Klub Sportowy Polonia, Robotniczy Klub Sportowy Amator, Ciszewski Bydgoszcz, IKS Związku Strzeleckiego. Bydgoscy zawodnicy w latach 1925-1939 zdobywali 11-krotnie tytuły mistrza kraju (młociarze, oszczepnicy, sprinterzy)[8]. Byli też rekordzistami i mistrzami Pomorza (na 17 konkurencji, przodowali w 11)[9].

Po II wojnie światowej, sport lekkoatletyczny odrodził się w formach organizacyjnych sprzed 1939. W Bydgoszczy nadal znajdował się Okręg Pomorski Polskiego Związku Lekkoatletycznego, a sekcje lekkoatletyczne prowadziły: Harcerski Klub Sportowy, KS Polonia, KS Gwiazda, Kolejowy KS Brda oraz WKS Zawisza (od 1947), który od połowy lat 50. XX w. stał się najsilniejszym klubem lekkoatletycznym w mieście, regionie, a nawet kraju[9]. 1 i 3 maja 1946 odbyły się w Bydgoszczy pierwsze duże zawody lekkoatletów bydgoskich, z udziałem około 100 zawodniczek i zawodników z 9 klubów[11]. W 1949 zawodnicy Gwardii (Bogdan Masłowski – rzut młotem, Zygfryd Weinberg – trójskok, Eulalia Szwajkowska – 100 m) dzierżyli rekordy Polski i z powodzeniem startowali w zawodach międzynarodowych. Od 1953 do kadry Polski zaliczano około 10 zawodników z Bydgoszczy[11]. Na olimpiadzie w Melbourne (1956) występowało 3 lekkoatletów z Zawiszy (Zimny, Niklas, Krzyszkowiak).

Od 1957 roku nastał czas rozkwitu „królowej sportu” w Bydgoszczy. Uprawianie dyscypliny skoncentrowano w dwóch klubach: WKS Zawisza i BKS Budowlani. W siedmiu igrzyskach olimpijskich (od 1960 do 1988) Polskę reprezentowało 21 bydgoskich lekkoatletów (10 z Zawiszy i 2 z BKS)[9]. Trójskoczek Jan Jaskólski był trzykrotnym olimpijczykiem, a Michał Joachimowski dwukrotnym. Zawodnicy bydgoscy należeli do polskiego wunderteamu lekkoatletycznego (1956-1966). Na Igrzyska Olimpijskie do Rzymu (1960) pojechało 6 zawodników Zawiszy[12]. Zdzisław Krzyszkowiak zdobył jako szósty Polak w historii złoty medal olimpijski w lekkoatletyce (bieg na 5000 m). Na igrzyskach w Tokio (1964) walczyło 6 bydgoskich lekkoatletów. Teresa Ciepły zdobyła złoty medal w sztafecie 4x 100m oraz srebrny w biegu 80 m przez płotki. W kolejnych olimpiadach występowało od 3 do 7 zawodników Zawiszy, podobnie jak w lekkoatletycznych mistrzostwach Europy seniorów i juniorów, zarówno na stadionach jaki i w hali[12]. W latach 1945-2016 126 zawodników (11 – HKS, 7 – Gwardii, 8 – BKS i 100 – Zawiszy) około 400-krotnie sięgało po tytuł indywidualnego mistrza Polski seniorów w różnych konkurencjach lekkoatletycznych[13]. W ekstraklasie lekkoatletycznej występowała drużyna Zawiszy, a także drużyna BKS Bydgoszcz (1977-1978, pozostałe sezony w II lidze)[12]. W latach 50. i 60. XX w. między Zawiszą, a warszawską Legią toczyły się zacięte pojedynki o tytuł drużynowego mistrza Polski[13]. Zawisza tytuł DMP osiągał wielokrotne, podobnie jak mistrzostwo polskiej ligi lekkoatletycznej. W latach 70. rozegrano w Bydgoszczy pierwsze międzynarodowe imprezy lekkoatletyczne: Puchar Europy w Wielobojach 1975, Mistrzostwa Europy Juniorów w Lekkoatletyce 1979 oraz rozgrywano mityng Grand Prix Brdy (1975-1978), w 1976 i 1977 połączony z memoriałem Janusza Kusocińskiego.

W latach 90. XX w. w letnich olimpiadach startowało 4 bydgoszczan: Piotr Piekarski, Wiesław Perszke, Sebastian Chmara i Tomasz Jędrusik. Czas kolejnych sukcesów przyszedł po 2000 roku. Do wybitnych zawodników zaliczali się wówczas m.in.: Artur Kohutek, Dominik Bochenek, Marika Popowicz, Marcin Lewandowski (biegi), Marcin Dróżdż (wielobój), Łukasz Michalski, Paweł Wojciechowski (skok o tyczce) i inni.

Od 1999 roku stadion Zawiszy stał się areną wielu lekkoatletycznych imprez międzynarodowych: Mistrzostw Świata Juniorów (1999, 2008, 2016), Młodzieżowych Mistrzostw Europy (2003, 2017), Superligi pucharu Europy (2004), Europejskiego Festiwalu Lekkoatletycznego (2001-2016), hala Łuczniczka – mityngów lekkoatletycznych Pedro's Cup (2005-2014), a Leśny Park Kultury i Wypoczynku – miejscem mistrzostw świata w biegach przełajowych (2010, 2013). W latach 2005–2011 Bydgoszcz uchodziła za nieoficjalną stolicę lekkoatletyki w Polsce, gdyż stadion im. Zdzisława Krzyszkowiaka jako jedyny w Polsce spełniał normy IAAF i w związku z tym gościł najważniejsze imprezy lekkoatletyczne. Miasto wielokrotnie było gospodarzem mistrzostw Polski seniorów[14]:

Rok Data Miejsce Konkurencje
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1925 8 października maraton
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1928 30 września pięciobój kobiet, maraton
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1929 15 sierpnia Stadion Szkoły Oficerskiej pięciobój mężczyzn
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1930 26–27 lipca Stadion Szkoły Oficerskiej żeńskie
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1931 27 września maraton
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1932 4 września Stadion Miejski pięciobój mężczyzn
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1933 1–2 lipca Stadion Miejski męskie
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1934 30 września chód na 50 km mężczyzn
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1935 14 kwietnia bieg przełajowy mężczyzn 8 km
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1936 4 lipca Stadion Miejski dziesięciobój mężczyzn
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1937 10–11 lipca Stadion Miejski żeńskie
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1947 13-14 września Stadion Miejski dziesięciobój mężczyzn
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1948 10–11 lipca Stadion Miejski żeńskie
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1950 6 sierpnia Stadion Miejski pięciobój mężczyzn
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1958 18–20 lipca Stadion Zawiszy męskie i żeńskie
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1963 23–25 sierpnia Stadion Zawiszy męskie i żeńskie
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1975 27-29 czerwca Stadion Zawiszy męskie i żeńskie
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1976 25-27 czerwca Stadion Zawiszy męskie i żeńskie
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1977 29–31 lipca Stadion Zawiszy męskie i żeńskie
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1983 25-27 czerwca Stadion Zawiszy męskie i żeńskie
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1985 2-4 sierpnia Stadion Zawiszy męskie i żeńskie
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1994 13 marca LKPiW Myślęcinek bieg przełajowy 5, 9 km
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1997 20-22 czerwca Stadion Zawiszy męskie i żeńskie
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 2001 29 czerwca - 1 lipca Stadion Zawiszy męskie i żeńskie
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 2004 2-4 lipca Stadion Zawiszy męskie i żeńskie
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 2006 21-23 lipca Stadion Zawiszy męskie i żeńskie
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 2007 11 marca LKPiW Myślęcinek bieg przełajowy 4, 10 km
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 2009 31 lipca - 2 sierpnia Stadion Zawiszy męskie i żeńskie
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 2010 14 marca LKPiW Myślęcinek bieg przełajowy 4, 12 km
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 2011 11-13 sierpnia Stadion Zawiszy męskie i żeńskie
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 2012 10 marca LKPiW Myślęcinek bieg przełajowy 4, 8, 12 km
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 2013 10 marca LKPiW Myślęcinek bieg przełajowy 4, 8, 12 km
Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 2016 24-26 czerwca Stadion Zawiszy męskie i żeńskie

Poza tym w Bydgoszczy odbywały się m.in.: Młodzieżowe Mistrzostwa Polski (2013), Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych (2008) i szereg innych

W rozgrywkach ekstraklasy lekkoatletycznej (Drużynowe Mistrzostwo Polski) w latach 1957-2014 Zawisza Bydgoszcz uzyskał 6 tytułów mistrzowskich i 14 wicemistrzowskich, co plasuje klub na 5 miejscu w tabeli medalowej wszech czasów (za Górnikiem Zabrze i klubami warszawskimi: Legią, Skrą i AZS-AWF). Zawisza jest obok Legii Warszawa jedynym klubem lekkoatletycznym, który nigdy nie opuścił ekstraklasy. Natomiast w rankingach klubowego mistrza Polski w lekkiej atletyce Zawisza Bydgoszcz uzyskał tytuły wicemistrza w latach 2010-2011, a brąz w 2013 roku.

W latach 1957-2016 bydgoscy lekkoatleci zdobyli około 20 medali w mistrzostwach Europy (w tym 6 złotych), około 25 medali w mistrzostwach halowych (w tym 4 złote) i kilkanaście w mistrzostwach Europy i świata juniorów. Tytuły mistrzów świata seniorów (rozgrywane od 1983) wywalczyli: Sebastian Chmara (siedmiobój, 1999 – hala) i Paweł Wojciechowski (skok o tyczce, 2011).

Bydgoscy lekkoatleci, którzy osiągali wielokrotne sukcesy rangi krajowej i międzynarodowej to m.in.:

W 2016 nadal aktualne były rekordy Polski ustanowione przez zawodników Zawiszy: Sebastiana Chmarę – dziesięciobój (8566 pkt. – 1998), Marikę Popowicz – sztafeta 4x100 m (42,68 s – 2010) i Pawła Wojciechowskiego – skok o tyczce (5,91 m – 2011).

Aktualnie (2016) w Bydgoszczy sekcje lekkoatletyczne prowadzą kluby: Zawisza, BKS Bydgoszcz i LUKS Ogrodnik Bydgoszcz[15].

Żużel[edytuj]

Tomasz Gollob – wychowanek i długoletni zawodnik (1988-2003) Polonii Bydgoszcz, Indywidualny i 6-krotny Drużynowy Mistrz Świata na żużlu, 30-krotny mistrz Polski
Derby Pomorza na żużlu w Bydgoszczy (2009)
Fan-club Polonii Bydgoszcz w 2009 roku
Wejście na stadion Polonii (2013)

Jedną z wizytówek sportowych Bydgoszczy jest sekcja żużlowa BKS Polonii Bydgoszcz, założona w 1946 roku, przekształcona w 2003 w Bydgoskie Towarzystwo Żużlowe Polonia Bydgoszcz.

W międzywojennej Bydgoszczy istniały dwa kluby żużlowo-motocyklowe – Klub Motocyklistów w Bydgoszczy powstały w 1925 roku oraz Klub Motocyklistów Związku Strzeleckiego. W 1930 na stadionie miejskim BKS Polonia zbudowano tor żużlowy. Od 1933 odbywały się tu wyścigi motocyklowe na żużlu z udziałem czołowych zawodników Polski. Spośród bydgoszczan w tej konkurencji sukcesy odnosili: Alfons Ziółkowski, Tomaszewski[16] oraz Jan Witkowski z Bydgoskiego Towarzystwa Motocyklowego, który w 1935 zdobył tytuł mistrza Polski na żużlu[17].

Po II wojnie światowej sport żużlowy uprawiano w BKS Polonia, Brdzie Bydgoszcz i Zawiszy Bydgoszcz (1950-1955), a w KS „Partyzant” organizowano wyścigi uliczne, rajdy i crossy[17]. W 1948 poloniści zadebiutowali w rozgrywkach II ligi żużlowej. W 1949 „Partyzanta” i Polonię zjednoczono w Gwardię Bydgoszcz (w 1956 powrócono do nazwy Polonia), który zdobył czołową pozycję w kraju w sportach motorowych[17].

W Bydgoszczy zlokalizowano siedzibę Zarządu Okręgu Polskiego Związku Motorowego, a później także Okręgową Komisję Żużlową przy Zarządzie Okręgu PZMot w Bydgoszczy. W 1950 Gwardia awansowała do I ligi żużlowej[18]. W latach 50. bydgoska Gwardia zdobyła tytuł drużynowego mistrza Polski (1955), dwukrotnie wicemistrza (1951, 1953) i dwukrotnie 3. miejsce (1956, 1957)[17].

Po burzliwym rozwoju sportu żużlowego w latach 1945-1956, kiedy dyscyplinę rozwijano w wielu miejscowościach (Inowrocław, Nakło nad Notecią, Chełmno, Żnin, Świecie), nastąpił regres, wynikający z wysokich kosztów sprzętu oraz zaostrzenia przepisów bezpieczeństwa. Od 1957 sport żużlowy w mieście i regionie skupiał się niemal wyłącznie w Polonii Bydgoszcz[18]. Od lat 50. w klubie wychowano kilkunastu zawodników, wyróżniających się na arenie krajowej i międzynarodowej. Polonia była wielokrotnym medalistą drużynowych mistrzostw Polski seniorów i juniorów, a zawodnicy medalistami mistrzostw indywidualnych[18]. W latach 50. tytuły wicemistrzów Polski uzyskali Zbigniew Raniszewski (1951, 1955)[18] i Bolesław Bonin (1953), a przełomowy sukces w światowym sporcie żużlowym osiągnął Mieczysław Połukard. Był on pierwszym żużlowcem spoza sfery skandynawskiej i brytyjskiej, który zdobył tytuł II wicemistrza świata (Goeteborg 1959)[17] oraz zakwalifikował się do finału światowego Indywidualnych Mistrzostw Świata (Wembley 1959)[18]. Mieczysław Połukard był też członkiem reprezentacji narodowej, która w 1961 zdobyła dla Polski po raz pierwszy tytuł drużynowego mistrza świata[18]. Kolejnymi wybitnymi zawodnikami Polonii byli: Henryk Glücklich – sześciokrotny reprezentant kraju w światowym finale drużynowym (złoto, 3x brąz), Bolesław Proch i Ryszard Dołomisiewicz (reprezentanci Polski w Indywidualnych MŚ i MŚ par), a w latach 90. XX w. – bracia Jacek i Tomasz Gollobowie (uczestnicy i medaliści cykli Grand Prix IMŚ na żużlu, medaliści Drużynowych MŚ)[18].

W latach 1945-2000 tor żużlowy na stadionie Polonii kilkukrotnie modernizowano (1950, 1964, 1986, 1998), dostosowując go do przepisów Międzynarodowej Federacji Motocyklowej i wyposażając w nowoczesne urządzenia (bandy, oświetlenie)[18]. Umożliwiło to organizowane w Bydgoszczy światowych imprez.

Okres największych sukcesów Polonii Bydgoszcz w sporcie żużlowym przypadł na dwudziestolecie 1986-2006. W tym okresie klub trzykrotnie zdobył Klubowy Puchar Europy na żużlu (1998, 1999, 2001), pięciokrotnie tytuł Drużynowego Mistrza Polski (1992, 1997, 1998, 2000, 2002), pięciokrotnie – wicemistrza i sześciokrotnie – 3. miejsce. Sukcesy dotyczyły również Indywidualnych mistrzostw Polski, Mistrzostw Polski par klubowych na żużlu (10-krotnie mistrzostwo, 5-krotnie wicemistrzostwo), turniejów o Złoty Kask, Srebrny Kask i Brązowy Kask oraz imprez międzynarodowych (medale Tomasza Golloba w Indywidualnych Mistrzostwach Świata na żużlu oraz braci Gollobów i Piotra Protasiewicza w Drużynowym Pucharze Świata na żużlu). Liczne medale zarówno drużynowo, jak i indywidualnie zdobywali również juniorzy Polonii Bydgoszcz.

Medale Polonii Bydgoszcz w rozgrywkach ekstraligi żuzlowej:

Lata Gold medal with cup.svg Silver medal with cup.svg Bronze medal with cup.svg
Lata 50. XX wieku 1 2 2
Lata 60. XX wieku 3
Lata 70. XX wieku 1 1
Lata 80. XX wieku 2 1
Lata 90. XX wieku 3 1 2
Lata 2000–2009 2 1 3

Lata 90. to okres dużej popularności sportu żużlowego w Bydgoszczy. W latach 1988-2003 w kadrze klubu jeździł wychowanek Polonii, ówczesny najlepszy żużlowiec w Polsce Tomasz Gollob. W barwach Polonii Bydgoszcz zdobył m.in. 11 medali Indywidualnych Mistrzostw Polski na żużlu (6 złotych, 3 srebrne, 2 brązowe) oraz srebrny i 3 brązowe medale Indywidualnych MŚ na żużlu. W Bydgoszczy gościły liczne zawody międzynarodowe, w tym 12-krotnie turnieje Grand Prix Polski na żużlu (1998, 1999, 2001-2010). 21 czerwca 2006 podpisano w Bydgoszczy umowę o utworzeniu Ekstraligi Żużlowej Sp. z o.o.

W 2007 roku nastąpił kres żużlowego prosperity, a Polonia Bydgoszcz po raz pierwszy w historii opuściła ekstraligę. Kryzys sportu żużlowego wyrażał się m.in. w skromniejszych osiągnięciach Polonii (choć nadal medale zdobywali juniorzy, a klub jeździł w ekstralidze w latach 2009-2010 i 2012-2013), zaniechaniem modernizacji infrastruktury, spadku frekwencji kibiców na zawodach, a po 2010 roku przeniesieniem ważniejszych imprez międzynarodowych poza Bydgoszcz.

Osiągnięcia[edytuj]

Polonia Bydgoszcz jest wielokrotnym medalistą Mistrzostw Polski, zdobyła łącznie ponad 80 medali, w tym prawie 40 złotych (więcej). Trzech żużlowców Polonii Bydgoszcz zostało indywidualnymi mistrzami Polski (Tomasz Gollob – 6 razy, Piotr Protasiewicz i Jacek Gollob).

Bydgoski żużel w tabelach wszechczasów:

Klasyfikacja Miejsce Uwagi
Tabela wszechczasów uczestnictwa w rozgrywkach ekstraligi żużlowej 1 / 26 61 sezonów (1951-2007, 2009-2010, 2012-2013)
Klasyfikacja medalowa Mistrzostw Polski par klubowych na żużlu 1 / 15 18 medali – 11 Gold medal with cup.svg, 6 Silver medal with cup.svg, 1 Bronze medal with cup.svg
Tabela klubowa medalistów Młodzieżowych Indywidualnych Mistrzostw Polski na żużlu 1 / 17 13 medali – 9 Gold medal with cup.svg, 1 Silver medal with cup.svg, 3 Bronze medal with cup.svg
Klasyfikacja medalowa Klubowego Pucharu Europy na żużlu 2 / 21 3 medale Gold medal with cup.svg
Tabela klubowa medalistów Złotego Kasku 2 / 17 16 medali – 10 Gold medal with cup.svg, 4 Silver medal with cup.svg, 2 Bronze medal with cup.svg
Tabela medalowa Drużynowego Mistrza Polski 4 / 19 25 medali – 7 Gold medal with cup.svg, 7 Silver medal with cup.svg, 11 Bronze medal with cup.svg
Tabela klubowa medalistów Indywidualnych Mistrzostw Polski na żużlu 4 / 21 19 medali – 8 Gold medal with cup.svg, 5 Silver medal with cup.svg, 6 Bronze medal with cup.svg
Tabela klubowa medalistów Srebrnego Kasku 4 / 18 14 medali – 6 Gold medal with cup.svg, 2 Silver medal with cup.svg, 6 Bronze medal with cup.svg
Tabeli medalowa Młodzieżowego Drużynowego Mistrza Polski 8 / 16 8 medali – 2 Gold medal with cup.svg, 3 Silver medal with cup.svg, 3 Bronze medal with cup.svg
Tabela medalowa Młodzieżowych Mistrzostw Polski par klubowych 8 / 18 8 medali – 1 Gold medal with cup.svg, 5 Silver medal with cup.svg, 2 Bronze medal with cup.svg
Tabela klubowa medalistów Brązowego Kasku 9 / 19 11 medali – 2 Gold medal with cup.svg, 5 Silver medal with cup.svg, 4 Bronze medal with cup.svg

Zawodnicy[edytuj]

Zespół Polonii Bydgoszcz w 2010 roku, od lewej stoją: Emil Sajfutdinow, Dienis Gizatullin, Andreas Jonsson, Grzegorz Walasek, niżej: Robert Kościecha, Szymon Woźniak, Antonio Lindbäck
Prezentacja zawodników podczas Kryterium Asów Polskich Lig Żużlowych im. Mieczysława Połukarda 1 kwietnia 2007

Barw narodowych w oficjalnych spotkaniach międzypaństwowych broniło kilkunastu bydgoskich żużlowców, m.in.: Mieczysław Połukard, Bolesław Bonin, bracia Rajmund i Norbert Świtałowie, Edward Kupczyński, Henryk Glücklich, Jan Malinowski, Eugeniusz Nazimek, Janusz Suchecki, Zbigniew Raniszewski[17], Bolesław Proch, Ryszard Dołomisiewicz, Jacek Gollob, Tomasz Gollob, Piotr Protasiewicz, Krzysztof Buczkowski i inni.

Wychowankami Polonii byli m.in.: bracia Jacek i Tomasz Gollobowie, którzy nadawali ton rozgrywkom żużlowym w Polsce w latach 90. XX w. Tomasz Gollob jest jednym z najbardziej utytułowanych polskich żużlowców w historii zarówno na arenie krajowej jak i międzynarodowej: 7-krotny mistrz świata na żużlu (w tym raz indywidualnie i 6 razy z drużyną), 30-krotny mistrz Polski w różnych konkurencjach (7-krotny drużynowo, 9-krotny indywidualnie, 11-krotny w parze, 3-krotny młodzieżowy indywidualnie i 1-krotny młodzieżowy w parze).

W zespole Polonii na przestrzeni lat jeździło także wielu wybitnych zawodników zagranicznych, m.in. Szwecja Peter Karlsson (1991), Szwecja Tony Rickardsson (1991), Stany Zjednoczone Sam Ermolenko (1992-1994), Wielka Brytania Andy Smith (1992-1994, 1998, 2004), Norwegia Lars Gunnestad (1993), Szwecja Henrik Gustafsson (1995-2001), Australia Ryan Sullivan (1999), Shane Parker (1999-2000), Australia Todd Wiltshire (2000-2003), Wielka Brytania Mark Loram (2001-2003), Australia Jason Lyons (2001), Szwecja Andreas Jonsson (2004-2010), Rosja Emil Sajfutdinow (2006-2012), Szwecja Jonas Davidsson (2007-2009), Szwecja Antonio Lindbäck (2009-2010), Rosja Dienis Gizatullin (2010-2011), Rosja Artiom Łaguta (2012), Rosja Aleksandr Łoktajew (2013), Stany Zjednoczone Greg Hancock (2013), Dania Patrick Hougaard (2014), Dania Hans Andersen (2014), Szwecja Dennis Andersson (2014) i inni.

Imprezy[edytuj]

W Bydgoszczy rozgrywano szereg imprez żużlowych: w latach 1957-1984 Memoriał Zbigniewa Raniszewskiego (tragicznie zmarłego podczas meczu Austria-Polska w Wiedniu w 1956), a od 1982 Kryterium Asów Polskich Lig Żużlowych im. Mieczysława Połukarda, która tradycyjnie otwierała oficjalnie sezon żużlowy[18]. Bydgoszcz 7-krotnie organizowała także finały Indywidualnych Mistrzostw Polski (1935, 1972, 1993, 1998, 1999, 2001, 2003). Klub był organizatorem wielu imprez rangi światowej, jak chociażby Finału Drużynowych Mistrzostw Świata w 1995 oraz 12-krotnie turniejów Grand Prix Polski na żużlu (1998-2010), wyłaniających indywidualnego mistrza świata.

Ice speedway[edytuj]

W 1965 bydgoska Polonia zorganizowała pierwsze w Polsce zawody motocyklowe na torze lodowym[18]. W kolejnych latach Mieczysław Połukard i bracia Świtałowie z Polonii reprezentowali Polskę w Indywidualnych i Drużynowych Mistrzostwach Świata w wyścigach na torze lodowym[17]. W latach 70 i 80 wyścigi na lodzie nie były organizowane. Powrócono do nich w 1995 roku w formie pokazowej.

Speedrower[edytuj]

Od 1995 roku istnieje w Bydgoszczy sekcja speedrowera – wzorowanego na sporcie żużlowym. W 2006 zarejestrowano Polską Federację Klubów Speedrowerowych z siedzibą w Bydgoszczy. W 2016 istniało 13 klubów speedrowerowych w Polsce, w tym 6 startujących w Drużynowych Mistrzostwach Polski. Region bydgoski reprezentują: BTS „Speedrower” Bydgoszcz (www) i ULKS Mustang Żołędowo (www), startujący w DMP. Zawodnicy BTS „Speedrower” z Bydgoszczy osiągnęli szereg sukcesów w skali krajowej i międzynarodowej, m.in. byli wielokrotnymi mistrzami i medalistami drużynowych Mistrzostw Świata seniorów i juniorów, Mistrzostw Świata Par, drużynowych i indywidualnych Mistrzostw Europy seniorów i juniorów, mistrzostw Europy par klubowych, Klubowego Pucharu Europy oraz mistrzostw Polski[19].

Tory speedrowerowe znajdują się w: Bydgoszczy-Fordonie (ul. Wiszniewskiego, 80 m) i w Maksymilianowie (ul. Szkolna, 61 m).

Piłka nożna[edytuj]

Zbigniew Boniek – wychowanek Zawiszy Bydgoszcz, piłkarz Widzewa Łódź, Juventusu Turyn i AS Roma, 80-krotny reprezentant Polski (23 bramki), uczestnik 3 turniejów finałowych mistrzostw świata (1978, 1982, 1986), kapitan (1986-1988) i trener reprezentacji Polski (2002), od 2012 prezes PZPN, jedyny polski piłkarz na liście FIFA 100
Stefan Majewski – wychowanek Gwiazdy Bydgoszcz, piłkarz Chemika, Zawiszy, Legii Warszawa, 1. FC Kaiserslautern, 40-krotny reprezentant Polski (4 bramki), uczestnik 2 turniejów finałowych mistrzostw świata (1982, 1986), trener reprezentacji Polski (2009), działacz PZPN

Piłka nożna w Bydgoszczy to historia meczów międzypaństwowych reprezentacji narodowej oraz rodowodu kilku światowej klasy piłkarzy. Dwa kluby bydgoskie uczestniczyły w rozgrywkach Ekstraklasy (Polonia Bydgoszcz oraz Zawisza Bydgoszcz), a dodatkowe trzy kluby na zapleczu ekstraklasy (Brda Bydgoszcz, Chemik Bydgoszcz oraz BKS Bydgoszcz).

Pierwszy piłkarski zespół „Fuβballverein” w Bydgoszczy założyli 16 czerwca 1894 roku uczniowie Królewskiego Gimnazjum Realnego, pod nadzorem nauczyciela Bernharda Kuhse. Zajęcia odbywały się dwa razy w tygodniu, mecze rozgrywano w soboty na boisku koło leśniczówki Bocianowo. Zarząd klubu składał się z uczniów. 2 września 1894 roku na łące w Ostromecku gimnazjaliści rozegrali mecz w ramach obchodów „Dnia Sedanu” (Sedantag)[20][21]. Przed I wojną światową powstały kolejne niemieckie kluby piłkarskie: Sport Club Bromberg (1910), Seminar Sportklub Hohenzollern przy Ewangelickim Seminarium Nauczycielskim, Fussball Verein Gymnasiasten oraz drużyna przy Katolickim Seminarium Nauczycielskim[22].

Po przejściu Bydgoszczy w granice odrodzonej Polski założono pierwsze polskie kluby: 25 kwietnia 1920 – Gwiazdę Bydgoszcz, 14 maja Polonię Bydgoszcz, a 4 lata później – Brdę i Astorię. Ich pierwszymi sekcjami była piłka nożna[23]. W 1924 zgłoszono 18 drużyn bydgoskich, w 1925 czynnych było 767 piłkarzy, a w 1937 roku – 30 drużyn piłkarskich i około 900 piłkarzy[24]. Łącznie piłkę nożną uprawiano w około 40 klubach i stowarzyszeniach sportowych[22]. W 1927 zlokalizowano w Bydgoszczy siedzibę Pomorskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej[22]. W jego skład wszedł również tzw Podokręg Morski, skupiający kluby sportowe Gdyni oraz Wolnego Miasta Gdańska[25]. W dwudziestoleciu międzywojennym tytuły mistrzów Pomorza kilkukrotnie uzyskiwała drużyna BKS Polonia (1928, 1929, 1932, 1933, 1935). Mistrzostwo juniorów uzyskała Polonia (1937) i Gwiazda (1938). W połowie lat 30. zaczął z nimi rywalizować Klub Sportowy Ciszewski[23]. Tuż przed wybuchem II wojny światowej w wojewódzkiej klasie A grały bydgoskie drużyny: BKS Polonia, Ciszewski Bydgoszcz i RKS Amator, w klasie B – KS Astoria, KS Gwiazda, KS Brda, a w klasie C – KS Leo[24]. Żaden z miejscowych klubów nie awansował do I ligi państwowej, mimo pięciokrotnie podejmowanych prób w rozgrywkach barażowych, ulegając klubom poznańskim, łódzkim i warszawskim[22]. Za najważniejsze spotkanie międzynarodowe w Bydgoszczy w dwudziestoleciu międzywojennym uchodził mecz rozegrany 3 czerwca 1934 pomiędzy reprezentacjami Pomorza i Prus Wschodnich (0:1). Mecz oglądało 8 tysięcy widzów, a wśród nich m.in. prezydent Bydgoszczy Leon Barciszewski, dowódca garnizonu Bydgoszcz gen. Wiktor Thommée oraz wicekonsul niemiecki[23].

Mistrzowie Bydgoszczy w piłce nożnej

Rok Mistrz Wicemistrz Wynik
1921 Szkoła Oficerska Bydgoszcz  ?  ?:?
1922 Szkoła Oficerska Bydgoszcz  ?  ?:?
1925 Szkolny KS Bydgoszcz Polonia Bydgoszcz  ?:? (wiosna)
1925 Sokół I Bydgoszcz Szkoła Oficerska Bydgoszcz 3:2 (zima)
1926 Polonia Bydgoszcz Sokół I Bydgoszcz 3:1
1927 Polonia Bydgoszcz Korona Bydgoszcz 3:0 (w.o)
1928 Polonia Bydgoszcz Sokół I Bydgoszcz  ?:?
1929 Polonia Bydgoszcz Sokół I Bydgoszcz 3:2
1930 Sparta Bydgoszcz Sokół I Bydgoszcz 1:0
1931 Polonia Bydgoszcz Astoria Bydgoszcz 5:0
1932 Szkoła Podchorążych Bydgoszcz Kabel Polski Bydgoszcz  ?:?
1933 Sokół I Bydgoszcz Polonia Bydgoszcz 4:3
1934 Sokół I Bydgoszcz Ruch Bydgoszcz 5:0

Po II wojnie światowej podjęły działalność zarówno przedwojenne (Polonia, Brda, Gwiazda), jak i nowo powstałe sekcje piłki nożnej (Milicyjny KS, WKS Bezpieczeństwo i Pocztowy KS)[22]. 21 maja 1945 reaktywowano Pomorski Okręgowy Związek Piłki Nożnej w Bydgoszczy[26]. W 1946 rozgrywki prowadziło 30 zespołów z Pomorza, w tym 6 bydgoskich[22]. Mistrzostwo okręgu, uprawniające do walki o wejście do II ligi państwowej uzyskały w 1947 BKS Polonia, w 1949 – KKS Brda, w 1950 – Gwardia, a w 1951 – OWKS (Zawisza)[22].

W latach 50. XX w. Bydgoszcz wyrosła na liczący się w kraju ośrodek piłkarski. Kilka drużyn uczestniczyło w rozgrywkach II ligi: KKS Kolejarz (1950-1952), Gwardia Bydgoszcz (1951-1953) oraz OWKS (1952-1954)[22]. W latach 1953-1956 Polonia Bydgoszcz przez 2 sezony utrzymywała się w ekstraklasie, a po spadku w 1957 roku, ponownie do niej trafiła na 3 sezony (1958-1961). W 1960 roku osiągnęła w niej najwyższe w swojej historii 5. miejsce[22]. W składzie Polonii występował napastnik Marian Norkowski, który został królem strzelców ekstraklasy. Powołano go w skład drużyny narodowej, która wystąpiła na Igrzyskach Olimpijskich w Rzymie (1960)[22]. W 1961 roku w ekstraklasie po raz pierwszy i ostatni występowały równocześnie dwie bydgoskie drużyny: Polonii i Zawiszy, które ze zmiennym szczęściem rozgrywały mecze derbowe[22]. Polonia po spadku do II ligi w 1961 roku, nigdy już do ekstraklasy nie powróciła, natomiast wizytówką piłkarską Bydgoszczy stała się drużyna WKS Zawisza. Klub ten 14 sezonów grał w ekstraklasie (1961, 1964/1965, 1965/1966, 1966/1967, 1977/1978, 1979/1980, 1980/1981, 1989/1990, 1990/1991, 1991/1992, 1992/1993, 1993/1994, 2013/2014, 2014/2015)[22]. W 1977 mecz Zawiszy z Górnikiem Zabrze oglądało 50 tys. widzów co pozostało po dzień dzisiejszy rekordem. Największym sukcesem było 4. miejsce w sezonie 1989/1990. W rozgrywkach II ligi uczestniczyły drużyny: Polonii (1962-1967, 1975-1977), Zawiszy (1952-1998 z przerwami na grę w ekstraklasie i krótko w III lidze), KS Budowlani (1977/1978) i KS Chemik (1978-1980). Zespoły, które występowały z reguły w klasie okręgowej to: Gwiazda Bydgoszcz i Brda Bydgoszcz[22].

