Spycimir Leliwita

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy Spycimira zwanego Spytkiem z Melsztyna. Zobacz też: inne osoby określane tym samym mianem.
Spycimir Leliwita
Ilustracja
„Drzewo genealogiczne rodów: Tarnowskich, Melsztyńskich i Jarosławskich”, fragment z podobizną Spicymira Leliwity (miedzioryt Augustinus Thille, tekst A.K. Jastrzębski, 1644; przedruk Adam Piliński, 1872).
Herb
Leliwa
Rodzina Tarnowscy
Data śmierci ok. 1352
Żona

Stanisława z Bogoryi i Skotnik h. Bogoria

Dzieci

Czuchna z Tarnowa
Niewstęp z Tarnowa
Pakosław z Tarnowa
Wojciech z Tarnowa
Jan z Melsztyna
Rafał z Tarnowa

Herb Lubowla, którym pierwotnie pieczętował się Spycimir z Tarnowa[1]

Spycimir Leliwita[2], Spycimir z Melsztyna, Spicymir z Tarnowa[3], Spytko z Melsztyna[4] herbu Leliwa zwany też Spicimir na Melsztynie de Lelewel et Fridemund – szlachcic polski, dyplomata, 1339 kasztelan krakowski. Według Jana Długosza pochodził z Nadrenii.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W 1312 r. był łowczym krakowskim, od 1317 – kasztelanem sądeckim, od 1319 – wiślickim, a w końcu krakowskim. Prawdopodobnie już w czasach króla Władysława Łokietka był jego zaufanym dyplomatą, od 1320 wiele dokumentów królewskich nosi podpis Spycimira[5]. Później został jednym z wychowawców królewicza i późniejszego króla Kazimierza Wielkiego. Jako jego poseł reprezentował Królestwo Polskie w sprawach najwyższej wagi państwowej. Jego osoba jest symbolem polskiej dumy, poczucia wartości i braku kompleksów niższości ówczesnego społeczeństwa polskiego. On to miał w na dworze króla czeskiego Karola IV Luksemburskiego w Pradze wygłosić legendarną mowę polityczną. Przechowała się ona w relacji kanclerza cesarskiego do wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego z 1357[6]:

Wasz cesarz niższym jest od papieża. Składa przed nim przysięgę. Nasz król ma od Boga swoją koronę i miecz swój, a własne prawa i obyczaj przodków przenosi nad wszelkie prawa cesarskie.

Żonaty z nieznaną z imienia córką Pakosława z Mstyczowa herbu Lis, sędziego krakowskiego, a następnie ze Stanisławą z Bogoriów, bratanicą[7] arcybiskupa gnieźnieńskiego Jarosława i zapewne w znacznym stopniu poparciu rodu Bogoriów zawdzięczał swoją karierę polityczną. Pomogła mu też przyjaźń ze skarbnikiem królewskim Wierzynkiem[5].

Umiejętności gospodarcze oraz koneksje pozwoliły mu zebrać olbrzymie dobra. Jego własnością były dwa zamki, miasto, szesnaście wsi, dwie kamienice krakowskie i udziały w żupach solnych [5]. Wystarał się o nadanie praw miejskich dla Tarnowa, osiadł w Melsztynie. Wybudował zamki w Tarnowie i Melsztynie, dzięki którym kontrolował szlak handlowy na Węgry. Był właścicielem dóbr ziemskich w Bochni i Brzesku.

Według Jana Długosza zmarł około 1354, można jednak w opracowaniach spotkać także datę 1352. Na jego fortunie powstały dwa szlacheckie rody, Tarnowscy i Melsztyńscy[5]. Miał kilku synów m.in. Jana, kasztelana krakowskiego, który dał początek Melsztyńskim, i Rafała, podkomorzego sandomierskiego i kasztelana wiślickiego, od którego wywodzą się Tarnowscy. Jego wnuczka, Jadwiga, została 15 lutego 1386 matką chrzestną wielkiego księcia Jagiełły na Wawelu. Jego prawnuczka – Elżbieta (primo voto Granowska), została w 1417 r. żoną Władysława Jagiełły i królową Polski[8]

Jest patronem ulicy na warszawskim osiedlu Grodzisk oraz na krakowskim osiedlu Kazimierzowskim.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. http://www.rodtarnowski.com.
  2. Feliks Kiryk: Wielki król i jego następca. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1992, s. 7, seria: Dzieje narodu i państwa polskiego. ISBN 83-03-03266-6.
  3. Stanisław Szczur: Historia Polski średniowiecze. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2002, s. 368. ISBN 83-08-03272-9.
  4. Paweł Jasienica: Polska Piastów. Prószyński i S-ka, 2007, s. 293. ISBN 978-83-7469-479-7.
  5. a b c d Franciszek Kusiak: Rycerze średniowiecznej Europy łacińskiej. Warszawa: PIW, 2002, s. 239. ISBN 83-06-02890-2.
  6. Tadeusz Czacki: Dzieła. T. III. s. 112., cyt. za: Zygmunt Gloger: Encyklopedia staropolska. T. IV.
  7. Jan Tęgowski, „Krąg rodzinny Jarosława Bogorii” w Genealogia – Polska elita polityczna w wiekach średnich na tle porównawczym., Jan Wroniszewski (red.), Toruń 1993, ISBN 83-231-0307-0.
  8. Andrzej Nowak, Dzieje Polski. Tom 3. „Królestwo zwycięskiego orła”, s. 83, 2017.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Podhorodecki L., Sławni hetmani Rzeczypospolitej, Warszawa 1994, s. 15.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]