Bydgoskie kluby piłkarskie słynęły z osiągnięć w pracy z młodzieżą. Juniorzy Zawiszy byli wielokrotnymi drużynowymi medalistami Polski U-19 (złoto – 1981, 2x srebro – 1958, 1986 i 2x brąz – 1967, 1979), podobnie jak Polonii Bydgoszcz (złoto – 1980, srebro – 1984)[22]. Natomiast juniorzy młodsi (U-17) Zawiszy osiągnęli wicemistrzostwo Polski w 2013 roku. Juniorzy okręgu bydgoskiego osiągnęli także czołowe miejsca w rozgrywkach Pucharu dr Jerzego Michałowicza: 1. miejsce (1972), 2. miejsce (1979, 1989), 3. miejsce (1984)[22].

W I połowie lat 90. zespół Zawiszy przez 5 sezonów uczestniczył w rozgrywkach ekstraklasy. Po spadku (1994) i wycofaniu zespołu z II ligi ze względów finansowych (1998), Zawisza Bydgoszcz rozpoczął rozgrywki od IV ligi, stopniowo awansując do wyższych klas rozgrywkowych[27]. Od 2008 grał w II lidze, a od 2011 w I lidze na zapleczu ekstraklasy. W 2012 roku właścicielem drużyny został Radosław Osuch, który doprowadził w 2013 roku do awansu drużyny do ekstraklasy. W sezonie 2013/2014 Zawisza osiągnął 8. miejsce w najwyższej klasie rozgrywkowej, a ponadto wywalczył Puchar Polski (po zwycięskim finale z Zagłębiem Lubin na Stadionie Narodowym w Warszawie) oraz Superpuchar Polski (po zwycięstwie 3:2 z mistrzem Polski Legią Warszawa). W sezonie 2014/2015 zespół osiągnął 15 miejsce i spadł do I ligi. W 2016 roku Zawisza wywalczył 5 miejsce w I lidze, lecz narastający konflikt właściciela z grupą kibiców doprowadził do wycofania się Radosława Osucha z klubu i rozwiązania drużyny. W konsekwencji tych wydarzeń 9 czerwca 2016 Komisja Licencyjna PZPN nie przyznała Zawiszy licencji na rozgrywki w I i II lidze.

Po rozwiązaniu I-ligowej drużyny piłkarskiej Zawiszy Bydgoszcz, w sezonie 2016/2017 w ligach seniorów grały następujące bydgoskie zespoły:

W wojewódzkiej lidze juniorów starszych występują zespoły: CWZS Bydgoszcz, Polonia Bydgoszcz, Chemik Bydgoszcz, Gwiazda Bydgoszcz, BKS Bydgoszcz, WKS Zawisza II Bydgoszcz SA. Natomiast w ligach i klasach juniorów młodszych, trampkarzy i młodzików występują drużyny: MUKS CWZS Bydgoszcz, Polonia, Chemik, Gwiazda, Budowlany KS, Victoria Bydgoszcz, KP Golden Goal, Wisełka Bydgoszcz-Fordon, Juventus Soccer Schools, KS Football Academy, Akademia Piłkarska Brda i inne, a także z podbydgoskich miejscowości: Białych Błót (1), Osielska (1), Brzozy (2), Solca Kujawskiego (2), Łochowa (2), Mroczy (2), Sicienka (1) itd.

Bydgoscy piłkarze[edytuj]

W latach1956-1986 w różnych reprezentacjach narodowych występowało 72 zawodników bydgoskiego OZPN[28]. Siedmiu piłkarzy grających w Zawiszy było reprezentantami Polski: Stefan Majewski, Andrzej Milczarski, Piotr Nowak, Mirosław Rzepa, Michał Masłowski oraz Igor Lewczuk. Listę uzupełniają wychowankowie Zawiszy, których kariera rozwinęła się po przeprowadzce do czołowych klubów Polski i Europy np. Henryk Miłoszewicz (reprezentant Polski), czy Zbigniew Boniek, późniejszy gracz Widzewa Łódź i Juventusu Turyn, uczestnik 3 turniejów finałowych mistrzostw świata (Argentyna 1978, Hiszpania 1982 – III miejsce, Meksyk 1986), kapitan i trener reprezentacji Polski, prezes PZPN. Do znanych piłkarzy Polonii należeli natomiast m.in.: Józef Boniek (ojciec Zbigniewa), Janusz Turowski, Krzysztof Gawara (późniejszy zawodnik Legii Warszawa), Grzegorz Mielcarski. Z kolei wychowankiem Gwiazdy Bydgoszcz jest Stefan Majewski, późniejszy reprezentant Polski, dwukrotny uczestnik mistrzostw świata (Hiszpania 1982 – III miejsce, Meksyk 1986), trener reprezentacji narodowej, działacz PZPN. Ponadto bydgoskie koneksje ma bramkarz Arkadiusz Onyszko (wicemistrzostwo olimpijskie w Barcelonie 1992).

Zawisza Bydgoszcz[edytuj]
Mecz ekstraklasy Zawisza BydgoszczŚląsk Wrocław (1:0), 30 marca 2014 roku

Zawisza Bydgoszcz ma na koncie kilka piłkarskich sukcesów. Przez 14 sezonów grał w Ekstraklasie. W sezonie 1989/90 zdobył 4. miejsce w I lidze, a w sezonie 2013/2014 zdobył Puchar i Superpuchar Polski w piłce nożnej. Juniorzy Zawiszy zdobyli Mistrzostwo Polski U-19 (1981), dwukrotnie wicemistrzostwo (1958, 1986) i dwukrotnie brąz (1967, 1979), a także wicemistrzostwo U-17 (2013). Klub zajmuje 1. pozycję w tabeli wszech czasów polskiej I ligi piłkarskiej.

Wyniki Zawiszy Bydgoszcz w ekstraklasie piłki nożnej:

Sezon Tabela Mecze Zwycięstwa Remisy Porażki Bilans bramkowy Punkty
2014/15 15/16 37 10 8 19 45-63 24
2013/14 8/16 37 12 10 15 48-48 25
1993/94 18/18 34 4 9 21 30-70 17
1992/93 13/18 34 12 6 16 41-60 30
1991/92 8/18 34 11 12 11 43-42 34
1990/91 14/16 30 8 7 15 27-41 23
1989/90 4/16 30 13 7 10 36-25 37
1980/81 15/16 30 9 5 16 25-43 23
1979/80 14/16 30 8 8 14 35-52 24
1977/78 15/16 30 11 5 14 29-32 27
1966/67 13/14 26 20-35 19
1965/66 9/14 26 10 4 12 30-35 24
1964/65 8/14 26 9 6 11 34-41 24
1961 14/14 26 18-64 10
Polonia Bydgoszcz[edytuj]

Polonia Bydgoszcz przez 7 sezonów grała w Ekstraklasie, zdobywając 5. lokatę w sezonie 1960. W tym samym sezonie Królem strzelców Ekstraklasy z 17 bramkami został zawodnik Polonii, Marian Norkowski. W latach 1950-1956 klub występował pod nazwą Gwardia Bydgoszcz.

Wyniki Polonii Bydgoszcz w ekstraklasie piłki nożnej:

Sezon Tabela Mecze Zwycięstwa Remisy Porażki Bilans bramkowy Punkty
1961 13/14 26 36-69 19
1960 5/12 22 30-43 22
1959 9/12 22 33-42 20
1958 9/12 22 31-58 19
1956 11/12 22 20-36 15
1955 10/12 22 18-26 18
1954 9/11 20 28-37 16
Tabela wszech czasów I ligi[edytuj]

W Tabeli wszech czasów Ekstraklasy w piłce nożnej Zawisza zajmuje 28 pozycję. Drugi bydgoski klub na tej liście, Polonia Bydgoszcz, zajmuje 50 pozycję.

Lp. Nazwa klubu Liczba startów Punkty Mecze Liczba zwycięstw Zwycięstwa za 3 punkty do 1990 r. Zwycięstwa za 3 punkty od 1995 r. Remisy Porażki Porażki za –1 punkt Bramki strzelone Bramki stracone Różnica bramek
28/84 Zawisza Bydgoszcz 14 376 430 126 4 22 98 206 0 461 651 -190
50/84 Polonia Bydgoszcz 7 129 156 47 0 0 35 74 0 186 296 -110

Pięć drużyn bydgoskich obecnych jest także w tabeli wszech czasów polskiej I ligi piłkarskiej:

Lp. Nazwa klubu Liczba startów Punkty Mecze Zwycięstwa Remisy Porażki Bramki strzelone Bramki stracone Różnica bramek
1/193 Zawisza Bydgoszcz 34 1179 976 397 290 289 1275 990 +285
83/193 Polonia Bydgoszcz 11 266 274 98 70 106 357 378 -21
122/193 Zawisza Bydgoszcz SA 2 91 68 25 16 27 68 90 -22
124/193 Chemik Bydgoszcz 3 89 98 32 25 41 115 129 -14
149/193 Brda Bydgoszcz 3 50 50 22 6 22 91 95 -4
176/193 BKS Bydgoszcz 1 17 30 4 9 17 29 54 -25

Mecze międzypaństwowe w Bydgoszczy[edytuj]

W Bydgoszczy odbyło się 10 meczów międzypaństwowych męskiej reprezentacji A:

Typ Nr meczu Data Wynik Przeciwnik Polski Strzelcy dla Polski
tow. 253. 15 października 1972 3:0 (2:0)  Czechosłowacja Kazimierz Deyna 2, Robert Gadocha
tow. 370. 24 maja 1981 3:0 (2:0)  Irlandia Andrzej Iwan, O’Leary (samobójcza), Roman Ogaza
tow. 428. 7 października 1986 2:2 (1:0)  Korea Południowa Ryszard Tarasiewicz, Jan Karaś
tow. 438. 2 września 1987 3:1 (3:0)  Rumunia Marek Leśniak 2, Andrzej Rudy
tow. 597.[29] 25 kwietnia 2001 1:1 (0:0)  Szkocja Radosław Kałużny
tow. 608. 17 kwietnia 2002 1:2 (0:2)  Rumunia Tomasz Hajto
tow. 636. 28 kwietnia 2004 0:0 (0:0)  Irlandia
eME 2008 670.[30][31] 2 września 2006 1:3 (0:0)  Finlandia Łukasz Garguła
tow. 713. 12 sierpnia 2008 2:0 (0:0)  Grecja Ludovic Obraniak 2
tow. 719. 18 listopada 2008 1:0 (1:0)  Kanada Maciej Rybus

Poza tym odbył się jeden mecz żeńskiej reprezentacji w piłce nożnej, w ramach eliminacji do Mistrzostw Europy:

Nr meczu Data Wynik Przeciwnik Polski Strzelcy dla Polski
109. 27 września 2003 2:3 (1:3)  Islandia Żelazko 1', Gawrońska 61'

Piłka nożna kobiet[edytuj]

Radość zespołu po meczu KKP BydgoszczAZS UJ Kraków (3:0), wrzesień 2012

Pierwsza edycja oficjalnych Mistrzostw Polski kobiet w piłce nożnej odbyła się w sezonie 1979/1980. Początkowo drużyny z Bydgoszczy i regionu nie awansowały do wyższych klas rozgrywkowych. Przy klubie Brda powstała kobieca drużyna piłki nożnej, która w od 2003 uczestniczyła w rozgrywkach II ligi, a w 2006 roku awansowała do I ligi. W 2007 drużyna Brdy została przejęta przez nowo powstały Kobiecy Klub Piłkarski Bydgoszcz. Klub ten w 2011 roku awansował do ekstraligi piłki nożnej kobiet, gdzie spędził 5 sezonów. KKP kilkukrotnie awansował do ćwierćfinału (2011-2014), a w 2015 roku – do półfinału Pucharu Polski kobiet. W sezonie 2015/16 spadł do I ligi[32].

Wyniki KKP Bydgoszcz w ekstraklasie piłki nożnej kobiet:

Sezon Tabela Mecze Zwycięstwa Remisy Porażki Bilans bramkowy Punkty
2015/2016[33] 12/12 27 2 6 19 14-52 12
2014/2015[34] 9/12 22 5 4 13 20-49 19
2013/2014[35] 7/10 18 4 5 9 21-40 17
2012/2013 7/10 18 5 2 11 25-41 17
2011/2012 7/10 18 5 2 11 16-54 17

W 2014 założono Akademię Piłkarską Golden Goal (przy współpracy i patronacie KKP Bydgoszcz) do uprawiania piłki nożnej dla dziewczynek w wieku 5-11 lat. W Gimnazjum Sportowym nr 6 w Bydgoszczy istnieje klasa sportowa o profilu piłka nożna dziewcząt[36].

W sezonie 2015/2016 w ligach seniorek grały następujące bydgoskie zespoły:

  • KKP Bydgoszcz – I liga (grupa północna)
  • KKP II MAX-Sprint Bydgoszcz – III liga kujawsko-pomorska
  • UKS Tęcza Bydgoszcz – III liga kujawsko-pomorska

KKP i UKS Tęcza posiadają ponadto zespoły w lidze młodziczek oraz uczestniczą w rozgrywkach ligi halowej.

Wioślarstwo[edytuj]

Wielka Wioślarska o Puchar Brdy 2016, osady Cambridge (z lewej) i Oxford (z prawej)
Na torze regatowym w Brdyujściu
Magdalena Fularczyk-Kozłowskawioślarka, zawodniczka RTW Bydgostia, zdobywczyni dwóch medali olimpijskich (brąz w Londynie 2012, złoto w Rio de Janeiro 2016)

Tradycje wioślarstwa sportowego w Bydgoszczy sięgają lat 80. XIX wieku[37]. W okresie międzywojennym Bydgoszcz z racji istnienia jedynego w Polsce toru regatowego spełniającego przepisy Międzynarodowej Federacji Wioślarskiej, sukcesów sportowych oraz popularności dyscypliny uchodziła za „stolicę polskiego wioślarstwa”. W latach 1920-1937 odbywały się tu corocznie mistrzostwa Polski, liczne zawody międzynarodowe (m.in. w 1929 mistrzostwa Europy w wioślarstwie) oraz regaty okolicznościowe obserwowane m.in. przez prezydentów Polski: Stanisława Wojciechowskiego i Ignacego Mościckiego. Pierwszy medal olimpijski dla Polski (Amsterdam 1928) zdobyła czwórka ze sternikiem, złożona z bydgoszczan.

W 1937 wioślarstwo w Bydgoszczy uprawiało 1116 zawodników i zawodniczek, zrzeszonych w 10 klubach polskich i 2 niemieckich[37]. Na arenie międzynarodowej i ogólnokrajowej liczyły się zwłaszcza cztery bydgoskie kluby: Bydgoskie Towarzystwo Wioślarskie (zał. 1920), Kolejowy Klub Wioślarski (zał. 1928), Bydgoski Klub Wioślarek (zał. 1927) oraz niemiecki Klub Wioślarski Frithjof Bydgoszcz (zał. 1894)[37]. Największymi sukcesami BTW były medale olimpijskie: brąz czwórki ze sternikiem (Amsterdam 1928) oraz brązowy i srebrny Jerzego Brauna w czwórce i dwójce (Los Angeles 1932). Osady BTW zdobywały również brązowe medale dla Polski w mistrzostwach Europy (Lucerna 1927, Bydgoszcz 1929)[38]. Czwórki ze sternikiem BTW uzyskały tytuły mistrzów Polski 7-krotnie (1921, 1922, 1926, 1927, 1934, 1935, 1936), czwórki bez sternika w 1929 i 1932, a ósemki w latach 1933-1935 i w 1937[38]. W ostatnich latach przed wybuchem II wojny światowej mistrzostwo Polski uzyskiwał Kolejowy Klub Wioślarski (1938 – czwórka i ósemka ze sternikiem), Bydgoski Klub Wioślarek (1932, 1936, 1938, 1939 – czwórka ze sternikiem) oraz RC Frithjof (1938 – dwójka)[37].

W 1945 powołano w Bydgoszczy pierwszy w Polsce Okręgowy (Pomorski) Związek Wioślarski oraz zlokalizowano siedzibę Polskiego Związku Towarzystw Wioślarskich (w 1950 w ramach centralizacji przeniesiony do Warszawy)[37]. Do 1956 roku osady BTW dominowały na torach wioślarskich Polski, zdobywając 21 tytułów mistrza kraju w konkurencji mężczyzn oraz 3 w zawodach kobiet[37]. W mistrzostwach Polski w 1947 osady bydgoskie uzyskały łącznie 345 pkt., podczas gdy pozostałe z całej Polski 347 pkt.[39] W 1947 roku zawodnicy BTW reprezentowali Polskę w pierwszym powojennym starcie zagranicznym osad polskich[39].

Na torze regatowym w Brdyujściu rozgrywano najważniejsze zawody wioślarskie do 1953 roku, kiedy oddano do użytku nowy tor Malta w Poznaniu oraz unowocześniono tor na Gople w Kruszwicy[37]. W latach 1954-1960 sukcesy odnosił wychowanek BTW Teodor Kocerka – wielokrotny mistrz Polski w jedynkach, dwójkach, czwórkach i ósemkach, dwukrotny brązowy medalista olimpijski (Helsinki 1952, Rzym 1960), mistrz Europy (Gandawa 1955) i czterokrotny medalista mistrzostw Europy[39]. W tym czasie Polskę reprezentowały też osady Bydgoskiego Towarzystwa Wioślarskiego (dwójka podwójna) i Kolejowego Klubu Wioślarskiego (czwórka ze sternikiem)[37]. W 1957 reaktywowano Okręgowy Związek Towarzystw Wioślarskich w Bydgoszczy z zasięgiem na województwo bydgoskie i olsztyńskie[40]. Na arenie ogólnokrajowej liczyły się bydgoskie kluby: BTW, WKS Zawisza i KKW, których osady w latach 1957-1986 zdobyły ponad 200 tytułów mistrza i wicemistrza Polski[37]. Wioślarze Zawiszy wielokrotnie zwyciężali w konkurencji drużynowej mistrzostw Polski. W 1961 roku 12 zawodników Zawiszy zdobyło wszystkie siedem tytułów mistrzów Polski w klasycznych konkurencjach od skiff u do ósemki. Takiego wyczynu nie dokonał wcześniej nikt w historii polskiego wioślarstwa[40].

W latach 1960-1980 w igrzyskach olimpijskich reprezentowało Polskę 28 wioślarzy z Bydgoszczy, z których brązowy medal uzyskał: Ryszard Kubiak (Moskwa 1980). Tacy zawodnicy jak Jerzy Broniec i Alfons Ślusarski (KKW), Grzegorz Stellak, Ryszard Kubiak, Waldemar Wojda (Zawisza) zdobywali również srebrne i brązowe medale mistrzostw świata i Europy[37]. Bydgoscy wioślarze zdobywali też kilkukrotnie „Diamentowe Wiosła” w prestiżowych, królewskich regatach Henley na Tamizie: Teodor Kocerka dwukrotnie (1955, 1956); dwójka bez sternika bydgoskiego KKW: Jerzy Broniec i Alfons Ślusarski (1972) oraz czwórka ze sternikiem z Wojciechem Neumanem i Ryszardem Kubiakiem z WKS Zawisza (1986)[40].

W latach 90. XX w. dominację w polskim wioślarstwie wywalczyło Regionalne Towarzystwo Wioślarskie Bydgostia (dawne KKW), które jest drużynowym mistrzem Polski nieprzerwanie od 1993 roku !. Zawodnicy Bydgostii zdobywali dla Polski liczne medale igrzysk olimpijskich, mistrzostw świata i Europy[37].

W latach 1928-2016 wioślarze z bydgoskich klubów zdobyli 13 medali olimpijskich:

Tytuły mistrzów świata seniorów zdobywali m.in.: Robert Sycz (1997-1998), Daniel Trojanowski (2007), Magdalena Fularczyk-Kozłowska (2009), Magdalena Kemnitz (2012). Srebrne medale mistrzostw świata seniorów w wioślarstwie zdobywali ponadto m.in. Robert Sycz (2001, 2002, 2003, 2005), Jerzy Broniec, Alfons Ślusarski (1970), Iwona Tybinkowska, Aneta Bełka, Iwona Zygmunt (2000), Marcin Wika (2004), a brązowe m.in. – Alfons Ślusarski (1974), Jarosław Bielaszewski, Tomasz Kowalik, Łukasz Siemion, Rafał Woźniak (2006), Mikołaj Burda (2014), Natalia Madaj, Magdalena Fularczyk-Kozłowska (2013, 2014)[41].

Od 1992 roku odbywają się na Brdzie regaty ósemek ze sternikiem – Wielka Wioślarska o Puchar Brdy. Od 2004 roku w wyścigach ósemek startują legendarne osady z Uniwersytetu Cambridge i Uniwersytetu Oxfordzkiego. Ich przeciwnikiem w latach 2004-2005 był Uniwersytet Kazimierza Wielkiego z Bydgoszczy, który z obu osadami zwyciężył. W kolejnych latach osady brytyjskie rywalizują między sobą, podobnie jak w królewskich regatach na Tamizie.

W mieście czynnych jest 8 klubów wioślarskich, z których 4 osiągają regularne sukcesy w sporcie wyczynowym. Bydgostia Bydgoszcz, Zawisza Bydgoszcz, Bydgoskie Towarzystwo Wioślarskie, Bydgoski Klub Wioślarek posiadają własne przystanie. Kilkunastu zawodników z bydgoskich klubów należy do polskiej kadry narodowej, uczestnicząc z powodzeniem w zawodach międzynarodowych. Bazę treningową stanowi rzeka Brda na długości 10 km oraz tor regatowy o długości 2 km.

Zobacz też: Wioślarstwo, Wielka Wioślarska o Puchar Brdy
Linki zewnętrzne: www.wielkawioslarska.byd.pl

Kajakarstwo[edytuj]

Daniela Walkowiak na podium Igrzysk XVII Olimpiady w Rzymie w 1960 roku (po prawej)
Beata Mikołajczyk - bydgoska kajakarka, wielokrotna mistrzyni świata i Europy, multimedalistka olimpijska (srebro Pekin 2008, 2x brąz Londyn 2012 i Rio de Janeiro 2016)

Kajakarstwo to jedna z dyscyplin, w której zawodnicy z Bydgoszczy odnoszą największe sukcesy w zawodach krajowych i międzynarodowych.

Tradycje kajakarstwa sportowego w Bydgoszczy sięgają 1931 roku[42]. 17 lipca 1932 odbyły się na torze regatowym w Brdyujściu pierwsze regaty kajakowe i żeglarskie o mistrzostwo Pomorza[42]. W 1935 założono w Bydgoszczy Pomorski Okręgowy Związek Kajakowy[43]. Do wybuchu II wojny światowej wykształciły się cztery kluby kajakarskie: BKS Wodnik, Pocztowe PW, Sokół III i 16 Drużyna Harcerska[38]. Po II wojnie światowej pierwszym drużynowym mistrzem Polski została drużyna Pocztowego PW. Reaktywowany w Bydgoszczy Pomorski Okręgowy Związek Kajakowy zapoczątkował spływy turystyczne, które przekształciły się w Ogólnopolskie Regaty Kajakowe „O Błękitną Wstęgę Brdy[39]. W latach 50. XX w. na Pomorzu dominowały sekcje kajakowe: BKS Wodnik, KS Łączność, OWKS-Zawisza (od 1952) i Start-Astoria (od 1953)[43]. Zawodniczka KS Gwiazda, a potem Zawiszy Daniela Walkowiak była ówcześnie najlepszą polską kajakarką – zdobyła 32 tytuły mistrzów Polski, była trzykrotną olimpijką, medalistką z Rzymu 1960[39]. Wśród klubów w latach 60., 70. i 80. XX w. prym wiodły: Astoria, której zawodnicy byli olimpijczykami (Zdzisław Szubski – Moskwa 1980, Dariusz Białkowski – 1992-2004, zdobywca 2 brązowych medali)[43] oraz Zawisza, który w latach 1954-1956 i 1960-1966 zdobył 37 indywidualnych tytułów mistrza kraju, a w latach 60. XX w. był 6-krotnie drużynowym mistrzem Polski (1961, 1963-1967)[44].

W latach 1957-1986 bydgoscy kajakarze wywalczyli 97 złotych medali w mistrzostwach Polski seniorów, z czego Zawisza zdobył 91 tytułów mistrzowskich, Astoria – 3 i Łączność – 3[45]. W 1995 KS „Łączność” przekształcił się w Uczniowski Klub Sportowy „Kopernik”, której zawodniczką była m.in. trzykrotna medalistka olimpijska Beata Mikołajczyk[43]. W latach 1956-2016 kluby bydgoskie wypromowały około 20 olimpijczyków[43], którzy zdobyli 8 medali olimpijskich:

Poza tym tytuły mistrzów świata seniorów zdobywali m.in.: Daniel Wełna (1977), Arkadiusz Byliński (1989), Iwan Klementiew (1994), Maciej Freimut (1994), Marcin Kobierski (2001,2002), Beata Mikołajczyk (2009), Piotr Siemionowski (2011) oraz Sebastian Szypuła (2013). W latach: 1958, 1959, 1986, 1987, 1990, 2001, 2002, 2004, 2008, 2013 odbywały się w Bydgoszczy Mistrzostwa Polski w kajakarstwie.

W mieście czynnych jest kilka sekcji kajakarskich, z czego 3 liczące się w sporcie wyczynowym: Zawisza Bydgoszcz, Astoria Bydgoszcz[46] i UKS „Kopernik”[47], które posiadają własne przystanie. W Bydgoszczy siedzibę ma Kujawsko-Pomorski Związek Kajakowy[48].

Żeglarstwo[edytuj]

Tradycje sportu żeglarskiego w Bydgoszczy sięgają 1921 roku, kiedy utworzono drużynę „Marynarki Harcerskiej” im. króla Zygmunta Augusta[49]. Na torze regatowym w Brdyujściu oraz na Wiśle organizowano regaty żeglarskie z udziałem klubów zamiejscowych, zaś sekcja żeglarska Pocztowego PW brała m.in. udział w żeglarstwie lodowym na jeziorze Charzykowskim[49]. W latach 30. XX w. w Bydgoszczy istniały m.in.: Wojskowy Jacht Klub, Bydgoski Jacht Klub, sekcja żeglarska Ligi Morskiej, sekcja sportu wodnego Oddziału Ligi Morskiej przy Państw. Zarządzie Dróg Wodnych oraz żeglarskie drużyny harcerskie[49]. Każdy z klubów miał własną przystań względnie szałas. Po II wojnie światowej sport żeglarski rozwijała Liga Morska oraz harcerstwo, lecz szybszy rozwój dyscypliny datuje się dopiero po odwilży październikowej w 1956. W województwie bydgoskim sport uprawiało wówczas 3 tys. osób w 27 klubach i sekcjach, a w 1986 – 8 tys. osób w 48 klubach i sekcjach[50].

Od 1946 w Brdyujściu organizowano regaty żeglarskie, m.in. o mistrzostwo Polski Związku Harcerstwa Polskiego, Pomorza i Bydgoszczy, a później m.in. regaty „O Puchar Pokoju” na Wiśle z Bydgoszczy do Torunia[50]. W 1956 uruchomiono ośrodek żeglarski w Brdyujściu (Klub Wodny LOK), natomiast sekcja żeglarska Ligi Morskiej w Bydgoszczy posiadała swoją bazę na jeziorze Jezuickim w Chmielnikach. Od lat 50. działały m.in. Yacht Klub Polski, klub żeglarski PTTK, sekcje żeglarskie „Gwardii”, „Ogniwa”, „Astorii”, „Budowlanych”, „Kolejarza”, „Zawiszy”, „Unii” Łęgnowo[50]. W województwie bydgoskim silnymi ośrodkami żeglarskimi były m.in.: Charzykowy, Kruszwica, Żnin i Chełmża, gdzie dostępne były rozległe akweny.

Żeglowanie na torze regatowym w Brdyujściu

W latach 1957-1964 istniał w Bydgoszczy Zarząd Okręgu Polskiego Związku Żeglarskiego, przekształcony w Bydgoski Okręgowy Związek Żeglarski[51]. BOZŻ mieścił się w pierwszej trójce najsilniejszych i najlepiej zorganizowanych okręgów w Polsce. Żeglarze wyczynowi sięgali po tytuły mistrzów i wicemistrzów świata i Europy na lodzie i na wodzie oraz zwycięstwa w ogólnopolskich spartakiadach młodzieży[51]. W 1966 Henryk Kowalski (Gryf Bydgoszcz) zdobył wicemistrzostwo świata w klasie cadet[52]. W 1976 Romuald Knasiecki (Chemik Bydgoszcz) wywalczył tytuł mistrza Polski oraz mistrza świata w żeglarstwie bojerowym, a BOZŻ drużynowo pierwsze miejsce w kraju w żeglarstwie regatowym[51]. W okresie 1957-1986 regatowcy okręgu zdobyli na mistrzostwach Polski 34 medale (12 złotych, 14 srebrnych i 8 brązowych). W latach 80. XX w. z uwagi na coraz wyższe koszty jachtingu regatowego, wyczynem zajmowały się tylko 3 kluby bydgoskie: Astoria, Yacht Klub Polski oraz Zjednoczeni. Istniało natomiast kilkanaście sekcji przy klubach sportowych oraz zakładach pracy (Zachem, Makrum, Eltra, Stomil, Famor), które zajmowały się żeglarstwem turystycznym[51]. Od lat 60. bazą bydgoskiego żeglarstwa stał się Zalew Koronowski, gdzie m.in. w Pieczyskach wybudowano przystanie. W 1967 w ZNTK wybudowano żaglowy jacht pełnomorski „Euros” (armator Kolejowy Klub Sportowy „Brda”), który odbył kilka pionierskich wypraw oceanicznych, m.in. opływając Islandię (1968), przylądek Horn (1972, trzeci raz po „Darze Pomorza” i „Polonezie”), rejs non stop z Buenos Aires do Helu (kapitan Henryk Jaskuła), opłynięcie Spitsbergenu (1977) i inne[51].

Zapleczem sportu żeglarskiego w Bydgoszczy jest przede wszystkim tor regatowy oraz Zalew Koronowski. Istnieje 5 przystani żeglarskich, m.in. w Brdyujściu, na Brdzie (przystań Bydgoszcz) i Kanale Bydgoskim (marina Gwiazda). W Bydgoszczy znajduje się siedziba Kujawsko-Pomorskiego Okręgowego Związku Żeglarskiego.

Pływanie[edytuj]

Basen „Perła” w Bydgoszczy

Początki pływania jako dyscypliny sportowej w Bydgoszczy sięgają 1926 roku[53]. W 1927 ulokowano w Bydgoszczy siedzibę Pomorskiego Okręgowego Związku Pływackiego, który zrzeszał 22 kluby i 816 zawodników[54], w tym 18 sekcji w Bydgoszczy[53]. Bazę dla zawodów pływackich stanowiły kąpieliska otwarte na Brdzie: Riviera na Okolu oraz pływalnia garnizonowa na Jachcicach. Odbywały się tu zawody o mistrzostwo miasta, mecze międzyokręgowe i spotkania towarzyskie. Do pływania sportowego przystosowano również podmiejskie kąpielisko na jeziorze Jezuickim w Chmielnikach, gdzie powstała szkoła pływania i skoków do wody z 10-metrowej wieży[55]. W latach 30. XX w. liczba klubów pływackich i zawodników spadła w wyniku specjalizacji wyczynowej. Najsilniejszym klubem w okręgu pomorskim był TG Sokół III Bydgoszcz[55]. W 1938 było w Bydgoszczy 67 sklasyfikowanych zawodników (w tym 13 kobiet)[53]. Sukcesy ogólnopolskie odnosili m.in.: Gertruda Szumiłowska – mistrzyni Polski (1937), rekordzistka kraju i reprezentantka Polski oraz J. Brendelówna (7 rekordów Pomorza)[54].

Bydgoszcz ze względu na warunki naturalne uchodziła za stolicę Polski w zakresie pływania na akwenach otwartych[53]. Trzykrotnie (1927, 1931 i 1938) na torze regatowym w Brdyujściu rozgrywano mistrzostwa Polski w pływaniu długodystansowym[53]. Do imprez masowych należały zawody „Wpław przez Bydgoszcz” organizowane przez Bydgoski Klub Pływacki, rozgrywane na śródmiejskim odcinku Brdy oraz Kanale Bydgoskim, kontynuowane także po II wojnie światowej (1945-1952)[53]. Plany budowy krytej pływalni i hali sportowej (związane z organizacją Pomorskiej Wystawy Przemysłu i Handlu w 1941) pokrzyżowała wojna[55].

W 1945 reaktywowano w Bydgoszczy Pomorski Okręgowy Związek Pływacki, który obejmował początkowo 7 klubów: 5 z Bydgoszczy, 1 z Torunia i 1 z Gdyni[56], a w 1947 – 14 klubów i 186 zawodników, w tym 53 kobiety. Dyscyplinę uprawiano m.in. w klubach: Brda, HKS (w 1949 włączona do Gwardii), Gwardia, Spójnia (1950-1956), BKS Polonia i Zawisza (1951-1956)[53]. W dorocznych wyścigach „Wpław przez Bydgoszcz” uczestniczyło 500-800 zawodników, oglądanych przez wielotysięczne rzesze publiczności[56]. W latach 50. XX w. do najsilniejszych klubów pływackich w okręgu bydgoskim zaliczała się Brda Bydgoszcz, a jej zawodniczka Aleksandra Mróz była reprezentantką Polski m.in. na igrzyskach olimpijskich w Helsinkach (1952), natomiast Lech Stelmaszyk pobił rekord Polski w biegu na 400 m stylem zmiennym (1953)[56]. Klub w 1950 został mistrzem Pomorza w piłce wodnej i zakwalifikował się do rozgrywek o wejścia do ligi państwowej[56].

W 1955 oddano do użytku otwartą pływalnię przy ul. Nakielskiej, a w 1956 przy stadionie Brdy. Po oddaniu do użytku w 1962 hali Astorii z pierwszą w mieście krytą pływalnią, uprawianie dyscypliny skoncentrowano w Klubie Sportowym „Astoria”[53]. W latach 60., 70. i 80. XX w. zawodnicy klubu odnosili sukcesy ogólnopolskie, m.in. w 1969 zostali sklasyfikowani na 2. miejscu w Polsce w kategorii młodzików, a w okresie 1967-1973 sekcja zaliczała się do najsilniejszych w Polsce. Na mistrzostwach Polski pływacy Astorii zdobyli 162 medale, w tym seniorzy 37 (4 Gold medal with cup.svg, 18 Silver medal with cup.svg, 15 Bronze medal with cup.svg), juniorzy 65 medali (24 Gold medal with cup.svg, 25 Silver medal with cup.svg, 16 Bronze medal with cup.svg), a młodzicy – 60 medali (25 Gold medal with cup.svg, 20 Silver medal with cup.svg, 15 Bronze medal with cup.svg)[57]. Lata 70. XX w. to dalszy rozkwit pływania w Astorii. W 1970 14 członków sekcji pływackiej było objętych centralnym szkoleniem w ramach przygotowań do olimpiady w Monachium[58]. W klubie wychowano wielu mistrzów i mistrzyń Polski różnych kategorii wiekowych. Do wyróżniających się zawodników należeli m.in.: Grażyna Rydelska (rekordzistka Polski seniorek), Jolanta Mudziejowska, Elżbieta Auksztulewicz, Mirosława Jakubowska, Adam Bet, Hanna Gwitt, M. Wieczorek, M. Lewandowska, Anna Michalak, L. Borowicz[57]. Zbigniew Januszkiewicz był reprezentantem Polski na igrzyskach olimpijskich w Moskwie (1980)[58].

Najwybitniejszą wychowanką Astorii była Alicja Pęczak, której kariera rozwinęła się w latach 90. XX w. po przeprowadzce do AZS AWF Gdańsk. Trzykrotnie reprezentowała Polskę na igrzyskach olimpijskich (Barcelona 1992, Atlanta 1996, Sydney 2000), zdobyła ponad 300 medali na zawodach krajowych i zagranicznych, 82 razy zdobyła mistrzostwo Polski seniorek (częściowo w barwach Astorii), a 14 razy – medale mistrzostw Europy[59].

Od lat 70. XX w. stopniowo wzbogacano infrastrukturę sportową Bydgoszczy o kryte baseny. W 1974 otwarto pływalnię w Pałacu Młodzieży, w latach 80. pływalnię Polonii, a po 1990 baseny osiedlowe, co umożliwiło szkolenie młodzieży we współpracy ze szkołami. W 2016 w skład Okręgowego ZP wchodziły bydgoskie kluby uczniowskie: MKS SP 63 Bydgoszcz (www), MUKS Piętnastka (www), UKS TYTAN-65 przy SP 65 (www), MUKS Rekin (www), UKS – ZS 27 „Osowa Góra” (www), MKS Astoria Bydgoszcz (www)[60]. Zawodnicy tych klubów osiągnęli szereg sukcesów ogólnopolskich, głównie w kategorii młodzików i juniorów, ale również seniorów[61]. W 2016 Międzyszkolny Klub Sportowy SP 63 w kategorii 12 lat został sklasyfikowany na 1. miejscu w Polsce (na 192 kluby).

Płetwonurkowanie[edytuj]

W Polskim Związku Płetwonurkowania zrzeszony jest m.in. Uczniowski Klub Sportowy "TYTAN 65" (www) i Bydgoskie Centrum Nurkowe "Strażak"[62]. Centrum Pływania i Nurkowania "Meduza" organizuje kursy nurkowania: rekreacyjnie, technicznie do 100 m, jaskiniowe, sidemount i instruktorskie oraz wyprawy krajowe i zagraniczne.

Siatkówka[edytuj]

Mecz ligowy siatkówki mężczyzn Łuczniczka Bydgoszcz - Skra Bełchatów 28 listopada 2009
Drużyna KS Pałac Bydgoszcz w sezonie 2014/2015

Wizytówką bydgoskiej siatkówki są seniorskie drużyny: KS Pałac Bydgoszcz występująca w ekstraklasie siatkówki kobiet oraz Łuczniczka Bydgoszcz w ekstraklasie siatkówki mężczyzn.

Początki uprawiania siatkówki w Bydgoszczy sięgają lat 20. XX w. W 1933 najlepszą drużyną męską w mieście była CWT Lotnictwa, a żeńską BKS Polonia[63]. W 1937 siatkówkę uprawiano w 8 klubach: KS KPW, Ciszewski Bydgoszcz, WKS ”Lot”, KSM KS „Leo”, Polonia, WKS i Kabel Polski Bydgoszcz[64], a w 1945 m.in. w klubach: Zjednoczenie, Brda, MKS, Polonia, Drukarz, Harcerski Klub Sportowy[65]. O mistrzostwo Pomorza w latach 1945-1950 bydgoskie „Zjednoczenie” konkurowało z toruńskim „Pomorzaninem”. W latach 50. w rozgrywkach okręgowych mężczyzn wyróżniały się „Kolejarz” i OWKS Zawisza[65]. Zespoły z województwa bydgoskiego nie odnosiły jednak większych sukcesów w skali krajowej. W latach 1965-1972 drużyna żeńska Astorii występowała w rozgrywkach ligi międzywojewódzkiej, a w II lidze w 1960 roku występował siatkarski zespół Zawiszy, a w 1961-1963 Astorii[66]. Po likwidacji sekcji w Astorii czołowi zawodnicy przeszli do innych klubów, w których zdobywali nawet miejsce w kadrze narodowej i olimpijskiej m.in. Romuald Paszkiewicz i Stanisław Zduńczyk[66]. W 1975 reaktywowano sekcję siatkówki męskiej w klubie Chemik Bydgoszcz. W 1976 powołano w Bydgoszczy Okręgowy Związek Piłki Siatkowej, w którym zarejestrowano 16 sekcji siatkarskich oraz 635 zawodniczek i zawodników[66]. Siatkówkę męską prowadziły m.in. kluby: Chemik Bydgoszcz, AZS-ATR, AZS-WSP, PZG Bydgoszcz, a żeńską – założony w 1976 MKS Pałac Bydgoszcz, którego bazą była hala sportowa w nowej placówce oświatowo-kulturalnej w Bydgoszczy – Pałacu Młodzieży[66]. W latach 1979-1981 w II lidze rywalizowała drużyna męska Chemika Bydgoszcz, a w 1986 do II ligi awansowały: Chemik oraz KS Pałac Bydgoszcz[66]. Obie drużyny w kolejnych latach rozwijały się sportowo.

Chemik Bydgoszcz grał w II i I lidze (1993, 1999-2005). Po awansie do najwyższej klasy ligowej w 2006 roku przekształcił się w spółkę akcyjną, przyjmując nazwę Łuczniczka Bydgoszcz S.A. W latach 2007-2016 klub osiągnął kilka sukcesów, m.in. w 2013 roku uzyskując 4. miejsce w ekstraklasie siatkówki mężczyzn, dwukrotnie dochodząc do półfinału Pucharu Polski (2010, 2013) oraz Pucharu Challenge siatkarzy (2013). W 2012 został mistrzem Polski Młodej Ligi. Wychowankiem i zawodnikiem Chemika był m.in. Michał Winiarski, długoletni zawodnik i kapitan reprezentacji Polski (212 spotkań), mistrz świata juniorów (2003) i seniorów (2014). W latach 2011-2013 w drużynie Łuczniczki grał późniejszy trener kadry Polski Stéphane Antiga.

Drużyna żeńska Pałacu Bydgoszcz w 1990 roku awansowała do I ligi, w 1992 wywalczyła Puchar Polski i awansowała do ekstraklasy siatkówki kobiet, a w 1993 osiągnęła mistrzostwo Polski (seniorek i juniorek)[67]. W kolejnych latach zespół był wielokrotnie medalistą mistrzostw Polski, zdobywcą Pucharu Polski (2001, 2005) i Superpucharu (2006). W klubie wychowano ponad 20 reprezentantek Polski w różnych kategoriach wiekowych[67]. Zawodniczka klubu Dominika Leśniewicz w 2003 roku została mistrzynią Europy, Ewa Kowalkowska była kapitanem reprezentacji Polski, uczestniczką Mistrzostw Europy (1995, 1997, 1999) i Mistrzostw Świata (2002), Dominika Schulz i Monika Gorzewska zdobyły z reprezentacją Polski złoty medal Letniej Uniwersjady 2007, a Agnieszka Obremska-Malinowska rozegrała w reprezentacji Polski 158 spotkań, trzykrotnie wystąpiła w mistrzostwach Europy (1995, 1997, 1999).

W 2001 roku drużyna Pałacu II awansowała do II ligi zapewniając Bydgoszczy obecność dwóch zespołów żeńskich grających w ligach państwowych[67]. Zawodniczki Pałacu Bydgoszcz uczestniczyły również w mistrzostwach Polski siatkówki plażowej uzyskując tytuły mistrzowskie (1998, 1999, Dominika Leśniewicz), srebrne (1999, 2000) oraz brązowe medale (1998)[67]. Dominikę Leśniewicz i Izabelę Rutkowską powołano do kadry Polski[67].

W 2016 w Bydgoszczy funkcjonowało kilka sekcji siatkówki mężczyzn: Łuczniczka Bydgoszcz (PlusLiga), BKS Chemik Bydgoszcz (III liga, juniorzy, kadeci, młodzicy), BKS Chemik II (juniorzy, kadeci, młodzicy) oraz kobiet: KS Pałac Bydgoszcz (Orlen Liga, juniorki, młodziczki), Pałac II WSG Bydgoszcz (II liga, juniorki, młodziczki)[68]. Mecze zespołów seniorskich Łuczniczki i Pałacu odbywają się w hali Łuczniczka. W Bydgoszczy znajduje się siedziba Kujawsko-Pomorskiego Związku Piłki Siatkowej[68].

W hali widowiskowo-sportowej „Łuczniczka” rozegrano od 2003 kilkanaście meczów reprezentacji Polski (Liga Światowa, Word Grand Prix), a także odbyły się mecze Mistrzostw Europy Kobiet w Siatkówce 2009 oraz drugiej fazy grupowej Mistrzostw Świata w Piłce Siatkowej Mężczyzn 2014.

Koszykówka[edytuj]

Zespół Artego Bydgoszcz rozgrywa mecz ekstraklasy koszykówki kobiet – 7 listopada 2015 w Artego Arenie
Zespół Astorii Bydgoszcz przed sezonem 2005/2006

Wizytówką bydgoskiej koszykówki są seniorskie drużyny: Artego Bydgoszcz występująca w ekstraklasie koszykówki kobiet oraz Astoria Bydgoszcz w I lidze koszykówki mężczyzn.

Początki uprawiania koszykówki w Bydgoszczy sięgają lat 20. XX w. W 1924 założono sekcję koszykówki w klubie Astoria Bydgoszcz. W 1929 w turnieju o mistrzostwo miasta grało 11 drużyn: szkolnych, TG Sokół i BKS Polonia[69]. W 1936 zorganizowano w Bydgoszczy podokręg Pomorskiego Okręgowego Związku Gier Sportowych[69]. W 1945 w Bydgoszczy istniało już 8 sekcji koszykówki. W rozgrywkach pomorskiej klasy A pierwsze i drugie miejsce zajęły kluby bydgoskie: „Zjednoczenie” i „Brda”[70]. W latach 50. XX w. w regionie kujawsko-pomorskim funkcjonowało 24 klubów, w tym kilka z Bydgoszczy, m.in.: MKS, Zawisza, Gwiazda, Brda, Astoria. W tym okresie najlepszą drużyną w województwie bydgoskim był AZS Toruń, w latach 1954-1969 występujący w ekstraklasie[70]. Drużyny bydgoskie walczyły m.in. w II lidze i lidze regionalnej do 1963, kiedy do ekstraklasy (na jeden sezon) awansował zespół Zawiszy. W latach 60. sekcje koszykówki posiadały ponadto: KKS „Brda” (liga okręgowa), AZS Bydgoszcz (liga okręgowa), KS „Głuchoniemi” (A-klasa), Astoria (juniorki i juniorzy), Międzyszkolny Klub Sportowy (juniorki i juniorzy) oraz szkolne koła sportowe[71]. W 1970 sekcję koszykarską w Zawiszy rozwiązano i przekazano bydgoskiej Astorii, gdzie od 1962 istniała nowo zbudowana hala sportowa z widownią na 2 tys. osób[70]. Do 1986 Astoria Bydgoszcz grała przez osiem sezonów w II lidze, pozostałe spędzając w III lidze. W 1987 zawodnicy klubu zdobyli tytuł mistrzów Polski w kategorii juniorów[70]. W tym roku koszykówkę w Bydgoszczy uprawiano w 4 klubach: Astorii, AZS, BKS oraz MKS-MDK nr 2[70]. W sezonach 1989/1990, 1991/1992, 2003/2004, 2004/2005 i 2005/2006 Astoria grała w ekstraklasie koszykówki mężczyzn. Najwyższą lokatą było 6 miejsce uzyskane w sezonie 2004/2005.

Koszykówka kobieca początkowo nie odnosiła większych sukcesów w skali krajowej. Dopiero w 1987 żeński zespół BKS Bydgoszcz awansował do II ligi[70]. W 1994 założono klub sportowy „Basket 25”, który później przekształcił się w Artego Bydgoszcz. Drużyna od sezonu 2008/2009 występuje w ekstraklasie koszykówki kobiet. W sezonach 2012/2013 i 2013/2014 uzyskała 3 lokaty, a w 2014/2015 i 2015/2016 – tytuły wicemistrza Polski.

W 2016 w Bydgoszczy funkcjonowało kilka sekcji koszykówki mężczyzn: Astoria Bydgoszcz (I liga, juniorzy), Novum/Astoria Bydgoszcz (III liga, juniorzy), MKS Novum Bydgoszcz (juniorzy), UKS Basket Regnum Bydgoszcz (juniorzy U-12) oraz kobiet: Artego Bydgoszcz (Basket Liga Kobiet), KS Basket 25 Bydgoszcz (juniorki), MUKS Bydgoszcz (juniorki), UKS Błękitny Delfin / Basket 25 Bydgoszcz (juniorki), MKS Flesz 63 (juniorki U-12), MKS Basket 67. Mecze zespołów seniorskich Astorii i Artego odbywają się w Artego Arenie. W Bydgoszczy znajduje się siedziba Kujawsko-Pomorskiego Związku Koszykówki[72].

W hali widowiskowo-sportowej „Łuczniczka” rozegrano od 2003 kilka meczów reprezentacji Polski, a także odbyły się w niej mecze grupy E Mistrzostw Europy w Koszykówce Mężczyzn 2009.

Piłka ręczna[edytuj]

Tradycje piłki ręcznej w Bydgoszczy sięgają dwudziestolecia międzywojennego. Propagatorami szczypiorniaka (piłki ręcznej mężczyzn) i hazeny (piłki ręcznej kobiet) były szkoły średnie, wojsko, Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży, Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. Rozgrywano turnieje o mistrzostwo miasta i regionu[73]. W latach 1946-1949 istniała w Bydgoszczy silna sekcja piłki ręcznej przy Klubie Sportowym „Zjednoczenie” (później „Związkowiec”), która grała z powodzeniem w I lidze[74]. W latach 50. XX w. utworzono sekcję piłki ręcznej przy Kolejowym Klubie Sportowym „Brda”, w 1958 przeniesioną do WKS Zawisza[75]. Szczypiorniści uczestniczyli w rozgrywkach ligi międzywojewódzkiej (województwa: bydgoskie, gdańskie, koszalińskie, szczecińskie), a później II i I ligi. W 1964 sekcję w Zawiszy rozwiązano, a dyscyplinę uprawiano tylko w szkołach (III liga)[75]. Dopiero w 1984 zespół AZS Bydgoszcz, składający się ze studentów (WSP, ATR) oraz uczniów bydgoskich szkół awansował na jeden sezon do II ligi[75]. W 1986 w Okręgowym Związku Piłki Ręcznej zarejestrowanych było 14 sekcji, a uprawnienia do gry posiadało około 500 zawodniczek i zawodników[75]. W 2007 roku założono Klub Uczelniany AZS UKW Bydgoszcz, który w kilku sezonach występował w I lidze (2010/2011, 2013/2014)[76].

W 2016 w Bydgoszczy funkcjonowało kilka sekcji piłki ręcznej: AZS UKW Bydgoszcz (II liga mężczyzn), BKS Bydgoszcz (II liga kobiet, liga juniorek), UKS „Iskra” (III liga, liga juniorów), BKS „Sokół”, UKS „Ułan” przy SP48[77]. W hali widowiskowo-sportowej „Łuczniczka” rozegrano od 2008 kilka meczów reprezentacji Polski.

Boks[edytuj]

Jerzy Adamski – wychowanek Brdy Bydgoszcz, potem zawodnik Astorii oczekuje na werdykt sędziego podczas walki finałowej na Igrzyskach Olimpijskich w Rzymie (1960), gdzie zdobył srebrny medal

Boks to dyscyplina sportu, w której Bydgoszcz osiąga sukcesy w skali krajowej i międzynarodowej. Zawodnicy bydgoskich klubów zdobyli 2 medale olimpijskie (Silver medal with cup.svg i Bronze medal with cup.svg), 5 medali mistrzostw Europy (2 Gold medal with cup.svg, 1 Silver medal with cup.svg, 2 Bronze medal with cup.svg), ponad 20 złotych medali mistrzostw Polski seniorów. Trzy drużyny uczestniczyły w rozgrywkach ekstraklasy bokserskiej: Zjednoczeni, Zawisza i Astoria. Z Bydgoszczą związany był twórca największych sukcesów polskiego boksu Feliks Stamm.

W okresie międzywojennym boks w Bydgoszczy uprawiało ok. 300 zawodników w kilku sekcjach przy klubach sportowych: KS Heros (1921-1925)[78], KS Amator, KS Siła, TG Sokół, BKS Polonia, KS Astoria, Związku Strzeleckim i Kolejowym Przysposobieniu Wojskowym[79][80]. W 1927 Józef Pietryga został wicemistrzem Polski, a w 1936 Edward Rinke mistrzem Pomorza, obaj z BKS Polonia[79]. Pierwsze mistrzostwa miasta zorganizowano w 1928 roku. W 1935 mistrzem drużynowym Pomorza została bydgoska Astoria[80], a rok później kilku zawodników klubu (Krzemiński, Wezner, Łukowski, Urbaniak) powołano do kadry narodowej Polski[78]. Poziom boksu w Bydgoszczy rósł w latach 30. XX w., lecz czołowym ośrodkiem tej dyscypliny na Pomorzu pozostawał Grudziądz, gdzie w latach 1926-1934 mieścił się też Pomorski Okręgowy Związek Bokserski[81].

Po II wojnie światowej sekcje bokserskie założono przy KKS Brda oraz ZWM Zryw (przekształcony w KS Zjednoczeni), który w latach 1946-1948 uznawany był za jeden z silniejszych klubów pięściarskich w Polsce, a w 1949 awansował do I ligi bokserskiej[79]. Po założeniu w 1945 w Bydgoszczy Pomorskiego Okręgowego Związku Bokserskiego, pracę w KS Zjednoczeni rozpoczął trener olimpijski Feliks Stamm (mieszkał i pracował w Bydgoszczy w latach 1945-1958)[82].

Bokserzy z okręgowego POZB odnosili sukcesy na arenie ogólnopolskiej oraz reprezentowali Polskę w rozgrywkach międzynarodowych[82]. W 1946 okręg bydgoski klasyfikowano na trzecim miejscu w Polsce za Łodzią i Śląskiem, a przed Poznaniem, Warszawą i Gdańskiem[82]. W 1946 i 1948 zawodnicy Zjednoczonych Bydgoszcz, trenowani przez Feliksa Stamma zostali drużynowym mistrzem Pomorza oraz występowali w reprezentacji Polski (Józef Kruża, S. Łączkowski, Edmund Sowiński)[82].

Po rozwiązaniu sekcji bokserskiej w KS Zjednoczeni, na początku lat 50. XX w. czołówka boksu bydgoskiego skupiła się w klubie Brda Bydgoszcz pod kierownictwem trenera Edwarda Rinke[83]. Pięściarze Brdy należeli przez wiele lat do ścisłej krajowej czołówki. Wychowankami klubu byli późniejsi medaliści olimpijscy, mistrzostw Polski i Europy: Jerzy Adamski, Zygmunt Kunc, Franciszek Kujawa, Zbigniew Nowak, Jan Walczak, Henryk Niedźwiedzki[83]. W latach 50. XX w. KKS Kolejarz (dawna Brda) występowała w II lidze, konkurując z pięściarzami OWKS (Zawisza), którzy w 1956 awansowali na jeden sezon do I ligi. Henryk Niedźwiedzki z „Kolejarza” był reprezentantem Polski w wadze piórkowej na Igrzyskach Olimpijskich w Helsinkach (1952), a Jerzy Planutis z tego samego klubu wywalczył w 1955 tytuł mistrza Polski w wadze średniej[79]. W 1955 w kadrze narodowej znajdowało się 3 pięściarzy Zawiszy (Planutis, Kunc, Walczak). Zawodnicy bydgoscy zdobyli także szereg tytułów mistrzów Polski juniorów[82]. W 1956 w okręgu bydgoskim było czynnych 20 sekcji bokserskich[82].

W latach 60. XX w. istniały trzy silne drużyny pięściarskie: Brda – występująca w II lidze bokserskiej (1951-1969), Zawisza – prowadzący rozgrywki na przemian w II i I lidze oraz Astoria – występująca w II lidze (1959-1965) oraz I lidze (1963/64)[79]. Do wyróżniających się zawodników na arenie międzynarodowej należeli: Jerzy Adamski (Astoria), który na Igrzyskach Olimpijskich w Rzymie (1960) zdobył srebrny medal, a na mistrzostwach Europy 2 medale (złoto, brąz), Brunon Bendig (Zawisza) – zdobywca brązowego medalu olimpijskiego w wadze koguciej (Rzym 1960) oraz Zygmunt Zawadzki i Hubert Skrzypczak – medaliści mistrzostw Europy (obaj z Zawiszy)[79]. W 1964 roku w Bydgoszczy zorganizowano Mistrzostwa Polski w Boksie. W latach 70., 80. i 90. XX w. silną drużynę bokserską utrzymywał Zawisza Bydgoszcz, którego zawodnicy wielokrotnie sięgali po tytuły mistrzów Polski[84]. Pięściarze Zawiszy spędzili 7 sezonów w ekstraklasie (1955/1956, 1957/58, 1960/61, 1965-1967, 1981-1983).

W 1982 w Mistrzostwach Świata w Monachium uczestniczył wychowanek Zawiszy Mirosław Kuźma, a w 1983 w mistrzostwach Europy – dwóch bydgoszczan: Henryk Sakowski i Mirosław Piotrowski[84]. Poza tym w mistrzostwach Europy wielokrotnie występowali juniorzy Zawiszy. W 1976 Krzysztof Kikowski, Krzysztof Kucharzewski i Mirosław Pabianek wywalczyli brązowe medale[84]. W latach 90. XX w. zawodnicy Zawiszy osiągali tytuły mistrzów i wicemistrzów Polski, a w 2000 roku zespół awansował do ekstraklasy bokserskiej oraz zdobył Puchar Polski. W 2001 roku pięściarze Zawiszy zdobyli 11 medali mistrzostw kraju seniorów (2 złote, 2 srebrne i 7 brązowych)[85].

W 1994 powołano Pomorsko-Kujawski Klub Seniora Boksu w Bydgoszczy. Od 1973 rozgrywany jest Międzynarodowy Turniej Bokserski o Puchar Prezydenta Bydgoszczy, a od 1999 Międzynarodowy Memoriał Bokserski im. Edwarda Rinke z udziałem zawodników z regionu, kraju i zagranicy[86]. W 2007 powstało Bydgoskie Stowarzyszenie Boksu Astoria, które jest kontynuacją sekcji bokserskiej KS Astoria, założonej w 1924 roku[87]. W latach 2011-2015 czterokrotnym mistrzem Polski w wadze papierowej został Dawid Jagodziński z Astorii.

Obecnie (2016) boks w Bydgoszczy można uprawiać m.in. w Astorii (Bydgoskie Stowarzyszenie Boksu Astoria), CWZS Zawisza (Stowarzyszenie Boksu i Sztuk Walki), UKS „Boks Fordon”[88].

Sztuki walki[edytuj]

Wzrost popularności dalekowschodnich sztuk walki w Polsce datuje się na lata 60. XX w. Z czasem wyodrębniono dyscypliny posiadające własne międzynarodowe i ogólnopolskie centrale: judo, karate (tradycyjne, shōtōkan, fudōkan, kyokushin), taekwondo, aikido, kendo itd.

Judo[edytuj]

Rzut w judo

Judo to sport walki, który powstał w Japonii w II połowie XIX wieku[89]. W 1964 stało się dyscypliną olimpijską dla mężczyzn, a w 1988 dla kobiet. Początki uprawiania judo w Bydgoszczy sięgają 1961 roku[90]. W 1962 utworzono sekcję judo w klubie Polonia Bydgoszcz. W 1966 pierwszym reprezentantem kraju na Mistrzostwa Europy juniorów spoza Gdańska (judocy GKS Wybrzeże byli wówczas bezkonkurencyjni w kraju) był wychowanek Polonii Kazimierz Gwizdała[90]. W 1971 powstał Bydgoski Okręgowy Związek Zapasów i Judo. Dwa lata później wydzielono z niego samodzielny Okręgowy Związek Judo w Bydgoszczy[90].

W latach 70. XX w. sekcja judo w Polonii klasyfikowana była w pierwszej dziesiątce w Polsce. Po powołaniu I ligi judo zakwalifikowano do niej Polonię Bydgoszcz, lecz od 1977 drużyna występowała w II lidze[90]. Większe sukcesy odnieśli bydgoszczanie w turniejach indywidualnych. W latach 1967-1986 w mistrzostwach Polski seniorów zdobyli 45 medali, w tym 14 złotych[90]. W mistrzostwach Europy bydgoszczanie zdobyli brązowe medale: Ryszard Pujszo (1982, seniorzy) i Andrzej Sądej (1976, juniorzy). Andrzej Sądej zdobył także brązowy medal w Akademickich Mistrzostwach Świata (1978)[90]. W latach 90. XX w. sukcesy ogólnokrajowe odnosił Waldemar Banaszak, zdobywając m.in. 5 medali mistrzostw Polski seniorów (5 Bronze medal with cup.svg) oraz 6 medali mistrzostw Polski juniorów ((4 Gold medal with cup.svg, 2 Bronze medal with cup.svg)[91]. Po restrukturyzacji BKS Polonia w 2003 roku sekcję judo przekazano do Klubu Uczelnianego AZS UKW[92].

W 1977 i w 2003 roku odbywały się w Bydgoszczy Mistrzostwa Polski w judo. W 2016 zajęcia judo prowadzą m.in.[93]: AZS UKW Bydgoszcz, BKS Polonia, Policyjne Towarzystwo Sportowe Gwardia (www), UKS Shiro, UKS 10 Judo Bydgoszcz (www).

Karate[edytuj]

Mistrzostwa Świata w Karate Shōtōkan w 2016 roku w hali Łuczniczka w Bydgoszczy
Zawodnicy przed walką w Karate Shōtōkan

Karate to sztuka walki przy użyciu broni oraz własnego ciała pochodząca z Okinawy w Japonii[94]. Istnieje wiele odmian dyscypliny m.in. Shōtōkan, Kyokushin, Oyama Karate, Ashihara, Shidōkan i inne. W 1970 powstała Światowa Organizacja Karate, a w 1980 Polski Związek Karate, zrzeszający dalekowschodnie sztuki walki (poza judo). W Bydgoszczy najstarsze tradycje mają: Bydgoski Klub Karate Kyokushin (zał. 1978), Bydgoski Klub Karate Tsunami (zał. 1983) oraz Klub Karate Shotokan (zał. 1992)[95]. Zawodnicy pierwszego z nich startują w mistrzostwach Polski oraz zawodach międzynarodowych. Największe sukcesy sportowe odnieśli: Mirosław Głowacki (wicemistrz Europy, kilkukrotny medalista mistrzostw Polski wagi open) oraz Jacek Pałczyński (wicemistrz Polski). Wśród zawodników KK Shotokan znajdują się wielokrotne medalistki mistrzostw świata Michalina Łoboda i Anna Fajkowska oraz Albert Ciesielski, Tomasz Łataś i Leszek Grzenkowicz[95]. Anna Fajkowska w 2007 zdobyła pierwszy w historii polskiego karate medal dla Polski na Mistrzostwach Europy Seniorów WKF, a podczas 42. Mistrzostw Europy w Tallinie wywalczyła srebrny medal, co było największym sukcesem w startach Polaków w ramach WKF[96].

Zawodnicy Klubu Karate Shotokan w latach 1996-2014 zdobyli 4028 medali na imprezach ogólnopolskich i międzynarodowych[97], a w 2007 roku klub wywalczył drużynowo 1. miejsce w kraju[98].

Medale Klubu Karate Shotokan Bydgoszcz w latach 1998-2014[97]:

Lata Gold medal with cup.svg Silver medal with cup.svg Bronze medal with cup.svg
Mistrzostwa Świata Shōtōkan 4 2 2
Mistrzostwa Europy Shōtōkan 6 10 8
Mistrzostwa Polski Shōtōkan 18 6 14
Puchar Polski Shōtōkan 3 1 3
Mistrzostwa Europy WKF 2
Akademickie Mistrzostwa Świata WKF 1 1
Akademickie Mistrzostwa Europy WKF 2 2
Puchar Świata WKF 9 5 8
Puchar Europy WKF 4 2 7
Mistrzostwa Polski WKF 26 19 29
Puchar Polski WKF 34 21 28
Mistrzostwa Świata FSKA 42 31 18
Mistrzostwa Europy FSKA 14 7 3

W 2016 w Bydgoszczy działało kilka klubów i sekcji karate: Bydgoski Klub Kyokushin Karate (www) – największy klub sztuk walki w województwie kujawsko-pomorskim (300 zawodników)[99], Bydgoska Szkoła Kyokushin Karate (www), Bydgoski Klub Karate Tsunami (www), Oyama Karate Bydgoszcz (www), Klub Karate Shotokan (www), Bydgoski Klub Sztuk Walki (www), Międzyszkolny Uczniowski Klub Karate Shotokan „Sandan”, Stowarzyszenie Klub Sportowy „Bushi-Do”.

W 1998 zorganizowano w Bydgoszczy Mistrzostwa Polski Juniorów, a w 2009 Puchar Polski Seniorów w karate. W 2010 i 2013 odbyły się Mistrzostwa Polski Seniorów w karate WKF. Od 2012 roku odbywa się także coroczny turniej Bushi-do Cup. W Bydgoszczy odbyło się także szereg imprez międzynarodowych, m.in. Central Europe Open w Karate WKF (2006-2012), Mistrzostwa Europy Juniorów i Seniorów w Oyama Karate (2009), dwukrotnie Mistrzostwa Świata w Karate Shōtōkan (2007, 2016).

Taekwondo[edytuj]

Taekwondo to koreańska sztuka walki nawiązująca do karate. W Polsce uprawiana jest od lat 80. XX w. Polski Związek Taekwondo założono w 1992 roku, a w Bydgoszczy zlokalizowano Kujawsko-Pomorski Okręgowy Związek Taekwondo Olimpijskiego[100]. Zawodnicy z bydgoskich sekcji taekwondo wywalczyli szereg medali mistrzostw Polski seniorów i juniorów. Np. w latach 2005-2011 zawodnicy MUKS „Piętnastki” zdobyli 6 medali (2 złote) na Mistrzostwach Polski seniorów oraz 34 medale na MP juniorów (w tym 12 złotych)[101].

W 2016 taekwondo w Bydgoszczy można trenować m.in. w[102]: AZS UKW Bydgoszcz, Bydgoskim Klubie Sportowym „Centrum”, Bydgoskim Klubie Taekwondo (www), MUKS „Piętnastka” (www), UKS 10 Bydgoszcz (www). Od 2007 roku odbywa się Międzynarodowy Turniej Bydgoszcz Cup pod patronatem Prezydenta Miasta Bydgoszczy, z udziałem kilkuset zawodników z kraju i zagranicy. Zawody mają status Pucharu Polski i są turniejem rankingowym Polskiego Związku Taekwondo Olimpijskiego.

Aikido[edytuj]

Aikido to japońska sztuka walki, nastawiona na działania obronne, polecana m.in. kobietom i dzieciom. Bydgoski ośrodek aikido powstał w 1991 roku, w 2001 przekształcony w Pomorskie Centrum Sztuk Walki w Bydgoszczy (www), które prowadzi m.in. zajęcia do dzieci i dorosłych.

Kendo[edytuj]

Kendo jako sport walki nawiązuje do szermierki bojowej kenjutsu praktykowanej przez japońskich samurajów, lecz przy użyciu mieczy bambusowych. Od 2012 istnieje Bydgoskie Stowarzyszenie Kendo, Iaido i Jodo (www), które posiada autoryzację Polskiego Związku Kendo na prowadzenie zajęć dla młodzieży i dorosłych. Dyscyplinę można także uprawiać w UKS „Kendo-Bydgoszcz”, Bydgoskim Klubie Kendo Shinku no ken (Zespół Szkół nr 4) lub Nokaut Fight Clubie.

Wushu[edytuj]

Wushu to chińska sztuka walki charakteryzująca się bogactwem technik walki bronią białą oraz za pomocą zadawania ciosów, kopnięć, dźwigni, rzutów i podcięć. Od 1991 rozgrywane są międzynarodowe mistrzostwa wushu sportowego. W Bydgoszczy działa Akademia Tradycyjnego Wing Chun Kung Fu (www).

Inne sztuki walki[edytuj]

Kick-boxing, Mua y Thai i inne sztuki walki można uprawiać m.in. w Szkole Golden Dragon (www). Natomiast XYZ Fight Academy (www) oferuje treningi w dycyplinach: Mieszane sztuki walki (MMA), Muay Tai (Thai Boxing) oraz Brazylijskie jiu-jitsu. Kluby prowadzące podobną działalność to m.in. Sztuki Walki MegaFit (www), Hunter Gym (www), sekcja sportów walki w KS Gwiazda Bydgoszcz (www), Bydgoski Klub Sztuk Walki (www), Espadon Bydgoszcz (www), czy KoKoDo Ju Jutsu (www)

Podnoszenie ciężarów[edytuj]

Podnoszenie ciężarów to dyscyplina sportu, w której zawodnicy i zawodniczki z Bydgoszczy osiągają sukcesy w skali krajowej i międzynarodowej, m.in. zdobyli brązowy medal olimpijski (Sławomir ZawadaSeul 1988), 6 medali mistrzostw Świata (1 Gold medal with cup.svg, 1 Silver medal with cup.svg, 4 Bronze medal with cup.svg), 10 medali mistrzostw Europy (1 Gold medal with cup.svg, 2 Silver medal with cup.svg, 7 Bronze medal with cup.svg), 45 złotych medali mistrzostw Polski seniorów i ponad 60 tytułów mistrza Polski młodzieżowców i juniorów. Zawisza Bydgoszcz 50 lat (od 1967) nieprzerwanie występuje w ekstraklasie podnoszenia ciężarów.

Protoplastą dyscypliny w Bydgoszczy były sekcje ciężkoatletyczne w okresie międzywojennym. Od 1921 istniały dwa kluby atletyczne: KA „Siła”, KA „Ursus”, a od 1925 Robotniczy Klub Sportowy „Amator”[103]. Już w 1925 mistrzem Polski w kategorii średniej został Władysław Rakocki z KS „Siła”, a jego kolega klubowy Franciszek Gęstwiński – wicemistrzem. W 1929 Jan Wesołowski z KA Siła pobił w wadze koguciej rekord Polski w dźwiganiu oburącz uzyskując wynik 200 funtów[104]. W 1930 utworzono Pomorski Okręgowy Związek Atletyczny w Bydgoszczy. W latach 30. XX w. dobre wyniki w podnoszeniu ciężarów osiągali: Wesołowski i Urbański (KA „Ursus”) oraz Tykwiński (KA „Siła”)[103]. Jan Wesołowski w 1931 pobił trzy rekordy Polski w wadze piórkowej (rwanie, wyrzucanie, trójbój)[104].

W 1945 sekcja ciężkiej atletyki istniała m.in. przy Bydgoskim Klubie Sportowym oraz ZWM „Zryw”[105]. Reaktywowany w Bydgoszczy Pomorski Okręgowy Związek Ciężkoatletyczny zdobył kilkukrotnie drużynowe mistrzostwo Polski w dźwiganiu ciężarów (1946-1947). S. Sokołowski z BKS dwukrotnie został wicemistrzem Polski w wadze koguciej (1946-1947). Od 1952 sukcesy na arenie ogólnopolskiej zaczęli odnosić ciężarowcy Zawiszy Bydgoszcz, lecz w latach 1954-1962 sekcję zawieszono. W 1962 w Bydgoszczy zamieszkał i rozpoczął pracę jako trener sztangistów 6-krotny mistrz Polski, medalista mistrzostw Europy i dwukrotny olimpijczyk Krzysztof Beck[105]. Wielu szkolonych przez niego zawodników zostało mistrzami, reprezentantami i rekordzistami Polski. W 1967 zespół ciężarowców Zawiszy awansował do I ligi i odtąd startował w niej nieprzerwanie[106]. W pierwszym sezonie uzyskał trzecie miejsce w drużynowych MP, a w latach 1970-1972 – Drużynowe Mistrzostwo Polski. Jednym z nowych talentów był Jan Wojnowski, który 15-krotnie ustanawiał rekordy Polski w wadze piórkowej, był dwukrotnym olimpijczykiem (Meksyk 1968, Monachium 1972), mistrzem Europy (1971) i wicemistrzem i rekordzistą świata (1970)[106]. W latach 70. XX w. sukcesy odnosiło szereg ciężarowców Zawiszy. Reprezentantami Polski byli m.in. Józef Meder (29 występów), Henryk Stępak (26), Zenon Kruszyna (12), Kazimierz Jarczyński (12), Stefan Sochański (12), Henryk Wierzbowski (8) i Czesław Paterka (7), który w 1971 poprawił rezultatem 177 kg w wadze półciężkiej rekord świata i Europy[106]. W latach 80. sukcesy odnosił zawodnik Zawiszy Sławomir Zawada, początkowo jako junior, a od 1986 także w mistrzostwach Europy (3 Silver medal with cup.svg, 1 Bronze medal with cup.svg), mistrzostwach Świata (Bronze medal with cup.svg) i w Igrzyskach Olimpijskich w Seulu (1988, Bronze medal with cup.svg). Do grona wyróżniających się zawodników należeli również m.in. Andrzej Zbroiński, Jacek Zawadzki, Dariusz Zawadzki, Dariusz Tobolski, Piotr Banaszak, Roman Mańkowski[106]. W 10-osobowej drużynie polskiej udającej się mistrzostwa świata w 1984 znajdowało się aż 4 wychowanków Zawiszy[106]. W latach 90. XX w. mistrzami Polski byli Piotr Banaszak i Ireneusz Chełmowski. Rozwój dyscypliny dotyczył także kobiet, które od 1994 zaczęły uczestniczyć w mistrzostwach Polski. Mistrzynią Polski została w 1996 Monika Fiszer, a kilkukrotną wicemistrzynią – Monika Kwas. Po 2000 roku sukcesy odnosiła kolejna grupa zawodników: Arkadiusz Ratajczak, Bartosz Pindel, Krzysztof Fąfara, Damian Wiśniewski, Dominik Kozłowski (wielokrotni medaliści i mistrzowie Polski), a wśród kobiet: Aneta Rosiak i Małgorzata Wiejak[107]. W 2005 powstało Cywilno-Wojskowe Stowarzyszenie Podnoszenia Ciężarów i Sportów Siłowych Zawisza w oparciu o dotychczasową działalność sekcji[108]. W 2010 zawodnikami Zawiszy zostali multimedaliści mistrzostw świata i Europy: Marcin Dołęga i Aleksandra Klejnowska-Krzywańska, którzy zdobywali kolejne tytuły w barwach bydgoskiego klubu.

Sekcja podnoszenia ciężarów w Zawiszy Bydgoszcz od 1967 nieprzerwanie uczestniczy w rozgrywkach ekstraklasy, uzyskując wysokie pozycje w klasyfikacji drużynowej zarówno seniorów jak i juniorów. Zawodnicy klubu w latach 1959-2013 zdobyli 24-krotnie tytuły mistrzów Polski juniorów oraz 39-krotnie młodzieżowych mistrzów Polski do lat 23[106][107]. Natomiast w latach 1996-2013 sztangistki Zawiszy osiągnęły 6-krotnie tytuł mistrzyni Polski juniorów[107]. W 2016 roku sekcję podnoszenia ciężarów w Zawiszy Bydgoszcz sklasyfikowano na pierwszym miejscu w Polsce w klasyfikacji Współzawodnictwa Dzieci i Młodzieży[109].

W Bydgoszczy znajduje się siedziba Kujawsko-Pomorskiego Związku Podnoszenia Ciężarów. Zawodnicy z okręgowego PZPC są w czołówce krajowej (Bartłomiej Bonk – wychowanek MLKS Krajna Sępólno, bracia Zielińscy – Tarpan Mrocza). Kilkukrotnie w Bydgoszczy rozgrywano Mistrzostwa Polski w podnoszeniu ciężarów mężczyzn (1976, 1997, 1999, 2002) oraz kobiet (1999). Od 2000 organizowany jest w Bydgoszczy Memoriał im. Krzysztofa Becka, a od 2004 Turniej o Puchar Zawiszy Czarnego.

Zapasy[edytuj]

Zapasy to jedna z najstarszych dyscyplin sportowych, obecnych już na starożytnych igrzyskach olimpijskich[110]. W 1904 wprowadzono podział na style: klasyczny (chwyty dozwolone tylko powyżej pasa) oraz wolny (powstały w Wielkiej Brytanii i USA). Od 1993 wprowadzono zapasy kobiet.

Protoplastą dyscypliny w Bydgoszczy były sekcje ciężkoatletyczne w okresie międzywojennym. Wśród trzech istniejących klubów atletycznych w walkach zapaśniczych w tzw. stylu francuskim specjalizował się początkowo KA „Ursus” nazywany „szkołą zapaśniczą”, a później Robotniczy Klub Sportowy „Amator”[103]. Stanisław Sokołowski z RKS „Amator” był 10-krotnym mistrzem Pomorza w „walkach francuskich”[103]. W 1930 utworzono Pomorski Okręgowy Związek Atletyczny w Bydgoszczy. W latach 30. XX w. dobre wyniki w zapasach osiągali Perski, Lewandowski, Grzonek i Chipke z RKS „Amator”[103]. W 1933 Kazimierz Biskupski z Gwiazdy Bydgoszcz, a w 1937 Wierciński z RKS „Amator” zdobyli brązowe medale mistrzostw Polski[111]. W 1937 mistrzostwa Polski w zapasach rozgrywano m.in. w Bydgoszczy, lecz czołowymi ośrodkami zapaśnictwa w Polsce były wówczas Śląsk, Warszawa, Łódź i Poznań.

W 1945 za najlepszy klub zapaśniczy w województwie pomorskim uchodził bydgoski ZWM „Zryw”. W 1948 Stanisław Sokołowski został mistrzem Polski w kategorii 52 kg[111]. W 1949 kluby bydgoskie: „Gwardia” i „Stal” brały udział w rozgrywkach o wejście do państwowej ligi zapaśniczej. Do ligi weszła „Gwardia” Bydgoszcz, posiadająca czołowych atletów z okręgu pomorskiego: Biskupskiego, Szeląga, Wiercińskiego, Cichego, Pułkownika, Betańskiego, Chęcińskiego i Sokołowskiego[105]. W latach 50. w zapasach na Pomorzu dominowali zawodnicy „Stali” Bydgoszcz, którzy uczestniczyli też w rozgrywkach II ligi zapaśniczej. Brązowe medale mistrzostw Polski osiągnęli Zygmunt Ładziński i Marian Buczkowski[111]. W 1957 roku wyodrębnił się Polski Związek Zapaśniczy, z oddziałem okręgowym w Bydgoszczy. W latach 60. i 70. XX w. sekcje zapaśnicze posiadały kluby: Gwiazda i Budowlani Bydgoszcz, lecz nie osiągały one dużych sukcesów na arenie ogólnopolskiej (2 medale MP)[111]. Dopiero w latach 90. w bydgoskiej Gwieździe pojawiło się grono zawodników, medalistów mistrzostw Polski w zapasach w stylu wolnym. Ogółem w latach 1945-2012 zawodnicy z klubów bydgoskich zdobyli 6 medali mistrzostw Polski seniorów w stylu klasycznym (1 Gold medal with cup.svg, 5 Bronze medal with cup.svg), 10 medali w MP w stylu wolnym (1 Gold medal with cup.svg, 4 Silver medal with cup.svg, 5 Bronze medal with cup.svg) oraz medal w MP kobiet w zapasach (Silver medal with cup.svg)[111]. Medalistami byli m.in.: w stylu klasycznym: Stanisław Sokołowski, Ludwik Budzyński, Helmut Łoboda, Zygmunt Ładziński, Marian Buczkowski, a w stylu wolnym: Zdzisław Kępski, Kazimierz Polec, Krzysztof Dyka, Damian Świetlik, Bartłomiej Bartnicki, Adrian Mazan, Norbert Świerblewski, Agnieszka Butor. Wychowankiem bydgoskiej Gwiazdy (1999-2000) jest Bartłomiej Bartnicki – mistrz (2004) i wielokrotny wicemistrz Polski (2000-2006), olimpijczyk z Aten 2004 oraz Pekinu 2008.

Sekcję zapaśniczą (styl wolny) w Bydgoszczy od 1926 roku prowadzi nieprzerwanie klub sportowy Gwiazda (www), który szkoli również zawodników w sumo (od 2004 istnieje Polski Związek Sumo). Ośrodkiem zapaśniczym jest również podbydgoskie Osielsko, gdzie dyscyplinę można trenować w klubie zapaśniczym Victoria. Zespoły z regionu nie uczestniczą jednak w rozgrywkach Krajowej Ligi Zapaśniczej.

W 2009 w Bydgoszczy odbywały się Mistrzostwa Polski juniorek w zapasach w stylu wolnym. Z kolei w Osielsku w 2013 roku odbyły się Mistrzostwa Polski seniorów, a w 2016 – Młodzieżowe Mistrzostwa Polski w zapasach w stylu wolnym. Złoty medal zdobył wówczas Paweł Ziemba z Victorii Osielsko[112]. Natomiast w 2014 roku w Solcu Kujawskim odbyły się Mistrzostwa Polski seniorów w zapasach w stylu wolnym i klasycznym (mężczyźni i kobiety). W Bydgoszczy znajduje się siedziba Kujawsko-Pomorskiego Związku Zapaśniczego.

Kolarstwo[edytuj]

Kolarze finiszujący w I etapie Tour de Pologne 2014 Gdańsk-Bydgoszcz
Uczestnicy rajdu rowerowego w Myślęcinku

Bydgoszcz posiada godne uwagi tradycje kolarskie. Miasto poczynając od okresu międzywojennego było kojarzone z przemysłem rowerowym. W 1938 wyprodukowano w 4 bydgoskich fabrykach 130 tys. rowerów, co stanowiło 60% całej ówczesnej produkcji krajowej[113]. W latach 60., 70. i 80. XX w. w Zakładach Rowerowych „Romet” produkowano 1,2 mln rowerów rocznie w kilkudziesięciu gatunkach, w tym rowery wyścigowe używane przez kadrę narodową np. Romet Jaguar[114].

Pierwszy sportowy klub rowerowy: Bydgoskie Towarzystwo Cyklistów założono w 1922 roku[115]. W 1925 założono Bydgoski Klub Kolarzy, w 1928 włączony do Polonii Bydgoszcz[116]. W 1928 Feliks Więcek z klubu Polonia Bydgoszcz został historycznym zwycięzcą pierwszego Tour de Pologne[116]. W 1930 zwyciężył w ogólnopolskim „Biegu do Morza Polskiego”, a w 1932 w wyścigu „Ilustrowanego Kuriera Codziennego” na trasie Kraków-Katowice-Kraków[113]. Więcek jeździł na rowerze „Pafaro-Rekord”, który był wyrobem bydgoskich zakładów rowerowych[116]. Innym kolarzem odnoszącym sukcesy był członek BTC Marian Ritter, który w 1935 został mistrzem województwa poznańskiego na szosie, a w 1936 mistrzem Pomorza oraz członkiem kardy narodowej na wyścig Berlin-Warszawa[116]. W 1935 utworzono w Bydgoszczy Okręg Polskiego Związku Towarzystw Kolarskich. Należało do niego 6 klubów, w tym 4 bydgoskie: BTC, Kolejowe Przysposobienie Wojskowe, KS „Tornedo” i TG „Sokół”[116]. W tym czasie na stadionie Polonii zbudowano tor wyścigowy (ziemny). W 1936 Pomorski Okręgowy Związek Kolarski zrzeszał 11 towarzystw kolarskich, urządził 20 wyścigów oraz 22 wycieczki rowerowe[116]. W1938 Bydgoszcz była organizatorem przełajowych mistrzostw Polski w kolarstwie[116].

W 1946 reaktywowano w Bydgoszczy Pomorski Okręgowy Związek Kolarski, który organizował wyścigi na szosie, na torze oraz przełaje[115]. Drużyna „Brdy” Bydgoszcz początkowo dominowała w rozgrywkach kolarskich województwa pomorskiego. Jako jedyna z terenu Polski północnej uczestniczyła w 1948 w Tour de Pologne[117]. W latach 50. XX w. dominowały w Bydgoszczy trzy sekcje kolarskie: KKS Brda-Kolejarz, Zrzeszenie-Stal (klub fabryczny Zjednoczonych Zakładów Rowerowych) oraz OWKS Zawisza[115]. W 1952 odbył się po raz pierwszy czteroetapowy wyścig kolarski „Dookoła Pomorza” (446 km), w którym 3 pierwsze miejsca zajęli członkowie klubów bydgoskich”[117]. W 1956 Cierajewski z Brdy-Kolejarza i M. Woźniak z Zawiszy znaleźli się w kadrze narodowej. Zawodnicy bydgoscy dominowali na Pomorzu i odnosili także pierwsze sukcesy w skali kraju, np. w 1954 W. Drążkowski Z Zawiszy wygrał wyścig na 200 km w ramach II Ogólnopolskiej Spartakiady w Warszawie i był drugi w wyścigu „Dookoła Warmii i Mazur”[118].

Po 1958 klubem kolarskim, który odnosił sukcesy na arenie krajowej był Romet Bydgoszcz (Stal, od 1957 Pafaro, później Romet)[119]. W latach 70. XX w. klub zdobywał drużynowe mistrzostwo Polski (1977), a jego zawodnicy byli indywidualnymi mistrzami Polski (Tadeusz Kmieć, Roman Wilczyński – 1972, 1973)[119]. Sekcja młodzieżowa Rometu – MKS MDK nr 2 (samodzielny od 1983) zdobywał drużynowe mistrzostwo Polski juniorów młodszych (1977) i młodzików (1978)[119]. Henryk Santysiak z Rometu uczestniczył w Wyścig Pokoju (1982), gdzie wygrał klasyfikację górską. W latach 80. XX w. Romet Bydgoszcz plasował się w ścisłej czołówce ośrodków kolarskich w Polsce[119].

Wychowankami tego klubu byli m.in.: Marek Szerszyński, Zbigniew Ludwiniak, Andrzej Maćkowski oraz olimpijczycy: Marek Leśniewski (1988 Seul, Barcelona 1992) i Sylwester Szmyd (2004 Ateny)[115]. Największymi sukcesami Marka Leśniewskiego były: zwycięstwo w Tour de Pologne 1985, srebrny medal w jeździe drużynowej na czas na Igrzyskach Olimpijskich w Seulu (1988), srebrny medal w wyścigu drużynowym na 100 km w mistrzostwach świata (1989) oraz 15 medali mistrzostw Polski, w tym 4 złote. Wielokrotnym mistrzem Polski był również Zbigniew Ludwiniak (1984-1990), a wicemistrzem Andrzej Maćkowski (1988-1990), który również uczestniczył w Wyścigu Pokoju (1990), zajmując w nim piąte miejsce - najlepsze z Polaków[118].

W 2016 Bydgoszcz dysponowała dwoma klubami kolarskimi (Romet Bydgoszcz i MKS „Emdek” – szkolenie młodzieży)[120].

Bydgoszcz na mapie wyścigów Tour de Pologne:

Rok Data Etap Zwycięzca
Tour de Pologne 1929 5 sierpnia II ŁódźBydgoszcz (224 km) Polska Józef Stefański
Tour de Pologne 1929 6 sierpnia III Bydgoszcz – Poznań (136 km) Polska Eugeniusz Michalak
Tour de Pologne 1949 27 sierpnia V Gdynia – Bydgoszcz (162 km) Rumunia Marin Niculescu
Tour de Pologne 1949 28 sierpnia VI Bydgoszcz – Poznań (136 km) Włochy Ulisse Spalazzi
Tour de Pologne 1952 21 sierpnia III Gdynia – Bydgoszcz (190 km) Polska Wacław Wrzesiński
Tour de Pologne 1952 22 sierpnia IV Bydgoszcz – Poznań (136 km) Polska Wacław Wrzesiński
Tour de Pologne 1953 14 września II Włocławek – Bydgoszcz (125 km) Polska Henryk Hadasik
Tour de Pologne 1953 15 września III Bydgoszcz – Gdańsk (203 km) Polska Wacław Wrzesiński
Tour de Pologne 1954 9 września IX Poznań – Bydgoszcz (140 km) Polska Stanisław Bugalski
Tour de Pologne 1954 10 września X Bydgoszcz – Gdańsk (175 km) Polska Józef Woźniak
Tour de Pologne 1955 21 września I Gdynia – Bydgoszcz (189 km) Polska Stanisław Królak
Tour de Pologne 1955 22 września II Bydgoszcz – Poznań (135 km) Polska Wacław Wójcik
Tour de Pologne 1956 14 września VI Poznań – Bydgoszcz (137 km) Polska Stanisław Królak
Tour de Pologne 1956 15 września III Bydgoszcz – Toruń (39 km, jazda ind. na czas) Polska Stanisław Bedyński
Tour de Pologne 1993 10 września XI Gniezno – Bydgoszcz (106 km) Polska Cezary Zamana
Tour de Pologne 1993 11 września XII Bydgoszcz – Płock (165 km) Litwa Jonas Romanovas
Tour de Pologne 2003 10 września III Ostróda – Bydgoszcz (204 km) Włochy Daniele Bennati
Tour de Pologne 2004 8 września III Ostróda – Bydgoszcz (204 km) Australia Allan Davis
Tour de Pologne 2005 14 września III Ostróda – Bydgoszcz (212 km) Estonia Jaan Kirsipuu
Tour de Pologne 2006 7 września IV Bydgoszcz – Poznań (182 km) Włochy Daniele Bennati
Tour de Pologne 2014 3 sierpnia I Gdańsk – Bydgoszcz (226 km) Białoruś Jauhien Hutarowicz

Hokej na lodzie[edytuj]

Mecz hokejowy

Początki uprawiania hokeja na lodzie w Bydgoszczy sięgają 1926 roku w sekcjach: BTW i BKS Polonia[121]. Bazą do uprawniania hokeja było początkowo lodowisko BKS przy parku Jana Kochanowskiego (0,4 ha) oraz BTW w ogrodach Patzera (0,8 ha). W 1932 otwarto lodowisko BKS Polonia przy ul. Hetmańskiej z bufetem, oświetleniem i megafonami[121]. W 1945 sekcję hokeja na lodzie zorganizował „Partyzant” (później „Gwardia”) oraz „Brda”[122]. Obie bydgoskie drużyny rywalizowały z toruńskim „Pomorzaninem”. Od 1948 hokeiści „Gwardii” uczestniczyli w rozgrywkach I ligi. W 1953 w województwie bydgoskim trzy zespoły osiągnęły „miarę krajową”: Kolejarz Toruń, Gwardia Bydgoszcz i OWKS Zawisza Bydgoszcz[122]. W 1954 i 1955 Gwardia uzyskała tytuł wicemistrza kraju (za OWKS Warszawa), a trzech zawodników zaliczono do kadry narodowej[122]. W klasie wojewódzkiej grało wówczas 8 drużyn, a w klasie B i juniorów – 20. W I lidze, bądź okresowo w II lidze występowały dwie drużyny bydgoskie: Gwardia i CWKS Bydgoszcz (sekcja rozwiązana w 1957)[122]. W 1959 roku zbudowano w czynie społecznym czwarte w Polsce sztuczne lodowisko (po Katowicach, Warszawie i Łodzi) przy Bydgoskich Zakładach Mięsnych, które dostarczały mocy chłodniczej[123]. W konkursie „Ilustrowanego Kuriera Polskiego” lodowisko otrzymało nazwę „Torbyd” i stało się bazą dla zawodników Polonii Bydgoszcz[123]. W latach 1979-1980 w Bydgoszczy zbudowano drugą płytę hokejową (w latach 80. zadaszoną), zaś własna maszynownia pozwoliła na oddzielenie się od Zakładów Mięsnych[123]. W latach 60. XX w. hokej w Bydgoszczy rozwijał się bujnie i stał na wysokim poziomie w skali całego kraju. Sekcje hokejowe utrzymywały: Polonia, Budowlani (do 1966), MKS, a w latach 1962-1967 ponownie Zawisza, który występował w II lidze[123]. Zespół Polonii w 1960 awansował do ekstraklasy, gdzie dwa razy osiągnął 3. miejsce (1964 i 1965)[123], a w 1963 także puchar Polskiego Związku Hokeja na Lodzie[124]. W 1966 hokeiści Polonii uzyskali tytuł mistrza Polski juniorów, w latach 1967 i 1972 – tytuł wicemistrza kraju, a w 1963, 1973 i 1975 – 3. miejsca. Polonia występowała w ekstraklasie aż do 1978, kiedy po spadku do II ligi została przekazana do BKS „Budowlani”, który z kolei grał w ekstraklasie w latach 1980-1984[123]. Sekcje hokejowe innych klubów z powodu malejącej popularności dyscypliny (m.in. z uwagi na koszty) uległy likwidacji. W 1984 bydgoski hokej wrócił do Polonii, która przejęła na własność od miasta lodowisko „Torbyd[123]. Drużyna Polonii mimo awansu, zrezygnowała z gry w ekstraklasie z powodów finansowych. W 1992 sekcja hokejowa usamodzielniła się i działała pod nazwą BTH Bydgoszcz, występując na zapleczu ekstraklasy[125]. W 2003 z powodu zamknięcia lodowiska „Torbyd” sekcja uległa rozwiązaniu, a zawodnicy zasilili inne kluby hokejowe.

Wychowankami Polonii było wielu zawodników kadry Polski, m.in. Andrzej Tkacz – dwukrotny olimpijczyk (1972 Sapporo, 1976 Innsbruck), 8-krotny uczestnik mistrzostw świata, późniejszy trener kadry narodowej, Marian Feter – olimpijczyk z Sapporo 1972, uczestnik czterech mistrzostw świata. Poza tym 13 zawodników Polonii w latach 60., 70. i 80. występowało w reprezentacji Polski[123]. W latach 90. wychowankowie BTH Bydgoszcz: Łukasz Sokół i Tomasz Proszkiewicz) występowali w meczach kadry narodowej.

Reaktywacja dyscypliny w Bydgoszczy nastąpiła w 2016 roku, kiedy w rozgrywkach II ligi hokeja na lodzie (grupa północna) zainaugurowała drużyna seniorów BKS Bydgoszcz. Docelową bazą zespołu jest budowana od podstaw nowa hala lodowa w Bydgoszczy[126]. BKS prowadzi także zespół juniorów (unihokej)[127].

 Z tym tematem związane są kategorie: Hokeiści Polonii Bydgoszcz, Hokeiści BTH Bydgoszcz.

Tenis ziemny[edytuj]

Gwiazda polskiego tenisa Jadwiga Jędrzejowska (na zdj. na kortach Wimbledonu w 1939) – organizatorka tenisa w Bydgoszczy po II wojnie światowej
Mecz tenisowy

Początki uprawiania tenisa w Bydgoszczy sięgają okresu przed I wojną światową, kiedy dyscyplinę uprawiano w klubach niemieckich: Tennis-GmbH (Gesellschaft mit beschränkter Haftung), Tennisclub Blau-Weiß, Arbeiter Turn und Sport-Verein „Frei-Heil”[128]. W czerwcu 1921 roku rozegrano pierwszy turniej polskich tenisistów o mistrzostwo Bydgoszczy na kortach przy V śluzie Kanału Bydgoskiego[129]. Tenis ziemny był wówczas jedną z popularniejszych dyscyplin uprawianych na Kujawach i Pomorzu, modną w sferach inteligenckich, przemysłowych i kupieckich[130]. W 1924 powstał Bydgoski Klub Sportowy z silną sekcją tenisową, w kolejnych latach: KS Sport - Tenis (1926), Harcerski Klub Sportowy, sekcja tenisa w BKS Polonia (1926), Bydgoski Klub Tenisowy (1929), Kabel Polski Bydgoszcz (1930), Kolejowy Klub Sportowy „Sparta”[129]. Istniały też kluby niemieckie np. „Sportbruder” (zał. 1914), „Palestra”, czy Deutscher Tennis Club. Rozgrywano wówczas mistrzostwa Bydgoszczy oraz mecze towarzyskie z klubami z Wielkopolski i Pomorza. W 1929 w Bydgoszczy było 28 kortów tenisowych, a w 1937 – 32 (w tym 3 kryte i 6 niemieckich), zlokalizowane w parku nad Kanałem Bydgoskim (10), w parku Jana Kochanowskiego (6), przy ul. Zamojskiego (4), koszarach i szkole oficerskiej (3), ul. Gdańskiej (2), Stadionie Miejskim (2), gazowni miejskiej (1), Kablu Polskim (1), Wielkopolskiej Papierni (1)[129]. W tym czasie w Bydgoszczy znajdowało się 10% wszystkich kortów tenisowych zbudowanych w Polsce[128]. Do wyróżniających się zawodników należeli m.in. Ignacy Tłoczyński, Rudowska, Cieśla, Petel, Weynerowski, Bram i Sioda. W 1930 Ignacy Tłoczyński uczestniczył w meczu Pucharu Davisa Polska-Rumunia, a w 1931 Rudowska w rankingu polskich tenisistek zajmowała 5. miejsce[128].

Od 1932 do Bydgoszczy zjeżdżali często czołowi zawodnicy polscy, by rozgrywać turnieje pokazowe, towarzyskie i międzynarodowe. Brali w nich udział m.in.: Jadwiga Jędrzejowska, Kazimierz Tarłowski i inni[130]. W rozgrywkach drużynowych i indywidualnych o mistrzostwo Pomorza liczył się głównie Bydgoski Klub Sportowy, w którym grali reprezentanci Polski: Rudowska (1936-1937), Ksawery Tłoczyński i Ignacy Tłoczyński (do 1930), a także mistrz Polski Leon Sioda (1935)[130]. Wychowankami klubu były mistrzynie Polski juniorów: Zofia Siodówna i A. Głowacka[130]. W 1935 BKS doszedł do półfinału rozgrywek o mistrzostwo Polski[129]. W 1936 i 1937 roku Bydgoszcz była gospodarzem mistrzostw Polski w tenisie[128].

Po II wojnie światowej w Bydgoszczy zlokalizowano Zarząd Pomorskiego Okręgu Związku Tenisowego. Sekcje tenisa założono m.in. przy ZWM „Zryw”, MKS „Partyzant”, BKS „Polonia”, a później także przy KS „Ogniwo”, Budowlani Bydgoszcz. Kierownikiem sekcji w „Polonii” została Jadwiga Jędrzejowska – pierwsza gwiazda polskiego tenisa, w latach 30. XX w. finalistka Roland Garros, Wimbledonu oraz US Open, mistrzyni Londynu, Węgier, Austrii, Irlandii Pn., Anglii i Walii w grze pojedynczej, mieszkanka Bydgoszczy w latach 1945-1948[131]. W 1947 „Partyzant” Bydgoszcz doszedł do ćwierćfinału w rozgrywkach o drużynowe mistrzostwo Polski[131]. W 1948 bydgoska „Gwardia” (klub z połączenia „Polonii” i „Partyzanta”, WKS „Burza” i Harcerskiego Klubu Sportowego) awansował do ligi państwowej, a w kolejnych latach był wielokrotnie mistrzem okręgu bydgoskiego[131].

W 1957 sekcjami tenisowymi dysponowały kluby: Polonia, Zawisza, Brda, Budowlani, Gwiazda, Pafaro, Astoria[132]. Pod koniec lat 50. zbudowano korty w kompleksie parku sportowego Zawiszy, a sekcja tenisa zakwalifikowała się do ćwierćfinałów drużynowych mistrzostw Polski. Nowe korty powstały też w kompleksie Polonii i Gwiazdy. W kolejnych latach uprawianie dyscypliny w Bydgoszczy skoncentrowano w GKS Polonia[132]. W 1968 klub awansował do II ligi, a w 1972 do ekstraklasy, gdzie spędził 12 sezonów, zajmując miejsca 4÷8. Najlepszym tenisistą bydgoskim lat 70. i 80. XX w. był Henryk Drzymalski, 6-krotny mistrz Polski seniorów w grze pojedynczej, 4-krotny w hali, 2-krotny w deblu (z Wojciechem Fibakiem) i w grze mieszanej[132]. W rozgrywkach międzynarodowych doszedł do półfinału Mistrzostw Europy, był wielokrotnym reprezentantem Polski, m.in. w Pucharze Davisa, gdzie rozegrał 22 mecze odnosząc 5 zwycięstw. Do wybitnych zawodników Polonii zaliczali się również: Czesław Szewczyk – reprezentant Polski, 2. na listach rankingowych (1965), uczestnik turniejów międzynarodowych w Europie i USA[132]. Wśród tenisistek wyróżniały się Jolanta Rozala, Marzena Sieracka, Jadwiga Małyk, Regina Kozłowska-Sokołowska (wielokrotne mistrzynie okręgu)[132]. W 1995 tenisiści Polonii ponownie awansowali do ekstraklasy[133], a w od 1998 przez 5 sezonów z rzędu plasowali się w trójce najlepszych klubów tenisowych w Polsce[134]. Po restrukturyzacji klubu w 2003 sekcja tenisa usamodzielniła się jako SKT Centrum Bydgoszcz, a korty przekazano AZS UKW Bydgoszcz[135].

Wybitną postacią bydgoskiego tenisa był Henryk Hoffman – w latach 50. zawodnik, później trener Polonii, od 1982 kapitan drużyny polskiej w Pucharze Davisa, wiceprezes Polskiego Związku Tenisowego, a w latach 90. XX w. – trener reprezentacji Polski mężczyzn i kobiet (w 1992 roku w Pucharze Federacji pod jego kierunkiem Polki awansowały do ćwierćfinału)[133].

Polonia była wielokrotnie organizatorem imprez rangi mistrzowskiej, a także meczów i turniejów pokazowych z udziałem znanych osobistości m.in. Wojciecha Fibaka i Tomasza Stockingera. W 2010 w hali Łuczniczka rozegrano mecz Pucharu Federacji tenisistek Polska – Belgia z udziałem m.in. Agnieszki i Urszuli Radwańskich. Rozgrywano także m.in. Drużynowe Mistrzostwa Polski juniorów i kadetów (2016), Młodzieżowe Mistrzostwa Polski, Mistrzostwa Polski seniorów (1974, 2001, 2009, 2015), Halowe Mistrzostwa Polski seniorów (2010, 2015) i juniorów (1965, 2016) i inne[136]. Od 2009 rozgrywany jest coroczny Międzynarodowy Turniej Tenisowy ITF Futures Bydgoszcz Centrum Cup, zaliczany do ITF Pro Circuit (pula nagród 25000 $).

W Bydgoszczy znajduje się siedziba Kujawsko-Pomorskiego Związku Tenisowego, który skupia m.in.: SKT Centrum (www), Bydgoski Klub Tenisowy, Bydgoską Akademię Tenisową, sekcję tenisa AZS UKW Bydgoszcz. Istnieją też liczne szkoły tenisa np. TenisPoint (www), Bydgoskie Towarzystwo Tenisowe (zał. 1991, www), Salwadore Tennis Club, Pro Team, Bajka-Tenis, Edukado Tenis, Szkoła Tenisa Go–Tenis, UKS Victoria 31 itp. Główne centrum tenisowe w Bydgoszczy stanowi SKT Centrum, gdzie do dyspozycji jest 10 kortów (w tym 4 w hali) oraz 2 korty centralne z widownią na 500 osób[136]. Młodzi zawodnicy klubu odnieśli już szereg sukcesów na arenie ogólnopolskiej[137]. W 2015 klub zdobył brązowy medal w DMP, a Adam Majchrowicz i Marcin Gawron zostali mistrzami Polski w grze podwójnej. Inne kompleksy kortów znajdują się m.in. przy BKS Polonia, w parku Centralnym (BTT), w parku nad Kanałem Bydgoskim (TKKF Świt), w parku Ludowym (TKKF Śródmieście), na Babiej Wsi (BKS), na Bartodziejach (TKKF Zjednoczeni), na Błoniu (TKKF Orzeł), w Fordonie (ZS nr 5)[138]. Korty, a od 2015 roku także hala tenisowa znajdują się także w kompleksie sportowym Zawisza Bydgoszcz. Od 2015 rozgrywany jest Turniej Charytatywny „Zawisza Cup”, a od 2016 Międzynarodowy Turniej „Zawiszaków”[139].

W 2013 roku Monika Biernat – wieloletnia zawodniczka Polonii, zwyciężczyni międzynarodowych turniejów ITF Seniors i Narodowych Mistrzostw Polski ATP, była autorką największego sukcesu amatorskiego tenisa polskiego – finału turnieju KIA Amateur Australian Open 2013[140]. W 2015 Adam Majchrowicz jako jeden z 7 polskich zawodników jest notowany na listach ATP Double, a SKT Centrum Bydgoszcz był najwyżej sklasyfikowanym klubem tenisowym w województwie kujawsko-pomorskim[141].

Tenis stołowy[edytuj]

W tenisa stołowego w Bydgoszczy grano już w dwudziestoleciu międzywojennym: w klubach sportowych (Polonia, BKW, Gwiazda i inne), harcerstwie, organizacjach młodzieżowych i stowarzyszeniach wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego. Organizowano wewnętrzne zawody, a od 1931 także turnieje o mistrzostwo miasta[142]. W 1933 w mistrzostwach Bydgoszczy brało udział 100 zawodników, a na turnieju w Toruniu reprezentacja Bydgoszczy zajęła II miejsce za reprezentacją Warszawy. W 1935 zawodnicy bydgoscy zdobyli drużynowo 5. miejsce w mistrzostwach Polski[142]. Po II wojnie światowej sekcje tenisa stołowego założono w wielu klubach sportowych (m.in. Zjednoczenie, Polonia, Budowlani, Ogniwo, Zawisza), przy stowarzyszeniach, zakładach pracy, harcerstwie, rozgrywano też indywidualne mistrzostwa miasta oraz województwa pomorskiego[143]. Na przełomie lat 40. i 50. XX w. Pomorze obok Śląska uznawano za region o największej popularności tenisa stołowego. W 1949 w wojewódzkiej klasie A grało 10 drużyn, a w klasie B – 34 zespołów[143]. W 1954 powołano ligę państwową, lecz nie występowały w niej zespoły z województwa bydgoskiego. W 1973 w ramach reformy administracyjnej powstało 49 Okręgowych Związków Tenisa Stołowego, m.in. w Bydgoszczy, a w 1976 rozpoczęto rozgrywki ligi kobiet[144]. W latach 70. i 80. w polskim tenisie stołowym dominowali zawodnicy wywodzący się z klubów akademickich z Gdańska, Warszawy, Łodzi i Górnego Śląska. Zawodnicy Gwiazdy Bydgoszcz w latach 90. XX w. grali w II lidze tenisa stołowego mężczyzn. W 1999 powołano 16 Związków Tenisa Stołowego, m.in. Kujawsko-Pomorski Związek Tenisa Stołowego w Bydgoszczy[145], a w 2009 założono Polską Superligę Tenisa Stołowego[146]. W tym okresie wysoki poziom sportowy osiągnęła sekcja tenisa stołowego w klubie Gwiazda Bydgoszcz. W ciągu 3 lat (2011-2014) tenisiści Gwiazdy awansowali z III ligi do ekstraklasy. W pierwszym sezonie w Superlidze (2014/2015) wywalczyli 8. miejsce[147]. W 2015 w Bydgoszczy odbył się turniej finałowy Drużynowego Pucharu Polski mężczyzn, w którym zwyciężyła drużyna Zooleszcz Gwiazdy[148].

W 2016 w Bydgoszczy funkcjonowały następujące sekcje tenisa stołowego: KS Gwiazda Bydgoszcz, MKS Emdek Bydgoszcz, UKS Tytan Bydgoszcz, UKS ZS 27 Osowa Góra[149]. Gwiazda i Emdek posiadają szeroką kadrę młodzieżową, która uczestniczy w rozgrywkach od II do VI ligi. Drużyna Zooleszcz Gwiazda Bydgoszcz uczestniczy w rozgrywkach Superligi mężczyzn[150], a MKS Emdek-Eltech Bydgoszcz w rozgrywkach I ligi kobiet (grupa północna)[151]. Mecze ligowe zespołu Zooleszcz Gwiazda odbywają się w hali przy ul. Bronikowskiego 45 w Bydgoszczy.

Strzelectwo sportowe[edytuj]

Strzelectwo sportowe

Strzelectwo sportowe to dyscyplina, w której klub Zawisza Bydgoszcz od lat 50. XX w. należy do najlepszych w Polsce. W latach 1950-2016 bydgoszczanie zdobyli 21 medali mistrzostw świata (11 Gold medal with cup.svg, 2 Silver medal with cup.svg, 8 Bronze medal with cup.svg), 85 medali mistrzostw Europy (20 Gold medal with cup.svg, 26 Silver medal with cup.svg, 39 Bronze medal with cup.svg) oraz kilkaset tytułów mistrza Polski. Od 1952 roku bydgoscy strzelcy reprezentują Polskę niemal we wszystkich Igrzyskach Olimpijskich, ocierając się o strefę medalową (4 miejsce w Monachium 1972, 5. miejsce w Tokio 1964 i Seulu 1988).

Strzelectwo sportowe w okresie międzywojennym było domeną Bractwa Kurkowego, które prowadziło w Bydgoszczy ożywioną działalność[152]. Od 1925 odbywały się strzelania o mistrzostwo miasta z udziałem mężczyzn i kobiet – członkiń Organizacji Przysposobienia Kobiet do Obrony Kraju[152]. W mieście istniało szereg strzelnic: na terenie KPW, gazowni Miejskiej, Stadionu Miejskiego, wojskowa na Jachcicach i na terenie 62 Pułku Piechoty, Bractwa Kurkowego oraz Towarzystwa Powstańców i Wojaków na Ludwikowie[152]. W 1931 na IV Centralnych Kobiecych Zawodach Strzeleckich w Warszawie Rodzina Wojskowa z Bydgoszczy zajęła II miejsce w strzelaniu o nagrodę marszałka Piłsudskiego, II miejsce w konkurencji o nagrodę Prezydentowej oraz III miejsce w konkurencji o mistrzostwo Warszawy. Sukcesy wśród mężczyzn odnosili: Józef Pietrykowski oraz Feliks Fąferek – mistrz i reprezentant Polski.

Po II wojnie światowej propagatorami dyscypliny były kluby Ligi Obrony Kraju. Od 1950 w Bydgoszczy mieszkał i trenował przedwojenny mistrz świata i olimpijczyk Józef Kiszkurno. Jako zawodnik Kolejarza Bydgoszcz zajął 9. miejsce w Igrzyskach Olimpijskich w Helsinkach (1952). Powojenne sukcesy wiążą się z założoną w 1954 sekcją strzelecką Zawiszy Bydgoszcz[153]. Do rodzimych pionierów dyscypliny zaliczyć można: Stefana Masztaka, Mieczysława Hrydzewicza oraz Tadeusza Pawlatę, który w 1956 pobił rekord świata w strzelaniu wkb-1 (karabin bojowy )[153]. Do pionierów wśród kobiet należały natomiast mistrzynie Polski z lat 1958-1960 Józefa Tylak i Józefa Gaina. W 1957 strzelcy Zawiszy wywalczyli siedem tytułów mistrzów kraju w konkurencjach klubowych. Serię sukcesów międzynarodowych rozpoczęły w 1958 roku wyczyny sportowe Stefana Masztaka, Tadeusza Pawlaty, Henryka Górskiego i Jerzego Nowickiego[154]. W kolejnych latach zdobywano niezliczone tytuły[153], np. w okresie 1958-1968 bydgoszczanie zdobyli 73 indywidualne tytuły mistrzów Polski[154] oraz ustanowili około 80 rekordów Polski[155]. Sprzyjała temu nowoczesna infrastruktura sportowa. Pod koniec lat 50. na terenach dawnej strzelnicy garnizonowej na Jachcicach zbudowano nowoczesny obiekt do strzelań z broni dużego i małego kalibru z 25 stanowiskami, a w 1966 zbudowano kolejną strzelnicę w kompleksie sportowym Zawiszy[153].

Od 1952 roku jedenastu bydgoszczan reprezentowało Polskę na wszystkich niemal Igrzyskach Olimpijskich[153]: Józef Kiszkurno (Helsinki 1952 – 9. miejsce), Stefan Masztak (Rzym 1960), Henryk Górski (Rzym 1960, Tokio 1964), Jerzy Nowicki (Tokio 1964 – 5. miejsce, Meksyk 1968), Rajmund Stachurski (Meksyk 1968, Monachium 1972 – 4. miejsce), Romuald Siemionow (Montreal 1976, Moskwa 1980), Maciej Orlik (Montreal 1976), Adam Kaczmarek (Seul 1988 – 5. miejsce, Barcelona 1992 – 7. miejsce), Tadeusz Czerwiński (Barcelona 1992, Atlanta 1996), Wojciech Knapik (Ateny 2004, Pekin 2008), Klaudia Breś (Rio de Janeiro 2016). W latach 1960-1986 zawodnicy Zawiszy zdobyli 10 medali mistrzostw świata (2 Gold medal with cup.svg, 4 Silver medal with cup.svg, 4 Bronze medal with cup.svg) i 35 medali mistrzostw Europy (11 Gold medal with cup.svg, 12 Silver medal with cup.svg, 12 Bronze medal with cup.svg)[153]. Trofea na imprezach międzynarodowych zdobywali (oprócz olimpijczyków): Tadeusz Pawlata, Elżbieta Kowalewska, Wanda Ryczko, Irena Mazurkiewicz, Tadeusz Dubaniewicz, Bogna Temlak, Bartosz Jasiecki, Jerzy Nowicki, Daniel Czerwiński, Joanna Nowakowska-Dzimińska i inni[153].

Strzelnica Zawiszy była wielokrotnie areną mistrzostw Polski różnych kategorii wiekowych oraz imprez międzynarodowych. We wrześniu 2016 w kompleksie Zawiszy odbyły się Akademickie Mistrzostwa Świata w strzelectwie sportowym z udziałem 316 zawodników z 30 krajów[156].

W Bydgoszczy znajduje się siedziba Kujawsko-Pomorskiego Związku Strzelectwa Sportowego, w którym oprócz Klubu Strzeleckiego CWKS Zawisza (www) zrzeszone są m.in.: Bydgoski Klub Strzelecki i Sportów Obronnych LOK oraz Bydgoski Klub Strzelecki „Tarcza”[157]. Zawisza jest jednym z najlepszych klubów strzeleckich w Polsce pod względem osiąganych wyników oraz wyposażenia (strzelnica pneumatyczna 10m, 25m, 50m, tarcze elektroniczne). Ćwiczenia odbywają się w konkurencjach: pistolet sportowy, pistolet pneumatyczny, karabin pneumatyczny, karabin dowolny, strzelania do rzutków (skeet, trap).

W 2015 w mistrzostwach Polski juniorzy zdobyli 17, a seniorzy – 18 medali (7 Gold medal with cup.svg, 9 Silver medal with cup.svg, 2 Bronze medal with cup.svg), pobijając rekordy Polski i drużynowo osiągając 1. miejsce w kraju[158]. Natomiast w 2016 roku w mistrzostwach Polski juniorzy klubu wywalczyli 10 medali, młodzieżowcy – 8[159], a seniorzy 16 medali, w tym 7 indywidualnych i 9 drużynowych[160]. W 2016 do kadry narodowej powołano 13 zawodników Zawiszy (w tym 2 juniorów) oraz 10 zawodniczek (w tym 7 juniorek)[161]. Na listach rankingowych czołowe miejsca wśród seniorów zajmują[162]: Wojciech Knapik i Klaudia Breś (pistolet pneumatyczny), Bartosz Jasiecki i Aneta Stankiewicz (karabin dowolny leżąc), Jakub Werys (skeet). Zawodnicy klubu ustanowili dużą część aktualnych rekordów Polski[163].

Łucznictwo[edytuj]

Tory łucznicze w Bydgoszczy w parku Centralnym (od 2014 na ich miejscu stoi Artego Arena)

Łucznictwo posiada w Bydgoszczy bogate tradycje z okresu międzywojennego oraz nawiązuje do symbolu miasta – bydgoskiej Łuczniczki.

Przed II wojną światową popularyzacją łucznictwa w Bydgoszczy zajmował się Pocztowy Klub Sportowy[164]. Bydgoszcz w latach 30. XX w. zaliczała się do najsilniejszych ośrodków łucznictwa w kraju (340 zawodników), od 1935 była siedzibą Pomorskiego Okręgowego Związku Łuczniczego, gospodarzem mistrzostw Polski (1938). Na Stadionie Miejskim zbudowano nowoczesny tor łuczniczy, jeden z nielicznych w ówczesnej Polsce[165]. W 1937 Feliks Majewski zdobył złote medale na mistrzostwach świata w Paryżu: w strzelaniu na odległości długie oraz łączne długie i krótkie (indywidualnie i drużynowo wraz z reprezentacją Polski)[164]. Pocztowy KS w 1938 został mistrzem Polski drużynowo, a Feliks Majewski także indywidualnie. W 1937 Feliks Majewski został pierwszym sportowcem Pomorza, a w 1938 zajął 5. miejsce w plebiscycie „Tygodnika Sportowego[164]. W 1938 na mistrzostwach świata w Londynie Majewski zdobył II miejsce indywidualnie i I miejsce drużynowo[165].

Po II wojnie światowej sekcję łuczniczą posiadał m.in. Pocztowy Klub Sportowy „Łączność”. W latach 70. XX w. medale mistrzostw Polski zdobywali: Elżbieta Kukla i Piotr Paluszewski. W latach 80. XX w. czołowym juniorem Polski oraz wieloletnim członkiem kadry narodowej był Tomasz Gruszczyński. W latach 90. XX w. medale dla Bydgoszczy i kadry Polski zdobywał Paweł Szymczak, olimpijczyk z Atlanty (1996), rekordzista świata juniorów (1995, 1996), zdobywca srebrnego medalu mistrzostw Europy (1998)[166]. W 2006 po rozwiązaniu KS „Łączność”, sekcję przeniesiono do Budowlanego Klubu Sportowego (zał. 1956) jako Klub Łuczniczy Bydgoszcz[166]. Klub skupiał się na szkoleniu dzieci i młodzieży. Tory łucznicze istniejące kilkadziesiąt lat w parku Centralnym dwukrotnie przenoszono w związku z budową hal sportowych: Łuczniczka (2002) i Artego Arena (2012). W 2012 po likwidacji torów na Babiej Wsi, treningi odbywały się w hali przy ul. Szajnochy. W 2014 miasto przekazano klubowi teren przy ul. Inwalidów pod budowę nowych torów otwartych.

W mieście rozgrywany jest cykl zawodów Halowego Pucharu Bydgoszczy. W 2010 Monika Gruszczyńska z Kacprem Sierakowskim ustanowili rekord Europy w kategorii mikst. BKS Bydgoszcz osiągał sukcesy w Mistrzostwach Polski Seniorów, Juniorów i Młodzików. Monika Gruszczyńska zdobyła Bronze medal with cup.svg (2010) i Silver medal with cup.svg (2012) medal MP juniorów. Jakub Banaszak z BKS zdobył Bronze medal with cup.svg (2013, 2014) i Silver medal with cup.svg (2016) MP juniorów oraz Silver medal with cup.svg (2014) i Bronze medal with cup.svg (2016) medal MP seniorów. Obaj znajdują się w kadrze narodowej[167].

W Bydgoszczy mieści się Kujawsko-Pomorski Okręgowy Związek Łuczniczy, w którym zarejestrowane są m.in. sekcje łucznicze BKS Bydgoszcz, LKS Łucznik Żołędowo, ULKS Mustang Osielsko i UKS Sokół Brzoza.

Gimnastyka[edytuj]

Andrzej Szajna – gimnastyk Zawiszy Bydgoszcz, trzykrotny olimpijczyk (Monachium 1972, Montreal 1976, Moskwa 1980), medalista mistrzostw świata (1974), mistrz Europy (1975), wielokrotny mistrz Polski

Gimnastyka to dyscyplina, w której za sprawą Zawiszy od lat 60. XX w. zawodnicy z Bydgoszczy należą do krajowej czołówki. W latach 1958-2016 bydgoszczanie zdobyli 8 medali mistrzostw świata i Europy w gimnastyce sportowej (1 Gold medal with cup.svg, 3 Silver medal with cup.svg, 4 Bronze medal with cup.svg) oraz 363 medale mistrzostw Polski seniorów i juniorów (152 Gold medal with cup.svg, 118 Silver medal with cup.svg, 93 Bronze medal with cup.svg). Gimnastycy Zawiszy kilkukrotnie reprezentowali Polskę na Igrzyskach Olimpijskich (Andrzej Szajna, Mariusz Zasada, Krzysztof Potaczek, Roman Rydzyński – trener polskiej kadry). Godne uwagi osiągnięcia (medale ME i MŚ) posiadają również bydgoskie sekcje gimnastyki akrobatycznej oraz fitness.

W Bydgoszczy znajduje się siedziba Kujawsko-Pomorskiego Związku Sportów Gimnastycznych, który zrzesza m.in. bydgoskie kluby: CWZS Zawisza Klub Gimnastyczny Bydgoszcz (www) (gimnastyka sportowa mężczyzn i kobiet, akrobatyka sportowa, skoki na trampolinie, fitness) i KS Gwiazda Bydgoszcz (akrobatyka sportowa) oraz Polska Federacja Fitness Sportowego.

Gimnastyka sportowa[edytuj]

Początki uprawiania gimnastyki w Bydgoszczy sięgają 1818, kiedy założono boisko turnerskie na Bocianowie[168]. Od 1886 dyscyplinę jako jedną z pierwszych uprawiano w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”[169]. Stefan Majtkowski z Sokoła I Bydgoszcz w 1922 na mistrzostwach Polski we Lwowie zdobył 1. miejsce w wieloboju składającym się z ćwiczeń gimnastycznych na przyrządach oraz konkurencji lekkoatletycznych[170]. Pierwsze zawody w gimnastyce sportowej na terenie Pomorza zorganizowano w Bydgoszczy w 1935 roku[171], a w 1938 w bydgoskiej „Sokolni” rozegrano Mistrzostwa Polski w gimnastyce sportowej.

W latach 30. i 40. XX w. sukcesy na arenie ogólnopolskiej odnosił zawodnik Sokoła Bydgoszcz, mistrz, reprezentant Polski i późniejszy sędzia olimpijski Tadeusz Bettyna, który w latach 50. XX w. zajął się szkoleniem młodzieży w klubie „Związkowiec”. W latach 50. XX w. sekcjami gimnastycznymi dysponowały ponadto m.in.: Międzyszkolny Klub Sportowy, Zryw, Gwiazda, Brda[172], a od 1957 WKS Zawisza, gdzie sekcję organizował Józef Karniewicz[169]. Lata 60. XX w. to pasmo sukcesów wychowanków Zawiszy Bydgoszcz: drużynowe wicemistrzostwo juniorów (1962, 1963), indywidualne tytuły mistrzów Polski (1964 – Bernard Pochylski, Romuald Rydzyński i Edmund Zabłotny), tytuł drużynowego mistrza Polski (1965)[169]. W 1968 siedmiu wychowanków Zawiszy powołano do kadry narodowej[173]. Pod koniec dekady pojawili się nowi zawodnicy, którzy uzyskiwali szereg medali w rozgrywkach krajowych: Karol i Waldemar Ciżmowscy, Adam i Krzysztof Kamińscy, Mariusz Zasada, Wojciech Skowroński, Janusz Kokocha, Waldemar i Krzysztof Marek, Andrzej Zdunek oraz Andrzej Szajna – najlepszy polski gimnastyk lat 70. XX w.[172]. Zawodnik ten brał udział w trzech olimpiadach, ocierając się o strefę medalową (Monachium 1972 – 4. miejsce drużynowo, Montreal 1976 – 6. miejsce w wieloboju indywidualnym), zdobył medale (2 Bronze medal with cup.svg) i ME (1 Gold medal with cup.svg, 3 Silver medal with cup.svg, 2 Bronze medal with cup.svg) oraz około 80 medali w zawodach krajowych. Jako pierwszy i jedyny Polak został mistrzem Europy w gimnastyce sportowej (1975)[172]. Na olimpiadach w Montrealu (1976) i Moskwie (1980) reprezentantami Polski byli ponadto bydgoszczanie: Mariusz Zasada i Krzysztof Potaczek, a Roman Rydzyński występował w roli trenera polskiej kadry narodowej[172]. W latach 70. XX w. sukcesy odnosiły także gimnastyczki Zawiszy: drużynowe wicemistrzostwo Polski juniorek (1973), medale indywidualnych MP juniorek i mistrzostw klubowych[172]. Ogółem w latach 1958-1988 zawodnicy Zawiszy zdobyli 334 indywidualne medale mistrzostw Polski w różnych klasach oraz 53 medale w drużynowych mistrzostwach Polski[172].

W 1974 w kompleksie sportowym Zawiszy Bydgoszcz oddano do użytku salę gimnastyczną wyposażoną w specjalistyczny sprzęt sportowy o standardzie europejskim wraz z trybunami dla widzów[173]. W tym czasie apogeum osiągnęła popularność dyscypliny w Bydgoszczy. Od lat 90. XX w. kolejne tytuły mistrzów oraz medale IMP seniorów i juniorów zdobywało nowe pokolenie gimnastyków Zawiszy, m.in. Paweł Adach, Łukasz Nurczyński, Michał Kasica, Jarosław Szmelc, Krzysztof Janasek, Oskar Baumgart, Tomasz Kunde, Adam Rzepa i Bartosz Bojar[173]. W 2016 w skład kadry narodowej wchodziło 11 zawodników Zawiszy (senior i seniorka, 5 juniorów, juniorka, 3 juniorów młodszych). W latach: 1970, 1976-1979, 1981, 1984 i 1988 w Bydgoszczy rozgrywano mistrzostwa Polski w gimnastyce sportowej[174], a w 2016 – Drużynowe Mistrzostwa Polski i Puchar Polski w gimnastyce sportowej mężczyzn.

Akrobatyka sportowa[edytuj]

Sekcja akrobatyki sportowej w Bydgoszczy powstała w 1988 w klubie WKS Zawisza, na podstawie porozumienia z likwidowanego KS Pionier Szczecin[175]. W okresie swego istnienia (do 2008) zawodnicy sekcji zdobyli 22 medale mistrzostw świata i Europy juniorów i seniorów (1 Gold medal with cup.svg, 4 Silver medal with cup.svg, 17 Bronze medal with cup.svg) oraz 206 medali mistrzostw Polski juniorów i seniorów (82 Gold medal with cup.svg, 69 Silver medal with cup.svg, 55 Bronze medal with cup.svg)[176]. W punktacjach drużynowo-klubowych zdobyto 42 tytuły, w tym 12 tytułów drużynowego mistrza Polski. W 2000 zawodnicy wywalczyli wszystkie trofea seniorskie i juniorskie: 9 medali na indywidualnych Mistrzostwach Polski seniorów, tytuł DMP seniorów klasy mistrzowskiej, 5 medali na indywidualnych Mistrzostwach Polski juniorów oraz tytuł DMP juniorów klasy I[175]. W latach 1988-2008 w hali akrobatycznej Zawiszy odbywało się szereg zawodów rangi międzynarodowej oraz ogólnopolskiej (IMP, DMP, Puchary Polski)[175].

Fitness[edytuj]

Fitness jako dyscyplina sportowa uprawiana jest od lat 60. XX w. W latach 90. XX w. założono Światową Federację Fitness Sportowego. W 2007 z inicjatywy Kujawsko-Pomorskiego Związku Kulturystyki i Fitness powołano Polską Federację Fitness Sportowego z siedzibą w Bydgoszczy[177]. W 2001 założono Uczniowski Klub Sportowy Fitness Bydgoszcz, którego zawodniczki w późniejszych latach zdobyły wiele medali w zawodach międzynarodowych, m.in. w 2007 roku wywalczyły 7 medali mistrzostw świata (4 Gold medal with cup.svg, 1 Silver medal with cup.svg, 2 Bronze medal with cup.svg), 8 medali mistrzostw Europy (1 Gold medal with cup.svg, 2 Silver medal with cup.svg, 5 Bronze medal with cup.svg) i 12 medali (5 Gold medal with cup.svg, 5 Silver medal with cup.svg, 2 Bronze medal with cup.svg) na mistrzostwach Polski[178].

W 2003 powstała sekcja fitness sportowego przy CWKS Zawisza na bazie zawodników sekcji akrobatyki i gimnastyki sportowej[179]. Zawodnicy Zawiszy m.in. Patrycja Knopik, Ewelina Barej, Marcin Łopucki, Marcin Barej startowali w reprezentacji Polski na mistrzostwach Świata i Europy seniorów i juniorów zdobywając łącznie 7 medali (4 Gold medal with cup.svg, 2 Silver medal with cup.svg, 1 Bronze medal with cup.svg)[179]. W indywidualnych mistrzostwach Polski seniorów i juniorów zawodnicy Zawiszy do 2008 roku zdobyli 22 medali (15 Gold medal with cup.svg, 6 Silver medal with cup.svg, 1 Bronze medal with cup.svg)[179].

W 2008 w hali Łuczniczka w Bydgoszczy odbyły się Mistrzostwa Świata w Fitness Sportowym federacji WFF z udziałem 160 zawodniczek i zawodników z 29 państw[180]. W 18-osobowej reprezentacji Polski wystąpiło 10 zawodniczek UKS Fitness Bydgoszcz oraz zawodniczka i zawodnik Triumfu-Start Bydgoszcz, w kategorii osób niepełnosprawnych. Medale zdobyły m.in. Natalia Bocian (złoto), Aleksandra Hys, Anita Bekus, Dominika Lipkowska, Agata Czerkawska oraz Sylwia Kaczmarek[181].

W 2016 w Bydgoszczy czynnych było kilkadziesiąt klubów fitness, m.in.: Fitness MegaFit (www), KS Centrum (www), Fit Max (www), StepONE Fitness, Fitness Fordon (www), Sportway (www), Maximus (www), Jatomi Fitness (www), Sport Factory (www), Fit-Max Klub Fitness, Bella Line Wellness Centrum (w hali Łuczniczka)[182] i inne.

Szermierka[edytuj]

W okresie międzywojennym szermierkę propagowano w szkołach średnich i kilku bydgoskich klubach sportowych (Sokół III, Bydgoskie Towarzystwo Wioślarskie)[183]. Po II wojnie światowej dyscyplinę uprawiano m.in. w Gwardii i Zawiszy Bydgoszcz. Do wyróżniających się zawodników należeli: Krasnodębska (później czołowa florecistka Warszawy), Gdaniec (mistrz Wojska Polskiego) oraz Stanisław Małek (czołowy szpadzista kraju)[184]. W latach 50. najwyższym poziomem szermierzy dysponował klub sportowy „Związkowiec”, a w latach 60. i 70. XX w. KS „Gwiazda”[184]. Z uwagi na niedużą popularność dyscypliny w województwie bydgoskim, kluby należały do szczecińskiego okręgu Polskiego Związku Szermierczego. W 1968 w Bydgoszczy zamieszkał i szkolił młodzież w "Gwieździe" Adam Papée – jeden z najsłynniejszych szermierzy i działaczy tego sportu (czterokrotny olimpijczyk 1924-1936, dwukrotny brązowy medalista IO)[184]. Największym sukcesem zawodników z Bydgoszczy było zdobycie przez wychowankę „Gwiazdy” Grażynę Staszak wicemistrzostwa świata juniorek w 1972[184]. W 1974 była pierwszą w historii polskiego floretu zawodniczką, która zakwalifikowała się do ścisłego finału Pucharu Świata, a w 1976 reprezentowała Polskę na Igrzyskach Olimpijskich w Montrealu, gdzie zdobyła drużynowo 6. miejsce. Do innych wyróżniających się zawodników należeli m.in. florecista Marian Sypniewski – wielokrotny mistrz Polski, trzykrotny olimpijczyk (Moskwa 1980, Seul 1988, Barcelona 1992) i zdobywca 2 brązowych medali IO, mistrz świata (1978), Wiesław Głon (szabla) oraz szpadzista Adam Siudziński – czwarty na mistrzostwach świata w Paryżu (1964). Wszyscy wyróżniający się zawodnicy kontynuowali swoje kariery poza Bydgoszczą, osiedlając się w innych ośrodkach, przede wszystkim na Śląsku i w Warszawie. Po likwidacji sekcji w „Gwieździe” w 1981 roku nie było w Bydgoszczy liczącej się sekcji szermierczej, co uległo zmianie dopiero pod koniec lat 90. XX w.

W Bydgoszczy znajduje się siedziba Kujawsko-Pomorskiego Związku Szermierczego[185], w którym zarejestrowane są m.in. sekcje szermiercze w: AZS UKW Bydgoszcz, UKS MDK-5 (Fordon), UKS Szabla Brzoza. Od 2001 rozgrywane są coroczne Otwarte Mistrzostwa Bydgoszczy we florecie dziewcząt i chłopców, w których bierze udział kilkuset zawodników z kraju i zagranicy[186]. W 2016 dwóch juniorów i dwie juniorki z bydgoskich klubów zaliczono do kadry narodowej[187].

Sporty motocyklowe (poza żużlem)[edytuj]

20 kwietnia 1925 założono Klub Motocyklistów w Bydgoszczy, skupiający około 100 zawodników, którzy uprawiali wyścigi na szosie, ulicach i na trawie[188]. W latach 30. XX w. na Stadionie Miejskim organizowano zawody motocyklowe o zasięgu ogólnopolskim i międzynarodowym. Elitę zawodników stanowili: Alfons Ziółkowski, Buda, Ludolf von Alvensleben, Sikorski i Beitsch[189]. Alvensleben trzykrotnie (1930, 1932, 1933) wygrał Grand Prix Polski[16] i reprezentował kraj w mistrzostwach Europy w Barcelonie, gdzie zajął IV miejsce[189]. W 1932 w Poznaniu zawodnicy Bydgoskiego Klubu Motocyklowego wygrali bieg główny oraz „Złoty Kask”. W ciągu 10 lat (1925-1935) w Bydgoszczy odbyło się 37 imprez motocyklowych i wyścigów szosowych oraz zjazd gwiaździsty[189].

Po II wojnie światowej amatorzy motocyklowych wyścigów ulicznych należeli do Automobilklubu Pomorskiego, OWKS (Zawiszy), KKS Brdy, Unii oraz Polonii-Gwardii[188]. Powstało także kilka sekcji przyzakładowych dla uprawiania turystyki motocyklowej. Od 1949 odbywały się coroczne uliczne wyścigi motocyklowe o „Srebrny Kask m. Bydgoszczy”[190]. W latach 60. XX w. upowszechniły się sekcje motocrossowe przy WKS Zawisza, KS Unia, KS Pafaro/Romet i KS Sygnał. Tor crossowy znajdował się na Skarpie na Kapuściskach, a po jego likwidacji na początku lat 60. urządzono nowe crossowisko na Zboczu Fordońskim[191]. W 1974 kierownictwo MON zlikwidowało sekcje motocrossowe przy klubach wojskowych m.in. Zawiszy[191]. W latach 60. i 70. tytuły mistrzów i wicemistrzów Polski w zawodach ulicznych i motocrossowych osiągali m.in.: Andrzej Szmańda, Zdzisław Lewandowski, Zbigniew Kucharski, Kazimierz Kminikowski, Lech Kordon[188]. W 1963 założono wyczynową sekcję motocyklową LKT „Wyczół” Gościeradz, która odnosiła sukcesy na arenie ogólnopolskiej w latach 70. i 80. XX w. W 1986 roku w województwie bydgoskim działało około 20 klubów z sekcjami motorowymi, m.in. Automobilklub Bydgoski, Bydgoski Klub Motorowy, Polonia Bydgoszcz, TKKF „Pomorze” Bydgoszcz, Klub Motorowy „Azymut” PTTK Pomorskiego Okręgu Wojskowego, Sekcja Motorowa PKP Bydgoszcz[191].

W Bydgoszczy od 1950 roku znajduje się Zarząd Okręgowy Polskiego Związku Motorowego (zasięg województwo kujawsko-pomorskie), w którym zrzeszone są m.in. automobilkluby: Bydgoski i Kujawsko-Pomorski, Bydgoskie Towarzystwo Motorowe, Stowarzyszenie OPONEO Motosport i inne. Jednostki te są organizatorami imprez sportowych, rajdów, wyścigów, kryteriów, jak również szkoleń kierowców i zlotów pojazdów zabytkowych.

Sporty samochodowe[edytuj]

W 1924 powstała w Bydgoszczy filia Automobilklubu Wielkopolskiego, która usamodzielniła się w 1928 roku tworząc Automobilklub Pomorski[192]. Należało do niego ok. 70 kierowców: Polaków i Niemców. Organizowano m.in. rajdy, zloty i wyścigi samochodowe. Po II wojnie światowej Automobilklub połączono z Polskim Związkiem Motocyklowym. Po odwilży październikowej 1956 roku reaktywowano Automobilklub Bydgoski, który skupił się na działalności sportowej i szkoleniowej, podczas gdy zadania statutowe realizował Polski Związek Motorowy[192]. Początkowo organizowano rajdy oraz rozwijano turystykę samochodową. W latach 1964-1970 w parku Ludowym zbudowano ośrodek szkoleniowy Automobilklubu Bydgoskiego[193]. W połowie lat 70. zaczęto rozwijać w Bydgoszczy karting, czyli wyścigi małych samochodów o pojemności do 125 ccm[192]. W 1976 z inicjatywy Polskiego Związku Motorowego zbudowano na Bartodziejach tor kartingowy z trybunami dla 5 tys. widzów. W latach 70. i 80. uznawano go za najlepszy w Polsce i jeden z nowocześniejszych w Europie. Na kartodromie w 1977 i 1979 roku odbyły się mistrzostwa Europy, w 1994 roku Mistrzostwa Świata Formuły C, a także szereg zawodów o obsadzie krajowej i międzynarodowej. Automobilklub Bydgoski w latach 70. i 80. XX w. był kilkakrotnie mistrzem drużynowym Polski w kartingu[192]

Sporty lotnicze[edytuj]

Góra Szybowników w tle pomnika Ikara, ustawionego w 2002 z inicjatywy Bydgoskiego Klubu Seniorów Lotnictwa

Tradycje sportów lotniczych w Bydgoszczy sięgają okresu międzywojennego. Prowadzono tu szeroko zakrojoną działalność szkoleniową w zakresie pilotażu samolotów, szybownictwa i spadochroniarstwa. Znakiem tej działalności jest m.in. Góra Szybowników w bydgoskiej dzielnicy Fordon. W 1935 założono Aeroklub Pomorski w Toruniu z filią w Bydgoszczy[194], w której działały sekcje: motorowa, szybowcowa, balonowa, spadochronowa i modelarstwa lotniczego[195]. Po II wojnie światowej powstał w Bydgoszczy aktywny Oddział Lotnictwa Cywilnego, a 28 lutego 1946 – Aeroklub Bydgoski[196], który w 1947 roku liczył 495 członków, w tym 20 pilotów samolotowych, 187 szybowcowych, 15 skoczków spadochronowych i 25 modelarzy oraz dysponował samolotami Po-2 oraz szybowcami[196].

W latach 1958-1964 zbudowano siedzibę Aeroklubu Bydgoskiego na Biedaszkowie z hangarami i urządzeniami nawigacyjnymi[194]. Działalność sportowa była prowadzona w sekcjach: szybowcowej, samolotowej, spadochronowej, modelarstwa lotniczego i lotniarskiej[197]. W latach 60. i 70. duże sukcesy krajowe i międzynarodowe osiągali szybownicy, spadochroniarze i modelarze Aeroklubu Bydgoskiego, a od 1976 także spadochroniarze Zawiszy Bydgoszcz[194]. W latach 70. XX w. przy Aeroklubie Bydgoskim działali pionierzy polskiego lotniarstwa, motolotniarstwa i paralotniarstwa.

Sport samolotowy[edytuj]

W okresie międzywojennym Bydgoszcz była jednym z większych w Polsce centrów szkolenia pilotów i mechaników lotniczych[198]. W latach 1920-1939 funkcjonowały tu m.in. Szkoła Pilotów (zał. 1920) i Centralna Szkoła Mechaników Lotniczych (zał. 1924), połączone później w Centrum Wyszkolenia Podoficerów Lotnictwa i przekształcone w 1934 w Centrum Wyszkolenia Lotnictwa nr 2[198] oraz Cywilna Szkoła Mechaników Lotniczych[199]. Do znanych absolwentów i instruktorów lotniczych w Bydgoszczy należeli m.in.: por. pil. Franciszek Żwirko, który w 1930 odbył ze Stanisławem Wigurą słynny lot dookoła Europy oraz zwyciężył w zawodach Challenge 1932 w Berlinie[200], Stanisław Skarżyński, który w 1931 odbył lot dookoła Afryki, w 1933 przeleciał Ocean Atlantycki na samolocie RWD-5, a w 1939 został prezesem Aeroklubu Rzeczypospolitej Polskiej, Bolesław Orliński – w 1926 odbył lot Warszawa-Tokio-Warszawa, a w czasie II wojny światowej był dowódcą polskiego dywizjonu bombowego nr 305 w Wielkiej Brytanii, Jerzy Bajan – zwycięzca Challenge 1934 w Warszawie, Karol Pniak, Stanisław Płonczyński i inni[200]. W Bydgoszczy dyplom pilota wojskowego uzyskali także znani polscy konstruktorzy lotniczy, m.in. Stanisław Rogalski – twórca rodziny samolotów RWD oraz Zygmunt Puławski – wynalazca tzw. mewiego płata, zastosowanego w polskich myśliwcach typu PZL P.1[200].

Po II wojnie światowej piloci Aeroklubu Bydgoskiego uprawiali sport samolotowy, zdobywając m. in. wicemistrzostwo Polski (1968, Ludwik Merło) oraz wysokie lokaty w międzynarodowych rajdach lotniczych[197]. W latach 70. i 80. XX w. do kadry Polski powołano kilkunastu pilotów Aeroklubu. W latach 1957-1986 na bydgoskim lotnisku wyszkolono ok. 430 pilotów[197].

Szybownictwo[edytuj]

Dwa pierwsze doświadczalne szybowce w Polsce skonstruowano w 1921 roku w Bydgoskiej Szkole Pilotów według projektów mjr inż. Stefana Malinowskiego („Dziaba”) i kpt. Franciszka Jacha („Żabuś”)[201]. Modele testowano na Czarnej Górze koło Nowego Targu podczas I Polskiego Konkursu Szybowcowego[201]. W 1925 w II Wszechpolskim Konkursie Szybowców w Oksywiu koło Gdyni brało udział 15 szybowców, w tym 3 skonstruowane w Bydgoszczy („Bydgoszczanka”, „Bimbuś” i „Żabuś” II, który otrzymał I nagrodę za najdłuższy lot – 560 m)[201].

W 1933 Zarząd koła LOPP przy Warsztatach Kolejowych w Bydgoszczy zorganizował szkołę szybowcową, której bazą było Zbocze Fordońskie, umożliwiające loty ślizgowe z wysokości 40 m[194]. Do dyspozycji były szybowce częściowo budowane samodzielnie oraz samoloty przekazywane przez wojsko. Na szybowisku szkoły fordońskiej odbyły się w 1934 pierwsze ogólnopolskie zawody szybowcowe, których zwycięzcą został Kazimierz Mindak – późniejszy długoletni prezes Aeroklubu Bydgoskiego[202], a w 1938 – ogólnopolskie zawody modeli szybowcowych z udziałem 60 zawodników. Instruktor Michał Offierski pobił rekord Polski na szybowcu „Lwów” przelatując 210 km w linii prostej[202]. Do swoistych rekordów należał lot instruktora Kalinowskiego, który przy starcie z lin gumowych z Góry Szybowników wykonał lot żaglowy w czasie 1 h i 36 min.[203] W latach 1933-1939 w szkole szybowcowej w Fordonie wyszkolono 1400, tj, 10% pilotów szybowcowych w Polsce[204]. W Bydgoszczy istniały ponadto sekcje szybowcowe: przy Szkole Podchorążych (zał. 1934), Związku Strzeleckim, 1. Bydgoskiej Drużynie Harcerskiej, Szkole Przemysłowej, Liceum Handlowym, Kablu Polskim oraz sekcja członków niestowarzyszonych[204].

Po II wojnie światowej szkoła szybowcowa w Fordonie zajmowała we współzawodnictwie krajowym czołowe miejsca, będąc także w latach 1950-1958 bazą sekcji szybowcowej Aeroklubu Bydgoskiego[196]. W 1953 Areoklub zajął w szkoleniu szybowcowym II miejsce w Polsce, a w 1954 – I miejsce[196]. Dysponowano w tym czasie m.in. szybowcami szkolnymi SG 38 i wyczynowymi typu IS-C Żuraw, Grunau Baby, SZD-10 Czapla, IS-2 Mucha[196]. Do czasu likwidacji szkoły w 1963 (związanej m.in. z planami budowy dzielnicy mieszkaniowej Nowy Fordon), wyszkoliła 5811 pilotów szybowcowych, w tym 4211 w latach powojennych[196].

Od 1963 centrum szybownictwa w Bydgoszczy stało się lotnisko aeroklubowe na Biedaszkowie[194]. Bydgoscy szybownicy zaczęli osiągać sukcesy na arenie ogólnopolskiej i międzynarodowej. Jan Wróblewski został dwukrotnie mistrzem świata (1965, 1972). Medalistami mistrzów Polski byli obok Wróblewskiego m.in.: Alfred Bzyl, Tadeusz Gołata, Marian Torz i inni[194]. W 1963 Jan Wróblewski pobił rekord świata w przelocie docelowo-powrotnym pokonując trasę 680 km[197], a Alfred Bzyl ustanowił rekord Polski w przelocie po trójkącie długości 500 km w kategorii szybowców dwumiejscowych[203].

W latach 60., 70. i 80. XX w. bydgoscy piloci szybowcowi zdobyli 15 złotych odznak szybowcowych z 3 diamentami (najwyższe trofeum szybownika), 117 diamentów, 57 odznak złotych i 229 srebrnych[197]. Jan Wróblewski jako jeden z nielicznych w świecie otrzymał od Międzynarodowej Federacji Lotniczej Medal Lilienthala (1972)[194].

Spadochroniarstwo[edytuj]

Początki sportu spadochronowego datują się na 1936 rok[194]. Na Wilczaku wzniesiono wieżę spadochronową (20 m), a w 1939 na bydgoskim lotnisku uruchomiono szkołę dla komandosów, którzy uczyli się m.in. wykonywania skoków spadochronowych z samolotów[194]. Po II wojnie światowej dyscyplinę uprawiano na lotnisku Aeroklubu Bydgoskiego, a jego zawodnicy w latach 70. XX w. uzyskiwali tytuły mistrzów i wicemistrzów Polski[194]. W 1973 Areoklub Bydgoski zdobył drużynowo tytuł mistrza Polski, a wicemistrza w 1975 roku[197]. Odznaki spadochronowe z trzema diamentami zdobyli m.in.: Czesław Robak, Bohdan Porębski, Andrzej Kowalski, Jerzy Leński, Janusz Świtała, Wiesław Szafrański, Stanisław Barwik i Włodzimierz Kowalaszek[197].

W 1969 wyczynowa sekcja spadochronowa zawiązała się także przy Pomorskim Okręgu Wojskowym, a w 1976 zainaugurowano działalność sekcji przy WKS Zawisza, która wkrótce stała się jedną z najlepszych w Polsce[194]. W okresie istnienia sekcji (1976-2007) spadochroniarze Zawiszy wywalczyli setki medali Mistrzostw Polski i Mistrzostw Wojska Polskiego[205]. Odnosili również sukcesy na arenie międzynarodowej, zdobywając medale Mistrzostw Europy, Mistrzostw Świata, Pucharu Świata i Olimpiady Armii Świata. W latach 80. w rywalizacji spadochroniarzy wprowadzono konkurencje wieloboju: (celność lądowania w dzień i w nocy, 20 strzałów z kbks z 50 m, pływanie 100 m oraz bieg przełajowy na 3 km z różnicą wzniesień 150 m) i dwuboju (celność lądowania, akrobacja indywidualna)[205].

Od 1991 przy Aeroklubie Bydgoskim działa Oddział XI Związku Polskich Spadochroniarzy (www), a w latach 1998-2002 także Grupa Spadochronowa „Daymos” – pierwsza w Polsce prywatna szkoła spadochronowa[206]. W 1980 zorganizowano po raz pierwszy Międzynarodowe Zawody Spadochronowe o Puchar Bydgoszczy[205], a od lat 90. odbywają się Zawody Strzeleckie o Puchar Prezesa Oddziału ZPS w Bydgoszczy.

Modelarstwo lotnicze[edytuj]

Modelarstwo lotnicze jako dyscyplinę sportu zaczęto uprawiać w Aeroklubie Bydgoskim w 1957 roku[197], a w latach 70. była bardzo popularna w Bydgoszczy (43 warsztatów modelarskich dla młodzieży). Do 1976 w mistrzostwach Polski (seniorów i juniorów) uzyskano 16 medali (7 Gold medal with cup.svg, 3 Silver medal with cup.svg, 6 Bronze medal with cup.svg)[197]. Czołową postacią modelarstwa lotniczego lat 70. XX w. w Bydgoszczy był Tadeusz Kokoczewski – mistrz świata w drużynie (1974), siedmiokrotny mistrz Polski[197].

Lotniarstwo[edytuj]

W 1974 przy Aeroklubie Bydgoskim powstała pierwsza w Europie oficjalna sekcja lotniarska[197]. Bydgoscy zawodnicy (m.in. Krzysztof Kosior, Ryszard Łączkowski, Bogdan Kantorski, Andrzej Glaziński, Andrzej Kowalski) należeli do polskich pionierów tej dyscypliny[207]. Treningi podjęto na Górze Szybowników pod Fordonem[197]. W 1975 w Bydgoszczy odbył się I Ogólnopolski Zlot Lotniarzy, a rok później w Międzybrodziu Żywieckim bydgoska sekcja lotniarska zajęła I miejsce w Polsce[197]. W latach 80. XX w. dyscyplina ewoluowała w stronę motolotniarstwa. Zawodnicy Aeroklubu Bydgoskiego w latach 70., 80. i 90. XX w. należeli do czołówki krajowej, zdobywając wiele trofeów ogólnopolskich, indywidualnie i drużynowo[197]. Karol Kubit jako członek reprezentacji narodowej zdobył w 1994 drużynowe mistrzostwo świata.

W latach 90. XX w. popularne stało się paralotniarstwo[208], a sekcja przekształciła się w mikrolotową, zrzeszając motolotniarzy oraz pilotów samolotów ultralekkich. Od 1995 firma Dudek Paragliders (www) z Osielska jest jednym z głównych polskich producentów sprzętu związanego z paralotniarstwem, a od 2003 jest dostawcą paralotni dla polskiej kadry narodowej.

Baseball[edytuj]

Bydgoski baseball reprezentuje UBKS Baza Bydgoszcz, założona przy Szkole Podstawowej nr 35 w 1994 r. przez dzisiejszego prezesa i trenera panią Beatę Kruszczyńską-Henke. Klub może pochwalić się wieloma sukcesami i osiągnięciami[209]. Baza od 2006 roku startuje w polskiej lidze baseballa.

Zobacz też: baseball, Polski Związek Baseballu i Softballu
Linki zewnętrzne: baseball.pl, [1]

Psie Zaprzęgi[edytuj]

Od 2006 r. na terenie Bydgoszczy istnieje Klub Miłośników Psich Zaprzęgów „Śnieżne Psy”, który należy do Polskiego Związku Sportu Psich Zaprzęgów, a jego członkowie mogą się poszczycić wieloma nagrodami, wyróżnieniami, a także trzykrotnie zorganizowanymi zawodami w Myślęcinku[210].

Wioślarstwo i kajakarstwo w Bydgoszczy. W wierszu górnym przystanie wioślarskie i kajakarskie na Brdzie: dawny budynek klubu Frithjof (1894), Bydgoski Klub Wioślarek (1926), przystań UKS Kopernik, Lotto-Bydgostia (1928), Bydgoskie Towarzystwo Wioślarskie (1920), przystań WKS Zawisza na Wyspie Młyńskiej, tor regatowy w Brdyujściu, stanica wodna Pałacu Młodzieży, ognisko TKKF Orzeł. W wierszu dolnym medaliści olimpijscy Lotto-Bydgostii, wioślarze i kajakarze na Brdzie, osady brytyjska i litewska podczas regat Wielka Wioślarska o Puchar Brdy, zawody na torze regatowym
Wioślarstwo i kajakarstwo w Bydgoszczy. W wierszu górnym przystanie wioślarskie i kajakarskie na Brdzie: dawny budynek klubu Frithjof (1894), Bydgoski Klub Wioślarek (1926), przystań UKS Kopernik, Lotto-Bydgostia (1928), Bydgoskie Towarzystwo Wioślarskie (1920), przystań WKS Zawisza na Wyspie Młyńskiej, tor regatowy w Brdyujściu, stanica wodna Pałacu Młodzieży, ognisko TKKF Orzeł. W wierszu dolnym medaliści olimpijscy Lotto-Bydgostii, wioślarze i kajakarze na Brdzie, osady brytyjska i litewska podczas regat Wielka Wioślarska o Puchar Brdy, zawody na torze regatowym

Bydgoscy mistrzowie[edytuj]

Z Bydgoszczą związana jest duża liczba rekordzistów i medalistów Mistrzostw Polski, Europy, Świata czy Igrzysk Olimpijskich.

Bydgoscy indywidualni mistrzowie Polski[edytuj]

  • boks
    • zawodnicy Brdy Bydgoszcz:
      • Jerzy Planutis – mistrz Polski w wadze średniej (1955)
      • Zygmunt Kunc – mistrz Polski (1957), wicemistrz (1956)
      • Jan Walczak – mistrz Polski (1959), wicemistrz (1956)
      • Ryszard Petek – mistrz Polski w wadze lekkiej (1964)
      • Antoni Okoń – mistrz Polski juniorów (1966)
      • Mieczysław Kozłowski – mistrz Polski juniorów (1967)
      • Wiesław Jaroszewski – mistrz Polski juniorów (1968)
      • Marian Wyszomirski – mistrz Polski juniorów (1970)
      • Jerzy Tadych – mistrz Polski juniorów (1971)
      • Andrzej Kolasiński (Brda) – mistrz Polski juniorów (1972)
    • zawodnicy Zawiszy Bydgoszcz:
      • Józef Kankowski – mistrz Polski (1957)
      • Ryszard Rybski – mistrz Polski w wadze lekkopółśredniej (1966), wicemistrz (1963,1968)
      • Jan Rinke – mistrz Polski juniorów (1969)
      • Piotr Orszt – mistrz Polski w wadze papierowej (1971)
      • Romuald Keister – mistrz Polski juniorów (1972, 1973)
      • Krzysztof Kikowski – mistrz Polski juniorów (1974), młodzieżowy mistrz Polski (1976)
      • Czesław Kapałka – mistrz Polski juniorów (1975)
      • Krzysztof Kucharzewski – mistrz Polski juniorów (1976, 1977)
      • Mirosław Pabianek – mistrz Polski juniorów (1976)
      • Mirosław Kuźma – mistrz Polski juniorów (1977), mistrz Polski w wadze lekkośredniej (1981)
      • Henryk Sakowski – mistrz Polski w wadze papierowej (1983)
      • Piotr Kuźma – mistrz Polski juniorów (1985)
      • Krzysztof Wróblewski – mistrz Polski w wadze koguciej (2000), wicemistrz (2001)
      • Adam Roguszka – dwukrotny mistrz Polski w wadze ciężkiej (2001-2002)
    • zawodnicy Astorii Bydgoszcz:
      • Jerzy Adamski – sześciokrotny mistrz Polski w wadze piórkowej (1956, 1959-1962, 1964)
      • Jan Pilewski – mistrz Polski juniorów (1958)
      • Mariusz Kujawa – mistrz Polski juniorów (1984), młodzieżowy mistrz Polski (1985)
      • Dawid Jagodziński – czterokrotny mistrz Polski w wadze papierowej (2011, 2013-2015), wicemistrz (2012)
    • wicemistrzowie Polski seniorów: Zygmunt Zawadzki (1960), Józef Kiedrowski (1960), Henryk Mielczewski (1964-1965), Hubert Skrzypczak (1965), Henryk Szymkowiak (1965), Tadeusz Zaborowski (1969), Krzysztof Kikowski (1980), Mirosław Piotrowski (1982, 1985), Piotr Doliński (1990), Piotr Dreas (1992), Paweł Matuszewski (1992-1994), Marek Rogowski (1995), Krystian Borucki (1999), Maciej Jankowski (2000) – wszyscy z Zawiszy oraz Henryk Niedźwiedzki (Kolejarz, 1953), Henryk Uczyński (Astoria, 1964), Franciszek Kujawa (Brda, 1967).
  • fitness
    • Patrycja Knopik, Ewelina Barej, Mirela Golińska, Katarzyna Barszczewska, Justyna Lutrzykowska, Marcin Łopucki, Marcin Barej i inni zawodnicy Zawiszy Bydgoszcz – 15 tytułów mistrza Polski seniorów i juniorów, 6 tytułów wicemistrza
    • Natalia Bocian, Agata Czerkawska, Marta Noska, Agnieszka Witkowicz, Anita Bekus, Dominika Lipkowska, Aleksandra Hys i inne zawodniczki UKS Fitness Bydgoszcz – wielokrotne mistrzynie Polski
  • gimnastyka akrobatyczna
    • Krzysztof Pociecha, Joanna Lenczkiewicz, Tomasz Bołądż, Janusz Zienkiewicz, Marek Zienkiewicz, Dorota Szyperska, Ewa Bielik, Joanna Bernacka, Marta Pacholska, Mirela Golińska, Rafał Kaszubowski, Paweł Biskup, Marek Witkowski, Magdalena Milert, Katarzyna Czyżewska, Magdalena Krawczyńska, Tomasz Kapuściński, Anna Malewska, Anna Godek, Magdalena Poczekaj, Emilia Rudnicka, Agnieszka Brzozowska, Roksana Radłowska, Marta Szumacher, Bruno Wałaszewski i inni zawodnicy Zawiszy Bydgoszcz – zdobywcy 96 medali mistrzostw Polski seniorów (38-32-26) oraz 109 medali Mistrzostw Polski juniorów (44-36-29)
  • gimnastyka sportowa
    • Andrzej Szajna, Bernard Pochylski, Karol i Waldemar Ciżmowscy, Adam i Krzysztof Kamińscy, Wojciech Skowroński, Janusz Kokocha, Waldemar i Krzysztof Marek, Andrzej Zdunek, Mariusz Zasada, Krzysztof Potaczek, Krzysztof Kamiński, Ryszard Świerc, Edward Cholewa, Waldemar Borowski, bracia Kosieniakowie, Jacek Stalmirski, Robert Pilewski, Mirosław Budziszewski, Leszek Lewandowski, Leszek Górski, Sławomir Różański, Sławomir Bojar, Marek Kuzdra, Miłosz Glaser, bracia Zienkiewiczowie i inni zawodnicy Zawiszy Bydgoszcz – zdobywcy 118 indywidualnych tytułów mistrza Polski seniorów, 82 tytułów wicemistrzowskich oraz 34 indywidualne tytuły mistrza Polski juniorów
  • kajakarstwo
  • karting
    • Mirosław Jażdżewski – mistrz Polski w kat. wyścigowej (1982), mistrz (1978) i wicemistrz (1979) w kat. popularnej, wicemistrz w kat. wyścigowej (1980, 1984)
    • Mariusz Rybiański – wicemistrz w kat. wyścigowej (1983)
    • Mirosław Nowak – mistrz w kat. szkolno-młodzieżowej (1977, 1978, 1979)
  • kolarstwo
  • lekkoatletyka
  • łucznictwo
    • Feliks Majewski – mistrz Polski seniorów (1938)
    • Elżbieta Kukla – mistrzyni i wicemistrzyni Polski (1975), rekord Polski juniorek na 60m (1976)
    • Piotr Paluszewski – srebrny i brązowy medal Mistrzostw Polski (1975)
    • Monika Gruszczyńska – wicemistrzyni Polski juniorów (2012)
    • Jakub Banaszak – wicemistrz Polski seniorów (2014) i juniorów (2016)
  • łyżwiarstwo figurowe
  • modelarstwo lotnicze
    • Tadeusz Kokoczewski (Aeroklub Bydgoski) – siedmiokrotny mistrz Polski (lata 70. XX w.)
  • motocross
    • Lech Kordon (Zawisza) – mistrz Polski w klasie 125 ccm (1971, 1973)
    • Tadeusz Szwemin (Zawisza) – mistrz Polski w klasie 125 ccm (1972)
  • motolotniarstwo
    • Andrzej Kowalski (Aeroklub Bydgoski) – mistrz Polski (1976)
    • Karol Kubit i Janusz Szyszka (Aeroklub Bydgoski) – mistrzowie Polski (2000), Puchar Polski (2004)
  • pływanie
    • Gertruda Szumiłowska (TG Sokół) – mistrzyni w pływaniu długodystansowym 5000m (1937, 1938), wicemistrzyni (1939)
    • sztafeta Brdy Bydgoszcz 4 x 200 m (1946)
    • Aleksandra Mróz (Brda Bydgoszcz) – wielokrotna mistrzyni Polski 100 m stylem klasycznym (1951-1953), 200 m stylem klasycznym (1952)
    • Adam Bet (Astoria) – 10-krotny mistrz Polski (1970-1976) na różnych dystansach
    • Zbigniew Januszkiewicz – wielokrotny mistrz Polski, w barwach Astorii Bydgoszcz 2-krotny mistrz 200 metrów stylem grzbietowym (1979-1980)
    • inni zawodnicy Astorii Bydgoszcz, m.in. Grażyna Rydelska, Jolanta Mudziejowska, Elżbieta Auksztulewicz, Mirosława Jakubowska, Hanna Gwitt, M. Wieczorek, M. Lewandowska, Anna Michalak, L. Borowicz – kilkaset tytułów mistrza Polski w różnych kategoriach wiekowych
    • Alicja Pęczak – wielokrotna mistrzyni Polski we wszystkich stylach (poza grzbietowym); w barwach Astorii Bydgoszcz zdobyła indywidualnie 11 mistrzowskie tytuły na basenie krótkim i 12 na długim (1983-1988)
  • podnoszenie ciężarów
    • Władysław Rakocki (KA „Siła”) – mistrz Polski w wadze średniej (1922)
    • mężczyźni (zawodnicy Zawiszy):
      • Jan Wojnowski – trzykrotny mistrz (1968-1972) oraz 15-krotny rekordzista Polski
      • Czesław Paterka – mistrz Polski (1970) w wadze półciężkiej, wicemistrz (1971)
      • Stefan Sochański – dwukrotny mistrz Polski (1973-1974) w kategorii półciężkiej, wicemistrz (1972)
      • Zenon Kruszyna – 4-krotny mistrz Polski (1970-1972, 1974) w kategorii ciężkiej, 3-krotny wicemistrz (1975-1978); 13-krotny rekordzista kraju
      • Henryk Stępak – 3-krotny mistrz Polski (1973, 1974, 1976) w kategorii lekkociężkiej, 2-krotny wicemistrz (1977), 9–krotny rekordzista kraju
      • Józef Meder – mistrz Polski (1975) w kategorii średniej, 2-krotny wicemistrz (1976-1977); 5-krotny rekordzista Polski
      • Jacek Zawadzki – mistrz Polski (1984) w kategorii koguciej, 2-krotny wicemistrz (1985-1986)
      • Sławomir Zawada – 10-krotny mistrz Polski (1986-1991, 1993, 1995-1997) w kategorii lekkociężkiej
      • Piotr Banaszak – 2-krotny mistrz Polski (1991, 1994) w kategorii do 110 kg, wicemistrz (1993)
      • Ireneusz Chełmowski – mistrz Polski (1999) w kategorii do 94 kg, 4-krotny wicemistrz (2000, 2002, 2003, 2005)
      • Krzysztof Fąfara – 2-krotny mistrz Polski (2002, 2005) w kategorii do 94 kg, 3-krotny wicemistrz (2006-2008)
      • Damian Wiśniewski – 6-krotny mistrz Polski (2008-2012, 2015) w kategorii do 62 kg
      • Marcin Dołęga – 2-krotny (w barwach Zawiszy Bydgoszcz) mistrz Polski (2011, 2012) w kategorii do +105 kg
      • Dominik Kozłowski – 2-krotny mistrz Polski (2014, 2015) w kategorii 56 kg
      • Damian Sikorski – mistrz Polski (2014) w kategorii 77 kg, wicemistrz (2015)
    • kobiety (zawodniczki Zawiszy):
      • Monika Fiszer – mistrzyni Polski (1996) w kategorii do 76 kg, 2-krotna wicemistrzyni (1996-1997)
      • Aneta Rosiak – mistrzyni Polski (2003) w kategorii do 69 kg, wicemistrzyni (2005)
      • Aleksandra Klejnowska – 3-krotna (w barwach Zawiszy Bydgoszcz) mistrzyni Polski (2011, 2012, 2015) w kategorii do 58 kg, wicemistrzyni (2014)
      • Małgorzata Wiejak – mistrzyni Polski (2012) w kategorii +75 kg, wicemitrzyni (2015)
  • siatkówka plażowa
  • spadochroniarstwo
    • mistrzowie z Aeroklubu Bydgoskiego: Grażyna Olbrycht (1970), Leszek Biernat (1971), Irena Biernat (1972), Beata Leszczyńska (1976, 1978)
    • mistrzowie z Zawiszy Bydgoszcz: Włodzimierz Kowalaszek (1975, 1978), M. Fotyga (1978), Stanisław Barwik (1978, 1980), B. Oleszczuk (1979, 1981), Wiesław Skóra (1980, 1981, 1982, 1983), Pawłowski (1981), A. Siwka (1982), T. Winiarek (1982), W. Lewko (1984), Marek Tarczykowski (1985, 1997, 2004), Tomasz Stryjak (1995-2001), Jacek Demich (2000), Józef Oskroba (2000), Marek Uleryk (2002-2003), Jacek Klus (1999, 2003) i inni
    • mistrzowie z OSSWR Bydgoszcz: Sławomir Bednarski (2006), Monika Sadowy-Naumienia (2007)
  • speedrower
    • Karol Szymański – indywidualny mistrz Polski (2000), wicemistrz (2001)
    • Łukasz Jóźwiak – indywidualny mistrz Polski juniorów (2003), wicemistrz (2002)
  • sport samolotowy
    • Ludwik Merło (Aeroklub Bydgoski) – wicemistrz Polski (1970)
  • strzelectwo
    • Józef Kiszkurno – multimedalista, w latach 1950-1953 mistrz Polski w barwach klubów bydgoskich
    • Stefan Masztak – 28-krotny mistrz Polski (1956-1964)
    • Tadeusz Pawlata – wielokrotny mistrz Polski
    • Henryk Górski – 7-krotny mistrz Polski
    • Jerzy Nowicki – 14-krotny mistrz Polski
    • Elżbieta Kowalewska – wielokrotna mistrzyni Polski
    • Wanda Ryczko – wielokrotna mistrzyni Polski
    • Józef Sadurski – wielokrotny mistrz Polski
    • Rajmund Stachurski – 4-krotny mistrz Polski (1964-1973), 177 razy reprezentował Polskę na zawodach międzynarodowych; zdobył ogółem 222 medale
    • Romuald Siemionow – wielokrotny mistrz Polski (1973-1987)
    • Maciej Orlik – 3-krotny mistrz Polski
    • Irena Mazurkiewicz – 6-krotna mistrzyni Polski (1969-1981)
    • Adam Kaczmarek – wielokrotny mistrz Polski (1983-1998)
    • Tadeusz Czerwiński – wielokrotny mistrz Polski (1990-1998)
    • Wojciech Knapik – wielokrotny mistrz Polski (2000-2008)
    • inni mistrzowie i mistrzynie Polski: Józefa Tylak (1958), Józefa Gaina (1960), Krystyna Hasse (1961), Jadwiga Zarakowska (1961), Andrzej Perszko (1963), Ewa Szuba-Orlik (1964), Mieczysław Włodarczyk (1964), Barbara Kania (1965), Roman Kryspin (1967), Anna Pałka (1967), Zygmunt Staroń (1968), Zdzisław Mercik (1968), Włodzimierz Tudorowski (1968), Edward Bednarz (1968), Barbara Jasińska (1968), Agnieszka Harenda (1968), Grażyna Szenkiel (1968), Maria Bodziak (1968), Krzysztof Pastwa (1970), Waldemar Malinowski (1971), Barbara Sadurska (1974), Zbigniew Hanselek (1983), Adam Rachlewicz (1984), Roman Szymkowiak (1984), Jarosław Rachlewicz (1985), Krzysztof Puzynowicz (1983), Agnieszka Błaszczyk (1985) i inni (brak źródeł z lat 1986-2016)
    • mistrzowie Polski seniorów, młodzieżowców i juniorów w 2016: Klaudia Breś, Aneta Stankiewicz, Marta Makowska, Marta Cybulska, Marta Mazany, Patrycja Makowska, Oskar Miliwek, Damian Żołądziejewski, Andrzej Zalski, Rafał Łukaszyk, Daniel Czerwiński, Bartosz Jasiecki
  • szybownictwo
    • Jan Wróblewski (Aeroklub Bydgoski) – mistrz Polski seniorów (1963), wicemistrz (1964, 1967)
    • Janusz Torz (Aeroklub Bydgoski) – wicemistrz Polski (1973)
    • mistrzowie Polski juniorów (Aeroklub Bydgoski): Alfred Bzyl (1958), Tadeusz Gołata (1973)
  • tenis
    • Leon Sioda (BKS) – mistrz Polski (1935)
    • Henryk Drzymalski (Polonia) – 6-krotny mistrz Polski seniorów w grze pojedynczej (1974, 1979-1983), 2-krotny w grze podwójnej (1974-1975, z Wojciechem Fibakiem) i mieszanej (1974), 2-krotny międzynarodowy mistrz Polski (1980-1981), 4-krotny mistrz Polski w hali (1979-1983)
    • Adam Majchrowicz (SKT Centrum) – mistrz Polski w grze podwójnej (2015)
  • wioślarstwo
  • wyścigi motocyklowe
    • Roman Urbanowski (Gwardia) – wicemistrz w kategorii 125 ccm (1952)
    • Zbigniew Kucharski (Zawisza) – mistrz w klasie 250 ccm (1967), wicemistrz w klasie 250 ccm (1952)
    • Andrzej Szmańda (Unia, Automobilklub Bydgoski) – mistrz polski w klasie bezlitrażowej (1966), mistrz w klasie 250 ccm (1967), mistrz w klasie 350 ccm (1967), wicemistrz w klasie 250 ccm (1959), wicemistrz w klasie 350 ccm (1960, 1961)
    • Wojciech Czokajło (Pafaro-Romet) – mistrz Polski w klasie 50 ccm (1967)
    • Ryszard Horoszczuk (Pafaro-Romet) – mistrz w klasie 50 ccm (1968, 1969)
    • Kazimierz Kminikowski (AP Bydgoszcz) – mistrz w klasie 125 ccm (1968), wicemistrz (1969)
    • Zdzisław Lewandowski (Wyczół) – mistrz Polski w klasie 50 ccm (1973, 1974, 1975)
    • Stanisław Paradowski (Wyczół) – mistrz Polski w klasie 125 ccm (1973, 1974)
  • zapasy
    • Stanisław Sokołowski (Gwiazda) – mistrz Polski (1948) w kat. 52 kg (styl klasyczny), brąz (1947)
    • Damian Świetlik (Gwiazda) – mistrz Polski (2000) w kat. 69 kg (styl wolny)
    • Kazimierz Polec (Gwiazda) – wicemistrz Polski (1969) w kat. 48 kg (styl wolny)
    • Agnieszka Butor (Gwiazda) – wicemistrzyni Polski (1997) w kat. 68 kg (styl wolny)
    • Bartłomiej Bartnicki (Gwiazda) – wicemistrz Polski (2000) w kat. 97 kg (styl wolny)
    • Adrian Mazan (Gwiazda) – wicemistrz Polski (2001) w kat. 54 kg (styl wolny)
  • żeglarstwo bojerowe
    • Romuald Knasiecki – mistrz Polski seniorów w klasie Finn (1976), wielokrotny mistrz Polski w klasie Omega (lata 80. XX w., 1997, 2000, 2003)
  • żużel

Bydgoscy drużynowi mistrzowie Polski[edytuj]

Bydgoscy mistrzowie Europy[edytuj]

Bydgoscy mistrzowie świata[edytuj]

Bydgoscy medaliści Igrzysk Olimpijskich[edytuj]

Olympic rings with white rims.svg

26 bydgoszczan zdobyło łącznie 29 medali, w tym 5 złotych, 8 srebrnych i 16 brązowych. Stanowi to 10% wszystkich medali zdobytych na letnich olimpiadach przez Polaków. Lekkoatletka Teresa Ciepły zdobyła 3 medale (złoto, srebro i brąz), podobnie jak kajakarka Beata Mikołajczyk (srebro, dwukrotnie brąz) oraz piątka bydgoszczan po dwa: wioślarze: Robert Sycz (dwukrotnie złoto), Jerzy Braun (srebrny i brązowy), Magdalena Fularczyk-Kozłowska (złoto i brąz), Teodor Kocerka (dwukrotnie brąz), Dariusz Białkowski (dwukrotnie brąz).

Medal Medalista Dyscyplina Olimpiada
Gold medal with cup.svg Magdalena Fularczyk-Kozłowska
Natalia Madaj
wioślarstwo Rio de Janeiro 2016
złoto Robert Sycz wioślarstwo Ateny 2004
złoto Robert Sycz wioślarstwo Sydney 2000
złoto Teresa Ciepły lekkoatletyka Tokio 1964
złoto Zdzisław Krzyszkowiak lekkoatletyka Rzym 1960
Silver medal with cup.svg Beata Mikołajczyk kajakarstwo Pekin 2008
srebro Miłosz Bernatajtys
Bartłomiej Pawełczak
wioślarstwo Pekin 2008
srebro Ivan Klementiev kajakarstwo Atlanta 1996
srebro Maciej Freimut kajakarstwo Barcelona 1992
srebro Marek Leśniewski kolarstwo Seul 1988
srebro Teresa Ciepły lekkoatletyka Tokio 1964
srebro Jerzy Adamski boks Rzym 1960
srebro Jerzy Braun wioślarstwo Los Angeles 1932
Bronze medal with cup.svg Beata Mikołajczyk kajakarstwo Rio de Janeiro 2016
brąz Monika Ciaciuch wioślarstwo Rio de Janeiro 2016
brąz Beata Mikołajczyk kajakarstwo Londyn 2012
brąz Magdalena Fularczyk wioślarstwo Londyn 2012
brąz Dariusz Białkowski kajakarstwo Sydney 2000
brąz Jacek Streich wioślarstwo Barcelona 1992
brąz Dariusz Białkowski kajakarstwo Barcelona 1992
brąz Sławomir Zawada podnoszenie ciężarów Seul 1988
brąz Ryszard Kubiak wioślarstwo Moskwa 1980
brąz Brunon Bendig boks Rzym 1960
brąz Teresa Ciepły lekkoatletyka Rzym 1960
brąz Teodor Kocerka wioślarstwo Rzym 1960
brąz Daniela Walkowiakówna-Pilecka kajakarstwo Rzym 1960
brąz Teodor Kocerka wioślarstwo Helsinki 1952
brąz Jerzy Braun wioślarstwo Los Angeles 1932
brąz Leon Birkholc
Franciszek Bronikowski
Edmund Jankowski
Bernard Ormanowski
Bolesław Drewek (sternik)
wioślarstwo Amsterdam 1928

Historia poszczególnych bydgoskich medali[edytuj]

W eliminacjach Polacy wygrali kolejno z Japonią, Francją i Belgią, w półfinale najpierw płynąc sami uzyskali czas 7.20,4, a następnie przegrali ze Szwajcarią w czasie 7.12,8 (Szwajcaria 7.01,4), zajmując 3 miejsce i zdobywając brązowy medal (zwycięstwo Włochy – 6.43,4).
Wszyscy członkowie osady należeli do Bydgoskiego Towarzystwa Wioślarskiego.
Wygrał m.in. z ówczesnym mistrzem Europy Horstem Rascherem (RFN)

Imprezy sportowe w Bydgoszczy[edytuj]

Mistrzostwa Świata Karate Shōtōkan, 1-3 kwietnia 2016 w hali Łuczniczka

W Bydgoszczy rozgrywane są co roku imprezy międzynarodowe, głównie w dyscyplinach: lekkiej atletyce, sporcie żużlowym, wioślarstwie, kajakarstwie, piłce nożnej oraz sportach halowych: koszykówce, siatkówce, piłce ręcznej.

Lekkoatletyka[edytuj]

W latach 2005–2011 Stadion im. Zdzisława Krzyszkowiaka jako jedyny w Polsce spełniał normy IAAF, z tego też powodu Bydgoszcz stała się nieoficjalną stolicą lekkiej atletyki w Polsce. Miasto gościło następujące imprezy rangi międzynarodowej:

Żużel[edytuj]

Piłka nożna[edytuj]

Siatkówka[edytuj]

Od 2003 r. w Bydgoszczy rozegrano w hali widowiskowo-sportowej „Łuczniczka” kilkanaście spotkań reprezentacji Polski w siatkówce:

Koszykówka[edytuj]

Od 2003 w Bydgoszczy rozegrano w hali widowiskowo-sportowej „Łuczniczka” kilka spotkań reprezentacji Polski, m.in. mecz reprezentacji żeńskiej PolskaBiałoruś 31 maja 2009 r.

W 2009 rozegrano w Bydgoszczy 9 meczów, pomiędzy zespołami grupy E Mistrzostw Europy w Koszykówce Mężczyzn: Rosji, Francji, Grecji, Niemiec, Chorwacji i Macedonii.

W 2011 rozegrano mecze grup A, B i E Mistrzostw Europy w Koszykówce Kobiet w hali Łuczniczka z udziałem zespołów: Litwy, Rosji, Turcji, Słowacji, Czech, Białorusi, Wielkiej Brytanii i Izraela

Piłka ręczna[edytuj]

W Bydgoszczy rozegrano w hali widowiskowo-sportowej „Łuczniczka” kilka spotkań reprezentacji Polski, m.in.:

Karate[edytuj]

Strzelectwo[edytuj]

Sporty wodne[edytuj]

Karting[edytuj]

  • Kartingowe Mistrzostwa Europy 1977 (klasa 125 ccm C)
  • Kartingowe Mistrzostwa Europy 1979 (klasa 125 ccm C-1 i C-2)
  • Kartingowe Mistrzostwa Świata 1994 Formuły C

Fitness[edytuj]

  • 2008 – Mistrzostwa Świata w Fitness Sportowym federacji WFF z udziałem 160 zawodniczek i zawodników z 29 państw

Obiekty sportowe i rekreacyjne[edytuj]

Stadion TKKF, na którym trenuje i rozgrywa mecze ekstraligowy kobiecy zespół piłkarski KKP Bydgoszcz
Boisko Orlik 2012 w Fordonie
Kartodrom Bydgoszcz w 2005 r. przed przebudową
Przystań sekcji wodnej Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej
Stok narciarski w Myślęcinku
Wnętrze skateparku w Myślęcinku

Na terenie miasta Bydgoszczy znajdują się cztery główne obiekty sportu wyczynowego oraz ponad setka innych obiektów sportowych[224].

Obiekty sportu wyczynowego[edytuj]

Według opracowań Miejskiej Pracowni Urbanistycznej obiekty sportu wyczynowego na terenie Bydgoszczy to[224]:

  • Stadion Zawiszy Bydgoszcz im. Zdzisława Krzyszkowiaka o pojemności 21,5 tys. widzów, spełniający wymogi techniczno-organizacyjne PZPN, UEFA i FIFA. Posiada boisko piłkarskie o wymiarach 105 × 63 m z podgrzewaną murawą, otoczone infrastrukturą lekkoatletyczną (m.in. 9-torową bieżnia i miejscami do uprawiania wszelkich lekkoatletycznych konkurencji technicznych). www panorama
  • Hala sportowo-widowiskowa Łuczniczka o pojemności do 8 tys. widzów. Może pełnić funkcję hali sportowej, koncertowej i wystawienniczej. Dysponuje m.in. boiskiem o wymiarach 53 × 33 m, kręgielnią, restauracją i klubem fitness. Przy obiekcie zlokalizowano boisko sportowe, kryte korty tenisowe i tor łuczniczy. www panorama
  • Stadion Polonii Bydgoszcz (żużlowy i piłkarski) o pojemności 20 tys. widzów. Posiada boisko piłkarskie o wymiarach 105 × 66 m, otoczone torem żużlowym o długości 343 m o nawierzchni granitowej. www
  • Tor regatowy – długości 2 km w pobliżu ujścia Brdy do Wisły. Organizowane są na nim treningi oraz zawody krajowe i międzynarodowe w dyscyplinach: wioślarstwa, kajakarstwa, kajak-polo oraz żeglarstwa.

Obiekty sportowe ogólnodostępne[edytuj]

Według opracowań Miejskiej Pracowni Urbanistycznej w 2012 r. na terenie Bydgoszczy znajdowało się 111 obiektów sportowych (nie uwzględniając sal gimnastycznych przy placówkach oświatowych), z czego 97 obiektów jest publicznie dostępnych[224]. Niektóre z nich dostępne są dla mieszkańców tylko częściowo, na ogół po godzinach zarezerwowanych dla uczniów, placówek oświaty, bądź członków klubów sportowych[224].

Na ww. obiekty sportowe składają się[224]:

  • Stadiony sportowe (6, w tym 2 z widownią powyżej 10 tys.). Spośród stadionów sportowych na terenie Bydgoszczy jeden jest w pełni otwarty, zaś cztery są dostępne do użytku publicznego częściowo. W pełni dostępny jest obiekt ZM TKKF przy ul. Słowiańskiej 7, gdzie można uprawiać piłkę nożną, sporty lekkoatletyczne i inne formy rekreacji. Niedostępny pozostaje natomiast stadion Bydgoskiego Towarzystwa Żużlowego przy ul, Sportowej 2, dostosowany do żużla i piłki nożnej. Obiekty dostępne częściowo to:
    • stadion Zawiszy (ul. Gdańska 133),
    • boiska rezerwowe CWZS „Zawisza” (ul. Sielska 12),
    • stadion BKS „Chemik” (ul. Glinki 79),
    • stadion KS „Gwiazda” (ul. Nakielska 34), dostosowany do piłki nożnej, piłki plażowej i sportów lekkoatletycznych.
  • Hale sportowe (14). Dziesięć hal zapewnia częściowy dostęp dla osób postronnych:
    • hala CWZS „Zawisza” (ul. Gdańska 163) – piłka siatkowa, koszykówka, tenis ziemny;
    • hala BKS „Chemik” (ul. Glinki 79) – piłka siatkowa, koszykówka;
    • hala ZS Mechanicznych nr 1 (ul. Świętej Trójcy 37) – piłka siatkowa, koszykówka, futsal, unihokej, gimnastyka;
    • hala sportowo-widowiskowa „Łuczniczka” (ul. Toruńska 59) – piłka ręczna, piłka siatkowa, koszykówka, tenis ziemny;
    • hala AZS UKW (ul. Sportowa 2) – piłka ręczna, siatkowa, koszykówka, tenis ziemny, judo;
    • hala ZS nr 28 (ul. Kromera 11) – piłka siatkowa, koszykówka, tenis ziemny;
    • hala ZS nr 7 (ul. Waryńskiego 1) – piłka ręczna, piłka siatkowa, koszykówka, tenis ziemny, futsal;
    • hala ZS nr 16 (ul. Koronowska 74) – piłka ręczna, piłka siatkowa, koszykówka, tenis ziemny, futsal;
    • hala ZS nr 15 (ul. Czerkaska 8) – piłka siatkowa, koszykówka;
    • hala CWZS „Zawisza” (ul. Królowej Jadwigi 23) – posiada nienormatywne wymiary areny;
    • hala gimnastyczna CWZS „Zawisza” (ul. Gdańska 163, niedostępna dla ogółu mieszkańców) – gimnastyka sportowa, akrobatyka sportowa, fitness, tenis ziemny;
    • hala Pałacu Młodzieży (ul. Jagiellońska 27, niedostępna dla ogółu mieszkańców) – piłka siatkowa, koszykówka, tenis ziemny;
    • hala bokserska CWZS „Zawisza” (ul. Gdańska 163, niedostępna dla ogółu mieszkańców) – boks, boks tajski;
    • hala podnoszenia ciężarów CWZS „Zawisza” (ul. Gdańska 163, niedostępna dla ogółu mieszkańców) – sporty siłowe, podnoszenie ciężarów.
  • Korty tenisowe (14). Wszystkie dostępne są do użytku publicznego, ale 5 obiektów tylko częściowo. Są to obiekty: AZS UKW (ul. Sportowa 2, częściowo dostępny), CWZS „Zawisza” (ul. Gdańska 163, częściowo dostępny), TKKF Śródmieście (ul. Markwarta 10a), TKKF Zjednoczenia (ul. Kalinowa 1), TKKF Świt (ul. Nakielska 70), TKKF Orzeł (ul. Abrahama 2a), Towarzystwo Gimnastyczne Sokół 2 (osiedle Bajka w Fordonie), ZS nr 5 (ul. Piwnika Ponurego 10), ZS nr 5 (ul. Berlinga 3), ZS nr 27 (ul. Sardynkowa 7), SP nr 26 (ul. Zacisze 16), Bydgoskie Towarzystwo Tenisowe (ul. Toruńska 51a, częściowo dostępny), Klub Tenisowy Centrum (ul. Nowotoruńska 3, częściowo dostępny), TKKF Zjednoczeni (ul. Curie Skłodowskiej 33 b).
  • Baseny (11). Przy placówkach oświatowych funkcjonuje 8 basenów, w tym 7 w szkołach i 1 w Pałacu Młodzieży. Sieć pływalni dopełniają baseny zarządzane przez CWZS Zawisza oraz AZS UKW. Kompleks przy ul. Królowej Jadwigi 23, mieszczący pływalnię krytą i odkrytą, przeznaczony jest do pływania i uprawiania dyscypliny kajak-polo. Nowy basen powstaje przy ul. Stawowej 39 na osiedlu Błonie.
  • Boiska sportowe Orlik 2012. Na terenie Bydgoszczy zlokalizowanych jest 23 kompleksów tego typu przystosowanych do uprawiania piłki nożnej, koszykówki i siatkówki. Wszystkie obiekty znajdują. się przy placówkach oświaty: ZS nr 5 (ul. Piwnika Ponurego 10), ZS nr 27 (ul. Sardynkowa 7), SP nr 28 (ul. Baczyńskiego 1), Gm nr 24 (ul. Kościuszki 37a), SP nr 63 (ul. Goszczyńskiego), ZS (ul. Stawowa 53), ZS nr 28 (ul. Kromera 11), ZS nr 3 (ul. Pijarów 4), ZS nr 14 (ul. Kcyńska 49), ZS nr 19 (ul. Siedleckiego 11), ZS nr 13 (ul. Hutnicza 39), SP nr 10 (ul. Śląska 7), SP nr 33 (ul. Węgierska 11), ZS nr 16 (ul. Koronowska 74), ZS nr 15 (ul. Czerkaska 3), Gm nr 9 (ul. Gajowa 94), SP nr 65 (ul. Duracza 7), SP nr 20 (ul. Grabowa 4), ZSO nr 3 (ul. Nowogrodzka 3), SP nr 36 (ul. Berlinga 3). SP nr 37 (ul. Gdańska 122), ZS nr 22 (ul. Opławiec 157), ZSO nr 6 (ul. Staszica 4).
  • Boiska do siatkówki plażowej (2). Obiekty umożliwiają uprawianie siatkówki plażowej i piłki nożnej plażowej:
    • boisko KS „Gwiazda” (ul. Nakielska 84)
    • boisko przy hali Łuczniczka (ul. Toruńska 59)
  • Boiska wielofunkcyjne (9). Dwa boiska zarządzane są przez rady osiedli i udostępnione w pełni do użytku publicznego. Są to boiska przy ul. Swobodnej i Bora Komorowskiego, przystosowane do siatkówki koszykówki, piłki ręcznej i tenisa. Reszta, funkcjonująca przy placówkach oświaty i klubie UKS, udostępnia swoją infrastrukturę tylko częściowo. Są to boiska: przy przy ZS nr 15 (ul. Czerkaska 3), ZS nr 20 (ul. Sielska 34), ZS Budowlanych (ul. Pestalozziego 13), UKS „Alfa” (ul. Sielska 12, dostosowane do rugby), ZS nr 17 (ul. Kapliczna 7), SP nr 4 (ul. Wyzwolenia 4), VII LO (ul. 11 Listopada 4).
  • Strzelnice (4). Na terenie miasta znajdują się strzelnice kulowe i pneumatyczne. Strzelnica CWZS „Zawisza” (ul. Gdańska 163) i strzelnica Bydgoskiego Towarzystwa Strzeleckiego „Kaliber” (ul. Śniadeckich 32) nie są powszechnie dostępne dla mieszkańców. Natomiast obiekty należące do Zarządu Wojewódzkiego Ligi Obrony Kraju przy ul. Toruńskiej 30 i do ZS Medycznych przy ul. Swarzewskiej 10 są dostępne częściowo.
  • Przystanie żeglarskie (5). Dwie dostępne są wyłącznie dla członków klubów i organizacji zarządzających obiektami, dwie dostępne częściowo, a jedna (marina Gwiazda) całkowicie dostępna do użytku publicznego. Przystanie znajdują się przy torze regatowym w Brdyujściu, Brdzie, Kanale Bydgoskim i na akwenie Balaton.
  • Przystanie wioślarskie (6). Większość jest dostępnych wyłącznie dla członków klubów sportowych, zaś częściowo udostępnione dla osób postronnych są dwie przystanie: CWZS „Zawisza” realizowana w ramach kompleksu turystycznej przystani jachtowej na Wyspie Młyńskiej oraz CWZS „Zawisza” przy ul. Witebskiej 18 na torze regatowym w Brdyujściu.
  • Przystanie kajakarskie (7). Większość jest dostępnych wyłącznie dla członków klubów i organizacji zarządzających obiektami, zaś przystań TKKF „Orzeł” (ul. Nadrzeczna 2) otwarta jest w pełni do użytku publicznego.
  • Pola golfowe (2). W Leśnym Parku Kultury i Wypoczynku znajdują się dwa obiekty golfowe, przy czym mniejszy z nich dostosowany jest wyłącznie do mini golfa.. Drugie pole posiada dziewięć dołków, z czego dwa to tzw. dołki specjalne. Ponadto na łące w centralnej części wyspy przy ul. Spornej, znajduje się pole golfowe (zarządzane do 2010 roku przez Bydgoski Klub Golfowy).
  • Kręgielnie (2). Są to: Broadway Bowling & Club przy ul. Pułaskiego 45 i w HSW „Łuczniczka” przy ul. Toruńskiej 59.
  • Skateparki (2). Jeden skatepark zlokalizowany jest w Fordonie przy ulicy Piwnika Ponurego 10, a drugi w LPKiW. Obiekt znajdujący się w Myślęcinku jest kryty. Hala o powierzchni 100 × 30 m przystosowana jest dla osób jeżdżących na rolkach, deskorolkach i BMX-ach.
  • Tor kartingowy (ul. Fordońska 150). Obiekt zarządzany jest przez Polski Związek Motorowy i udostępnia częściowo swoją infrastrukturę do użytku publicznego. Po przebudowie w 2012 r. mierzy 1017 metrów.
  • Tor speedrowerowy (ul. Wiszniewskiego 2). Odpowiada wymogom Międzynarodowej Federacji Cycle Speedway. Dostępny jest dla członków BTS „Speedrower” zarządzającej obiektem.
  • Tor łuczniczy, zlokalizowany przy hali Łuczniczka.
  • Tor kajakarstwa górskiego – jedyny w Polsce usytuowany centrum miasta,

Pozostałe obiekty sportu i rekreacji[edytuj]

Na terenie miasta funkcjonuje także wiele innych obiektów sportu i rekreacji dostępnych dla mieszkańców, stanowiących własność komunalną, bądź prywatną. Najważniejsze z nich to[224]:

  • Stok narciarski sztucznie naśnieżany na górze Myślęcińskiej o wysokości 107 m n.p.m. Wyposażony jest w trzy wyciągi, które prowadzą do trzech osobno wyznaczonych tras dostosowanych do narciarzy o różnym stopniu umiejętności i w różnym wieku.
  • Kryte lodowiska (2). Funkcjonują w porze zimowej w Fordonie i na Wyżynach.
  • Wakepark – od 2012 r. w ofercie LKPiW, umożliwia uprawianie wakeboardingu (sportu polegającego na płynięciu na powierzchni wody stojąc na desce i trzymając w rękach linę zaczepioną do wyciągu).
  • Ośrodki jazdy konnej:
    • Ośrodek Rekreacji Konnej „Myślęcinek”;
    • Ośrodek Rekreacji Konnej w Fordonie (ul. Bora-Komorowskie go 85a);
    • Stowarzyszenie Kujawsko-Pomorskie Klub Jeździecki w Bydgoszczy (ul. Nakielska 264).
  • Park linowy na terenie Parku Rozrywki LPKiW;
  • Siłownie i kluby fitness
    • Indigo Studio Pilates & Fitness (ul. Gajowa 85);
    • Studio Treningu Personalnego CB163 Fitness (ul. Gdańska 163, Obiekty Zawisza)
  • Centrum Zabaw Rodzinnych Family Park;
  • Paintball Planet, wykorzystujący dwa pola na terenie Leśnego Parku Kultury i Wypoczynku;
  • Laser Fight (laserowy paintball, ul. Dworcowa 100);
  • Miasteczko rowerowe na Wyżynach (ul. Ogrody);
  • Tor mini-kartingowy w hali pod hipermarketem Tesco (ul. Toruńska 101);
  • Ścianki wspinaczkowe (ul. Świecka 8, ul. Jagiellońska 12, Fordońska 246);
  • Nurkowanie (pływalnia „Astoria” przy ul. Królowej Jadwigi 23);
  • Wędkarstwo. Według Okręgu Polskiego Związku Wędkarskiego w Bydgoszczy, do wód ogólnie dostępnych dla wędkarzy należą: Kanał Bydgoski (wchodzący w obwód Noteci), Brda od granicy miasta do jazu Czersko Polskie i śluzy Brdyujście, glinianka Fordon (6 ha), jezioro Plątnowo (3,4 ha). Wędkarze, mają także możliwość połowu ryb na zbiornikach wodnych Leśnego Parku Kultury i Wypoczynku od 1 maja do 30 listopada (za opłatą).

Infrastrukturę rekreacyjną uzupełnia baza kempingów i pól biwakowych na terenie miasta[224]:

  • Kemping PTTK nr 16 przy ul. Biwakowej 8 (osiedle Janowo), z sezonową bazą noclegową dla 120 osób w domkach campingowych;
  • Pole biwakowe PTTK przy ul. Biwakowej 8 w gestii Regionalnego Oddziału PTTK „Szlak Brdy”. Jest to obiekt sezonowy, położony w obszarze leśnym nad rzeką Brdą. Dysponuje wypożyczalnią sprzętu wodnego oraz 323 miejscami noclegowymi w domkach i 716 miejscami noclegowymi na polu campingowym:
  • Marina Gwiazda usytuowana na styku nowego i starego odcinka Kanału Bydgoskiego, przy śluzach: Czyżkówko i zabytkowej śluzie VI. Dysponuje ze stanowiskami postojowymi dla ok. 15 jachtów oraz parkingiem dla samochodów i wozów campingowych.

Muzeum sportu[edytuj]

 Osobny artykuł: Galeria Sportu Bydgoskiego.

W 2009 r. otwarto w budynku pod główną trybuną stadionu im. Zdzisława Krzyszkowiaka Galerię Sportu Bydgoskiego. Prezentowana jest w niej historia sportu w Bydgoszczy, medale, trofea, sprzęt, wyposażenie i archiwalne zdjęcia bydgoskich klubów i sportowców, którzy odnosili sukcesy w kraju i na świecie. Do pierwszych wystaw stałych należy galeria bydgoskich medalistów olimpijskich oraz wioślarstwa bydgoskiego[225].

Przypisy

  1. a b http://www.stat.gov.pl/bdl/app/dane_cechter.display?p_id=228450&p_token=0.804450369377951 dostęp 2011-11-29.
  2. Bogucki Andrzej: Bydgoscy turnerzy, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1997.
  3. a b Mrozik Konrad: Osiągnięcia bydgoskiego sportu w czasach II Rzeczypospolitej, [w:] Kronika Bydgoska XIV (1992). Bydgoszcz 1993.
  4. Kocerka Henryk. Historia toru regatowego w Brdyujściu 1912-2004, [w:] Kronika Bydgoska XXVI (2004). Bydgoszcz 2005
  5. Kuczma Rajmund: Wyścigi konne na Kapuściskach Małych, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 2007
  6. Urbanyi Zbigniew, Smoliński Zbigniew: Bydgoszcz jako ośrodek sportowy, [w:] Kronika Bydgoska III. Bydgoszcz 1970
  7. 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  8. a b c d e Konrad Mrozik: Osiągnięcia bydgoskiego sportu w czasach II Rzeczypospolitej [w:] Kronika Bydgoska XIV
  9. a b c d Encyklopedia Bydgoszczy. t.1. praca zbiorowa pod red. Włodzimierza Jastrzębskiego. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2011. ISBN 978-83-926423-3-6, str. 254
  10. Włodzimierz Jastrzębski: Sport na Kujawach i Pomorzu w latach II Rzeczypospolitej [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  11. a b Zbigniew Kuras: Sport wyczynowy w województwie bydgoskim (pomorskim) w latach 1945-1956 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  12. a b c Tomasz Malinowski, Zbigniew Smoliński, Zbigniew Urbanyi: Ważniejsze osiągnięcia sportowców woj. bydgoskiego w latach 1957-1986 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  13. a b Zbigniew Urbanyi, Zbigniew Smoliński: Bydgoszcz jako ośrodek sportowy [w:] Kronika Bydgoska III
  14. http://pzla.pl/statystyka.php?_a=1&kat_id=55&_id=3781
  15. http://kpzla.pl/images/wykaz_2016.pdf
  16. a b Włodzimierz Jastrzębski: Sport na Kujawach i Pomorzu w latach II Rzeczypospolitej [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  17. a b c d e f g Zbigniew Urbanyi, Zbigniew Smoliński: Bydgoszcz jako ośrodek sportowy [w:] Kronika Bydgoska III
  18. a b c d e f g h i j Tomasz Malinowski, Zbigniew Smoliński, Zbigniew Urbanyi: Ważniejsze osiągnięcia sportowców woj. bydgoskiego w latach 1957-1986 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  19. http://maktronikiveco.pl.tl/ dostęp 7-12-2016
  20. Bromberger Tageblatt. J. 18, 1894, nr 209 – 58/78.
  21. Jahresbericht des Königlichen Realgymnasiums zu Bromberg
  22. a b c d e f g h i j k l m n o Encyklopedia Bydgoszczy. t.1. praca zbiorowa pod red. Włodzimierza Jastrzębskiego. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2011. ISBN 978-83-926423-3-6, str. 259
  23. a b c Piotr Fiutak: Piłka nożna w Bydgoszczy (1920-1939) kluby i towarzystwa sportowe [w:] Kronika Bydgoska XIX
  24. a b Konrad Mrozik: Osiągnięcia bydgoskiego sportu w czasach II Rzeczypospolitej [w:] Kronika Bydgoska XIV
  25. Jerzy Stroiński: Gdzie te piękne lata ? Bydgoska piłka nożna ma już 50 lat. [w:] Kalendarz Bydgoski 1974
  26. Zbigniew Kuras: Sport wyczynowy w województwie bydgoskim (pomorskim) w latach 1945-1956 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  27. https://www.zawisza.info.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=48&Itemid=50 dostęp 28-11-2016
  28. Tomasz Malinowski, Zbigniew Smoliński, Zbigniew Urbanyi: Ważniejsze osiągnięcia sportowców woj. bydgoskiego w latach 1957-1986 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  29. http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/scotland/1294904.stm – raport pomeczowy na BBC Sport (po angielsku).
  30. http://www.yle.fi/urheilu/looppi/id50263.html – raport pomeczowy na witrynie fińskiej telewizji YLE (po fińsku).
  31. http://www.hs.fi/urheilu/artikkeli/Litmanen+tahditti+Suomen+yll%C3%A4tysvoittoon+Puolasta/1135221375990 – raport pomeczowy na Helsingin Sanomat, największej fińskiej gazecie (po fińsku).
  32. http://www.90minut.pl/liga/0/liga8097.html
  33. http://www.90minut.pl/liga/0/liga8097.html
  34. http://www.90minut.pl/liga/0/liga7493.html
  35. http://www.90minut.pl/liga/0/liga6880.html
  36. http://www.kobiecapilka.pl/news,7185.html dostęp 28-11-2016
  37. a b c d e f g h i j k Encyklopedia Bydgoszczy. t.1. praca zbiorowa pod red. Włodzimierza Jastrzębskiego. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2011. ISBN 978-83-926423-3-6, str. 271
  38. a b c Włodzimierz Jastrzębski: Sport na Kujawach i Pomorzu w latach II Rzeczypospolitej [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  39. a b c d e Zbigniew Kuras: Sport wyczynowy w województwie bydgoskim (pomorskim) w latach 1945-1956 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  40. a b c Tomasz Malinowski, Zbigniew Smoliński, Zbigniew Urbanyi: Ważniejsze osiągnięcia sportowców woj. bydgoskiego w latach 1957-1986 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  41. http://www.bydgostia.org.pl/?wpfb_dl=21 dostęp 14-09-2016
  42. a b Konrad Mrozik: Osiągnięcia bydgoskiego sportu w czasach II Rzeczypospolitej [w:] Kronika Bydgoska XIV
  43. a b c d e Encyklopedia Bydgoszczy. t.1. praca zbiorowa pod red. Włodzimierza Jastrzębskiego. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2011. ISBN 978-83-926423-3-6, str. 252
  44. Zbigniew Urbanyi, Zbigniew Smoliński: Bydgoszcz jako ośrodek sportowy [w:] Kronika Bydgoska III
  45. a b c d e f Tomasz Malinowski, Zbigniew Smoliński, Zbigniew Urbanyi: Ważniejsze osiągnięcia sportowców woj. bydgoskiego w latach 1957-1986 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  46. http://www.pzkaj.pl/index.php/pzkaj/czlonkowie-pzkaj/100-kluby.html dostęp 14-11-2016
  47. http://www.pzkaj.pl/index.php/pzkaj/czlonkowie-pzkaj/101-uczniowskie-kluby-sportowe.html dostęp 14-11-2016
  48. http://www.pzkaj.pl/index.php/pzkaj/czlonkowie-pzkaj/99-okregowe-zwiazki-kajakowe.html dostęp 14-11-2016
  49. a b c Konrad Mrozik: Osiągnięcia bydgoskiego sportu w czasach II Rzeczypospolitej [w:] Kronika Bydgoska XIV
  50. a b c Zbigniew Kuras: Sport wyczynowy w województwie bydgoskim (pomorskim) w latach 1945-1956 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  51. a b c d e Tomasz Malinowski, Zbigniew Smoliński, Zbigniew Urbanyi: Ważniejsze osiągnięcia sportowców woj. bydgoskiego w latach 1957-1986 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  52. Zbigniew Urbanyi, Zbigniew Smoliński: Bydgoszcz jako ośrodek sportowy [w:] Kronika Bydgoska III
  53. a b c d e f g h Encyklopedia Bydgoszczy. t.1. praca zbiorowa pod red. Włodzimierza Jastrzębskiego. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2011. ISBN 978-83-926423-3-6, str. 260
  54. a b Włodzimierz Jastrzębski: Sport na Kujawach i Pomorzu w latach II Rzeczypospolitej [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  55. a b c Konrad Mrozik: Osiągnięcia bydgoskiego sportu w czasach II Rzeczypospolitej [w:] Kronika Bydgoska XIV
  56. a b c d Zbigniew Kuras: Sport wyczynowy w województwie bydgoskim (pomorskim) w latach 1945-1956 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  57. a b http://www.astoria.bydgoszcz.pl/index.php/historia/historia-klubu dostęp 22-12-2016
  58. a b Jerzy Długosz: „Astoria" - klub mistrzów i rekordzistów [w:] Kalendarz Bydgoski 1999
  59. http://www.gedanopedia.pl/gdansk/?title=P%C4%98CZAK-GRACZYK_ALICJA_IWONA dostęp 22-12-2016
  60. http://polswim.pl/sites/default/files/kluby_licencja_pzp.htm#KUJ dostęp 22-12-2016
  61. http://aqua.liceumxxms.edu.pl/?s=osiagniecia.php dostęp 22-12-2016
  62. http://www.pzp-n.pl/ dostęp 30-12-2016
  63. Konrad Mrozik: Osiągnięcia bydgoskiego sportu w czasach II Rzeczypospolitej [w:] Kronika Bydgoska XIV
  64. Włodzimierz Jastrzębski: Sport na Kujawach i Pomorzu w latach II Rzeczypospolitej [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  65. a b Zbigniew Kuras: Sport wyczynowy w województwie bydgoskim (pomorskim) w latach 1945-1956 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  66. a b c d e Tomasz Malinowski, Zbigniew Smoliński, Zbigniew Urbanyi: Ważniejsze osiągnięcia sportowców woj. bydgoskiego w latach 1957-1986 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  67. a b c d e Hanna Jasińska: XXV lat działalności Klubu Sportowego przy Pałacu Młodzieży w Bydgoszczy [w:] Kronika Bydgoska XXII
  68. a b http://www.kpzps.pl// dostęp 15-11-2016
  69. a b Konrad Mrozik: Osiągnięcia bydgoskiego sportu w czasach II Rzeczypospolitej [w:] Kronika Bydgoska XIV
  70. a b c d e f Zbigniew Kuras: Sport wyczynowy w województwie bydgoskim (pomorskim) w latach 1945-1956 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  71. Zbigniew Urbanyi, Zbigniew Smoliński: Bydgoszcz jako ośrodek sportowy [w:] Kronika Bydgoska III
  72. http://www.kpzkosz.com/ dostęp 15-11-2016
  73. Włodzimierz Jastrzębski: Sport na Kujawach i Pomorzu w latach II Rzeczypospolitej [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  74. Zbigniew Urbanyi, Zbigniew Smoliński: Bydgoszcz jako ośrodek sportowy [w:] Kronika Bydgoska III
  75. a b c d Tomasz Malinowski, Zbigniew Smoliński, Zbigniew Urbanyi: Ważniejsze osiągnięcia sportowców woj. bydgoskiego w latach 1957-1986 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  76. http://www.reczna.ukw.edu.pl/jednostka/azs_ukw_bydgoszcz/o_klubie_zespol dostęp 15-11-2016
  77. http://www.kpwzpr.pl/art/6/kluby.html dostęp 15-11-2016
  78. a b Konrad Mrozik: Osiągnięcia bydgoskiego sportu w czasach II Rzeczypospolitej [w:] Kronika Bydgoska XIV
  79. a b c d e f Encyklopedia Bydgoszczy. t.1. praca zbiorowa pod red. Włodzimierza Jastrzębskiego. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2011. ISBN 978-83-926423-3-6, str. 242
  80. a b Olgierd Buchwald: Bydgoskie kluby i sekcje bokserskie w latach międzywojennych (1920-1939) [w:] Kronika Bydgoska XVIII
  81. Włodzimierz Jastrzębski: Sport na Kujawach i Pomorzu w latach II Rzeczypospolitej [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  82. a b c d e f Zbigniew Kuras: Sport wyczynowy w województwie bydgoskim (pomorskim) w latach 1945-1956 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  83. a b Zbigniew Urbanyi, Zbigniew Smoliński: Bydgoszcz jako ośrodek sportowy [w:] Kronika Bydgoska III
  84. a b c Tomasz Malinowski, Zbigniew Smoliński, Zbigniew Urbanyi: Ważniejsze osiągnięcia sportowców woj. bydgoskiego w latach 1957-1986 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  85. http://bydgoszcz.naszemiasto.pl/archiwum/boks-historii-sie-klania,251767,art,t,id,tm.html dostęp 12-12-2016
  86. http://zawisza.bydgoszcz.pl/pl/aktualnosci/41-memorial-rinke-za-nami dostęp 12-12-2016
  87. http://bsbastoria-bydgoszcz.prv.pl/o%20klubie.html dostęp 12-12-2016
  88. http://uksboksfordon.jimdo.com/ dostęp 12-12-2016
  89. http://www.sporty-walki.org/content/2016/08/25/115111/index.jsp dostęp 13-12-2016
  90. a b c d e f Tomasz Malinowski, Zbigniew Smoliński, Zbigniew Urbanyi: Ważniejsze osiągnięcia sportowców woj. bydgoskiego w latach 1957-1986 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  91. http://judostat.pl/judo/102,121029,7100,2003,1041,0,0,0,index.html dostęp 28-12-2016
  92. http://www.polonia1920.pl/i,2,o-klubie dostęp 21-12-2016
  93. http://bydgoszcz.studentnews.pl/s/2497/62761-Sztuki-walki.htm?c1p=461&c1g=&c1m=100&c2_1= dostęp 13-12-2016
  94. http://www.sporty-walki.org/content/2010/06/21/184406/index.jsp dostęp 13-12-2016
  95. a b Encyklopedia Bydgoszczy. t.1. praca zbiorowa pod red. Włodzimierza Jastrzębskiego. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2011. ISBN 978-83-926423-3-6, str. 265
  96. http://www.pzk.karate.org.pl/budo/ dostęp 12-12-2016
  97. a b http://www.karate-bushido.pl/index.php/sukcesy/rankingi/punktacja-rankingu-klubowego dostęp 13-12-2016
  98. http://www.karate-bushido.pl/index.php/sukcesy/sukcesy-w-roku-2007 dostęp 13-12-2016
  99. http://karate.bydgoszcz.pl/historia-kyokushin-w-bydgoszczy/ dostęp 13-12-2016
  100. http://www.kptkd.pl/ dostęp 13-12-2016
  101. http://taekwondo.bydgoszcz.pl/mistrzowie.html dostęp 13-12-2016
  102. http://www.kptkd.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=96&Itemid=91 dostęp 13-12-2016
  103. a b c d e Konrad Mrozik: Osiągnięcia bydgoskiego sportu w czasach II Rzeczypospolitej [w:] Kronika Bydgoska XIV
  104. a b Włodzimierz Jastrzębski: Sport na Kujawach i Pomorzu w latach II Rzeczypospolitej [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  105. a b c Zbigniew Kuras: Sport wyczynowy w województwie bydgoskim (pomorskim) w latach 1945-1956 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  106. a b c d e f Tomasz Malinowski, Zbigniew Smoliński, Zbigniew Urbanyi: Ważniejsze osiągnięcia sportowców woj. bydgoskiego w latach 1957-1986 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  107. a b c http://www.polska-sztanga.pl/index.php dostęp 19-12-2016
  108. http://www.zawiszabydgoszcz.pc.pl/index.php/klub/nasza-historia dostęp 19-12-2016
  109. http://www.zawiszabydgoszcz.pc.pl/
  110. http://www.sporty-walki.org/content/2016/08/29/160251/index.jsp dostęp 15-12-2016
  111. a b c d e Polski Związek Zapaśniczy: Historia polskich zapasów 1922-2012. Warszawa 2012. ISBN: 978-83-62045-13-6
  112. http://eosielsko.pl/sport/1139-wielkie-emocje-w-hali-w-osielsku-mlodziezowe-mistrzostwa-polski dostęp 15-12-2016
  113. a b Konrad Mrozik: Osiągnięcia bydgoskiego sportu w czasach II Rzeczypospolitej [w:] Kronika Bydgoska XIV
  114. 60 lat zakładów rowerowych „ROMET” 1924-1984. Bydgoszcz 1984
  115. a b c d Encyklopedia Bydgoszczy. t.1. praca zbiorowa pod red. Włodzimierza Jastrzębskiego. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2011. ISBN 978-83-926423-3-6, str. 252
  116. a b c d e f g Włodzimierz Jastrzębski: Sport na Kujawach i Pomorzu w latach II Rzeczypospolitej [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  117. a b Zbigniew Kuras: Sport wyczynowy w województwie bydgoskim (pomorskim) w latach 1945-1956 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  118. a b Jerzy Długosz: Bydgoszcz kuźnią kolarskich talentów [w:] Kalendarz Bydgoski 1998
  119. a b c d Tomasz Malinowski, Zbigniew Smoliński, Zbigniew Urbanyi: Ważniejsze osiągnięcia sportowców woj. bydgoskiego w latach 1957-1986 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  120. http://kpzkol.pl.tl/Wykaz-klub%F3w-kolarskich.htm dostęp 16-11-2016
  121. a b Konrad Mrozik: Osiągnięcia bydgoskiego sportu w czasach II Rzeczypospolitej [w:] Kronika Bydgoska XIV
  122. a b c d Zbigniew Kuras: Sport wyczynowy w województwie bydgoskim (pomorskim) w latach 1945-1956 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  123. a b c d e f g h Tomasz Malinowski, Zbigniew Smoliński, Zbigniew Urbanyi: Ważniejsze osiągnięcia sportowców woj. bydgoskiego w latach 1957-1986 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  124. Zbigniew Urbanyi, Zbigniew Smoliński: Bydgoszcz jako ośrodek sportowy [w:] Kronika Bydgoska III
  125. http://www.sportowabydgoszcz.pl/news/2313 dostęp 15-11-2016
  126. http://www.hokej.net/pl/ii-liga/404/news,artykul,33,41353,ii-liga-bks-bydgoszcz-gotowy-do-sezonu.html dostęp 22-12-2016
  127. http://www.bks.bydgoszcz.pl/index.php/pl/hokej/druzyny/mini-hokej/761-mali-hokeisci-beda-rywalizowali-w-fordonie-bks-gospodarzem-turnieju dostęp 22-12-2016
  128. a b c d Zbigniew Dyrda: Tenis bydgoski w II Rzeczypospolitej [w:] Kronika Bydgoska XVIII
  129. a b c d Konrad Mrozik: Osiągnięcia bydgoskiego sportu w czasach II Rzeczypospolitej [w:] Kronika Bydgoska XIV
  130. a b c d Włodzimierz Jastrzębski: Sport na Kujawach i Pomorzu w latach II Rzeczypospolitej [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  131. a b c Zbigniew Kuras: Sport wyczynowy w województwie bydgoskim (pomorskim) w latach 1945-1956 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  132. a b c d e Tomasz Malinowski, Zbigniew Smoliński, Zbigniew Urbanyi: Ważniejsze osiągnięcia sportowców woj. bydgoskiego w latach 1957-1986 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  133. a b Alicja Kostecka: Tenis pasją życia, czyli karta z bydgoskiej historii białego sportu. Bydgoszcz 2007. ISBN 978-83-924-664-0-6
  134. http://www.polonia1920.pl/769,co-z-kortami-polonii dostęp 21-12-2016
  135. http://www.polonia1920.pl/i,2,o-klubie dostęp 21-12-2016
  136. a b http://www.pomorska.pl/artykul/7104917,tenis-nieco-zapomniana-w-bydgoszczy-dyscyplina-odradza-sie,id,t.html dostęp 21-12-2016
  137. http://centrum-bydgoszcz.pl/aktualnosci/ dostęp 21-12-2016
  138. http://www.visitbydgoszcz.pl/pl/miejsca/23-korty-tenisowe dostęp 21-12-2016
  139. http://www.expressbydgoski.pl/sport/a/pierwszy-taki-turniej-tenisowy-na-zawiszy,10800904/. dostęp 21-12-2016
  140. http://www.expressbydgoski.pl/a/tenisistka-z-bydgoszczy-druga-w-australian-open,10980149/ dostęp 21-12-2016
  141. http://portal.pzt.pl/Ranking.aspx?RCatID=ClubPoint&Year=2015 dostęp 21-12-2016
  142. a b Konrad Mrozik: Osiągnięcia bydgoskiego sportu w czasach II Rzeczypospolitej [w:] Kronika Bydgoska XIV
  143. a b Zbigniew Kuras: Sport wyczynowy w województwie bydgoskim (pomorskim) w latach 1945-1956 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  144. http://www.pzts.pl/zwiazek/historia/ dostęp 20-11-2016
  145. http://kpozts.bydgoszcz.pl/ dostęp 15-11-2016
  146. http://superliga.com.pl/superliga/historia
  147. http://sportowabydgoszcz.pl/news/Porazka-na-zakonczenie-sezonu-[relacja]-14336 dostęp 15-11-2016
  148. http://sportowabydgoszcz.pl/news/Puchar-Polski-dla-Zooleszcz-Gwiazdy!-14389
  149. http://kpozts.bydgoszcz.pl/content/view/107/131/ dostęp 15-11-2016
  150. http://www.wr.pzts.pl/pdf/2016/dokumenty/2016_2017_sklady_sm.pdf
  151. http://www.wr.pzts.pl/pdf/2016/dokumenty/2016_2017_1kpn_ranking_1r.pdf
  152. a b c Konrad Mrozik: Osiągnięcia bydgoskiego sportu w czasach II Rzeczypospolitej [w:] Kronika Bydgoska XIV
  153. a b c d e f g Tomasz Malinowski, Zbigniew Smoliński, Zbigniew Urbanyi: Ważniejsze osiągnięcia sportowców woj. bydgoskiego w latach 1957-1986 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  154. a b Zbigniew Urbanyi, Zbigniew Smoliński: Bydgoszcz jako ośrodek sportowy [w:] Kronika Bydgoska III
  155. http://strzelectwozawisza.pl/historia-klubu/ dostęp 22-12-2016
  156. http://strzelectwozawisza.pl/udalo-sie-zrobilismy-to/#more-1030 dostęp 22-12-2016
  157. http://www.pzss.org.pl/index.php/zwizki-wojewodzkie/kujawsko-pomorski/59-zwiazki-wojewodzkie/kluby-zrzeszone-w-wzss/175-kluby-i-stowarzyszenia-strzeleckie-zrzeszone-w-kujawsko-pomorskim-wzss dostęp 21-12-2016
  158. http://strzelectwozawisza.pl/dominatorzy-zawiszy-na-mistrzostwach-polski/#more-556 dostęp 22-12-2016
  159. http://strzelectwozawisza.pl/zdolna-mlodziez/#more-958 dostęp 22-12-2016
  160. http://strzelectwozawisza.pl/953-2/#more-953 dostęp 22-12-2016
  161. http://www.pzss.org.pl/index.php/kadra/narodowa dostęp 21-12-2016
  162. http://www.pzss.org.pl/index.php/rankingi/najlepszy-zawodnik-roku/najlepszy-zawodnik-2016-r dostęp 22-12-2016
  163. http://www.pzss.org.pl/index.php/rekordy/rekordy-polski-stan-na-25-lipca-2014-r dostęp 22-12-2016
  164. a b c Włodzimierz Jastrzębski: Sport na Kujawach i Pomorzu w latach II Rzeczypospolitej [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  165. a b Konrad Mrozik: Osiągnięcia bydgoskiego sportu w czasach II Rzeczypospolitej [w:] Kronika Bydgoska XIV
  166. a b http://www.expressbydgoski.pl/sport/a/jest-szansa-na-odbudowe-bydgoskiej-sekcji-lucznikow-w-miescie-maja-powstac-nowe-tory,10853376/. dostęp 22-12-2016
  167. http://archery.pl/strona-3.html dostęp 22-12-2016
  168. Andrzej Bogucki: Bydgoscy turnerzy [w:] Kalendarz Bydgoski 1997
  169. a b c Zbigniew Urbanyi, Zbigniew Smoliński: Bydgoszcz jako ośrodek sportowy [w:] Kronika Bydgoska III
  170. Konrad Mrozik: Osiągnięcia bydgoskiego sportu w czasach II Rzeczypospolitej [w:] Kronika Bydgoska XIV
  171. Włodzimierz Jastrzębski: Sport na Kujawach i Pomorzu w latach II Rzeczypospolitej [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  172. a b c d e f Tomasz Malinowski, Zbigniew Smoliński, Zbigniew Urbanyi: Ważniejsze osiągnięcia sportowców woj. bydgoskiego w latach 1957-1986 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  173. a b c http://bksgzawisza.pl/rys-historyczny-gimnastyka-sportowa-bydgoszcz/ dostęp 27-12-2016
  174. http://pzg.pl/mistrzowie-polski-gsm dostęp 27-12-2016
  175. a b c http://bksgzawisza.pl/akrobatyka-sportowa-bydgoszcz-histori/ dostęp 27-12-2016
  176. http://bksgzawisza.pl/sukcesy-akrobatyka-sportowa-zawisza-bydgoszcz/ dostęp 27-12-2016
  177. http://www.pomorska.pl/artykul/6926697,za-rok-mistrzostwa-swiata-w-fitness-sportowym-w-bydgoszczy,id,t.html dostęp 27-12-2016
  178. http://www.expressbydgoski.pl/a/najlepsze-na-swiecie-i-w-europie,11246002/ dostęp 27-12-2016
  179. a b c http://bksgzawisza.pl/rys-historyczny-fitness-bydgoszcz/ dostęp 27-12-2016
  180. http://www.pomorska.pl/artykul/7008807,fitness-od-dzis-w-bydgoszczy-mistrzostwa-swiata,id,t.html dostęp 27-12-2016
  181. http://sportowabydgoszcz.pl/news/Mistrzostwa-zakonczone-z-workiem-medali!-4935 dostęp 27-12-2016
  182. http://www.expressbydgoski.pl/kultura/rekreacja/a/nowy-klub-fitness-w-bydgoskiej-luczniczce-zdjecia,10882120/ dostęp 27-12-2016
  183. Konrad Mrozik: Osiągnięcia bydgoskiego sportu w czasach II Rzeczypospolitej [w:] Kronika Bydgoska XIV
  184. a b c d Tomasz Malinowski, Zbigniew Smoliński, Zbigniew Urbanyi: Ważniejsze osiągnięcia sportowców woj. bydgoskiego w latach 1957-1986 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  185. http://www.pzszerm.pl/zwiazki.html dostęp 30-12-2016
  186. http://www.expressbydgoski.pl/sport/a/szermierze-z-calej-polski-walcza-w-bydgoszczy,10778094/ dostęp 29-12-2016
  187. http://www.pzszerm.pl/static//upload/files/Kadra%20Narodowa%20PZSz%2021_11_2016.pdf#top_static_site
  188. a b c Encyklopedia Bydgoszczy. t.1. praca zbiorowa pod red. Włodzimierza Jastrzębskiego. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2011. ISBN 978-83-926423-3-6, str. 265
  189. a b c Konrad Mrozik: Osiągnięcia bydgoskiego sportu w czasach II Rzeczypospolitej [w:] Kronika Bydgoska XIV
  190. Zbigniew Kuras: Sport wyczynowy w województwie bydgoskim (pomorskim) w latach 1945-1956 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  191. a b c Tomasz Malinowski, Zbigniew Smoliński, Zbigniew Urbanyi: Ważniejsze osiągnięcia sportowców woj. bydgoskiego w latach 1957-1986 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  192. a b c d Encyklopedia Bydgoszczy. t.1. praca zbiorowa pod red. Włodzimierza Jastrzębskiego. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2011. ISBN 978-83-926423-3-6, str. 265
  193. Tomasz Malinowski, Zbigniew Smoliński, Zbigniew Urbanyi: Ważniejsze osiągnięcia sportowców woj. bydgoskiego w latach 1957-1986 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  194. a b c d e f g h i j k Encyklopedia Bydgoszczy. t.1. praca zbiorowa pod red. Włodzimierza Jastrzębskiego. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2011. ISBN 978-83-926423-3-6, str. 264
  195. Włodzimierz Jastrzębski: Sport na Kujawach i Pomorzu w latach II Rzeczypospolitej [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  196. a b c d e f Zbigniew Kuras: Sport wyczynowy w województwie bydgoskim (pomorskim) w latach 1945-1956 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  197. a b c d e f g h i j k l m n Tomasz Malinowski, Zbigniew Smoliński, Zbigniew Urbanyi: Ważniejsze osiągnięcia sportowców woj. bydgoskiego w latach 1957-1986 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  198. a b Arkadiusz Kaliński: Bydgoskie lotnisko w latach 1916-1939 (cz. 2) [w:] Kronika Bydgoska XX
  199. Kaliński Arkadiusz. Działalność I Cywilnej Szkoły Mechaników Lotniczych i kursów lotniczych przy Szkole Przemysłowej w Bydgoszczy (1924-1930). [w.] Kronika Bydgoska XXIII
  200. a b c Kaliński Arkadiusz. Bydgoskie lotnisko w latach 1916-1939 cz. 2. [w.] Kronika Bydgoska XX
  201. a b c Mirosław Gajewski: Udział bydgoskich konstrukcji szybowcowych w pierwszych konkursach polskich [w:] Kronika Bydgoska XII
  202. a b Konrad Mrozik: Osiągnięcia bydgoskiego sportu w czasach II Rzeczypospolitej [w:] Kronika Bydgoska XIV
  203. a b Bogdan Zakrzewski: Sportowe skrzydła [w:] Kalendarz Bydgoski 1977
  204. a b Arkadiusz Kaliński: Szybownictwo w Bydgoszczy w okresie międzywojennym [w:] Kronika Bydgoska XXII
  205. a b c Tomasz Malinowski, Zbigniew Smoliński, Zbigniew Urbanyi: Ważniejsze osiągnięcia sportowców woj. bydgoskiego w latach 1957-1986 [w:] 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu. Praca zbiorowa pod red. Prof. dr hab. Włodzimierza Jastrzębskiego. Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej oddział w Bydgoszczy 1993
  206. file:///C:/Documents%20and%20Settings/Piotr/Moje%20dokumenty/Downloads/sp_58.pdf dostęp 3-01-2017
  207. Bogdan Zakrzewski: Naśladowcy Ikara [w:] Kalendarz Bydgoski 1978
  208. Piotr Dudek, Zbigniew Włodarczak, 2006, Paralotniarstwo, Bydgoszcz, Wyd. ARETE, ISBN 83-915997-1-X
  209. Index of /.
  210. Więcej informacji na www.klubsnieznepsy.com.
  211. http://www.zawisza.info.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=1390:poniatowski-bogdan&catid=102&Itemid=130 dostęp 14-11-2016
  212. http://www.zawisza.info.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=1385:kubiak-ryszard&catid=102&Itemid=130 dostęp 14-11-2016
  213. http://www.bydgostia.org.pl/index.php/osiagniecia/sukcesy-wioslarzy/robert-sycz/ dostęp 14-09-2016
  214. http://www.bydgostia.org.pl/index.php/osiagniecia/sukcesy-wioslarzy/milosz-bernatajtys/ dostęp 14-09-2016
  215. http://www.bydgostia.org.pl/index.php/osiagniecia/sukcesy-wioslarzy/bartlomiej-pawelczak/ dostęp 14-09-2016
  216. http://www.bydgostia.org.pl/index.php/osiagniecia/sukcesy-wioslarzy/magdalena-fularczyk-kozlowska/ dostęp 14-09-2016
  217. Jerzy Stroiński: Tysiące sportowców na bydgoskich obiektach sportowych [w:] Kalendarz Bydgoski 1980
  218. Długosz Jerzy: Mistrzostwa Świata w Bydgoszczy [w:] Kalendarz Bydgoski 2002
  219. Rudnicki Daniel Bernard: Bydgoskie wydarzenia 2008 [w:] Kalendarz Bydgoski 2010
  220. Romeyko-Baciarelli Krystyna: Bydgoskie wydarzenia 2010 [w:] Kalendarz Bydgoski 2012
  221. http://www.pzla.pl/index.php?_a=4&id_imprezy=2709&_id=9549 dostęp 28-09-2016
  222. https://www.pzpn.pl/reprezentacje/reprezentacje-mlodziezowe/reprezentacja-u-21/mecze-eliminacyjne dostęp 28-09-2016
  223. http://strzelectwozawisza.pl/akademickie-mistrzostwa-swiata/ dostęp 28-09-2016
  224. a b c d e f g Tereny wypoczynku i rekreacji w Bydgoszczy – diagnoza stanu istniejącego i kierunki rozwoju. Miejska Pracownia Urbanistyczna w Bydgoszczy. Załącznik do Uchwały nr XXXV/731/12 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 28 listopada 2012 roku.
  225. http://www.galeria-sportu.pl/index.php dostęp 2010-03-15.

Bibliografia[edytuj]

  • Bogucki Andrzej: Bydgoscy turnerzy, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1997.
  • Brodowski Marek: Zawada, Leśniewski, Głąb i inni, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1990.
  • Bydgoskie Towarzystwo Wioślarskie, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1968.
  • Derenda Jerzy: Stadion „Chemika” i kartodrom w czynie społecznym, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1980.
  • Długosz Jerzy: Tradycje szachowe Bydgoszczy, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1991.
  • Długosz Jerzy: Największe sukcesy sportu bydgoskiego, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1992.
  • Długosz Jerzy: Największe porażki bydgoskiego sportu, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1993.
  • Długosz Jerzy: Z młotem przez stadiony Polski i świata, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1994.
  • Długosz Jerzy: Bydgoszcz kuźnią kolarskich talentów, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1998.
  • Długosz Jerzy: Walka życia, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1996.
  • Długosz Jerzy: „Astoria” klub mistrzów i rekordzistów, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1999.
  • Długosz Jerzy: Mistrzostwa świata w Bydgoszczy, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 2002.
  • Długosz Jerzy: Maraton po bydgosku, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 2006.
  • Jastrzębski Zdzisław: Sztafeta sportowych pokoleń, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1979.
  • Hałys Józef, Polska piłka nożna almanach, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1986, ISBN 83-03-00804-8.
  • Kocerka Henryk. Historia toru regatowego w Brdyujściu 1912-2004, [w:] Kronika Bydgoska XXVI (2004). Bydgoszcz 2005.
  • Kocon Wacław: Jak bydgoszczanie przeżywali olimpiady w latach 1924–1928, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1984.
  • Kocon Wacław: Olimpijskie emocje w Bydgoszczy, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1990.
  • Kocon Wacław: Czterej wspaniali młociarze (1928-1939), [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1995.
  • Kocon Wacław: Legenda harcerskiego klubu sportowego, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1998.
  • Kocon Wacław: Walka Towarzystwa Gimnastycznego Sokół Bydgoszcz Macierz o wolność i niepodległość w latach 1886–1919, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1999.
  • Kuczma Rajmund: Wyścigi konne na Kapuściskach Małych, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 2007.
  • Maliszewski T., Szymkowiak M., 1967, Na stadionach piłkarskich, Wyd. „Sport i Turystyka”, Warszawa.
  • Michalski Stanisław red.: Bydgoszcz wczoraj i dziś 1945-1980. Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Warszawa-Poznań 1988.
  • Mrozik Konrad: Osiągnięcia bydgoskiego sportu w czasach II Rzeczypospolitej, [w:] „Kronika Bydgoska” XIV (1992). Bydgoszcz 1993.
  • Mrozik Konrad: Bydgoskie inicjatywy sportowe, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1983.
  • Mrozik Konrad. Jak budowano Bydgoski Stadion Miejski i boisko im. Świtały, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1986.
  • Mrozik Konrad: Bydgoskie wioślarstwo lat międzywojennych, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1987.
  • Mrozik Konrad: Kultura fizyczna w regionie bydgoskim w pierwszych latach po wyzwoleniu, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1988.
  • Nowicki Bronisław Zygfryd: Wioślarze z Humy, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1977.
  • Od Sokoła do TKKF, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1986.
  • Perlińska Anna: Bydgoszcz miasto wioślarzy, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1981.
  • Sosnowski Zdzisław: Akademickie wiosłowanie, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 2006.
  • Stroiński Jerzy: Bydgoska piłka nożna ma już 50 lat, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1974.
  • Stroiński Jerzy: Tysiące sportowców na bydgoskich obiektach sportowych, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 1980.
  • Urbanyi Zbigniew, Smoliński Zbigniew: Bydgoszcz jako ośrodek sportowy, [w:] Kronika Bydgoska III. Bydgoszcz 1970.
  • Urbanyi Zbigniew: BTW! Czołem!, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 2002.
  • Urbanyi Zbigniew: BTW! Czołem! Lata powojenne, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 2003.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Stadion „Zawiszy” podczas mityngu lekkoatletycznego w 2011 r.
Stadion „Zawiszy” podczas mityngu lekkoatletycznego w 2011 r.