Srebrna Muszla dla najlepszego aktora

Srebrna Muszla dla najlepszego aktora (hiszp. Concha de Plata al mejor actor, bask. Aktore onenaren Zilarrezko Maskorra) − nagroda przyznawana corocznie na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w San Sebastián w latach 1953-2020 dla najlepszej roli męskiej spośród filmów konkursu głównego. Laureata nagrody wybierało międzynarodowe jury konkursu głównego^[1].

Historia

W latach 1957–1960 wyróżnienie znane było jako Nagroda Zulueta dla najlepszego aktora. W latach 1961–1989 nosiło nazwę Nagrody San Sebastián dla najlepszego aktora, a w 1990 roku zmieniono nazwę na Srebrną Muszlę dla najlepszego aktora.

W latach 1953–1954 nagrodę otrzymywali jedynie aktorzy hiszpańscy. Edycja z 1955 roku koncentrowała się na filmach barwnych i przyznawała nagrody wyłącznie za jakość obrazu. W latach 1980–1984 nagroda nie była przyznawana, ponieważ festiwal czasowo utracił status kategorii A przyznawany przez FIAPF.

W ślad za MFF w Berlinie organizatorzy festiwalu zdecydowali się od 2021 roku zastąpić nagrodę dla najlepszej aktorki i aktora wyróżnieniami za najlepszą rolę główną oraz drugoplanową po to, by nie różnicować wykonawców ze względu na ich płeć^[2].

Statystyki

Najczęściej nagradzane były role aktorów hiszpańskich (18) i brytyjskich (14). W dwóch przypadkach jury przyznało nagrodę dla aktorskiego kolektywu (od trzech aktorów wzwyż), a dotyczyło to brytyjskiego filmu Liga dżentelmenów (1960, pięciu nagrodzonych aktorów) oraz duńskiego Na rauszu (2020, czterech aktorów).

Dwukrotnie udało się zdobyć nagrodę trzem aktorom: Brytyjczykowi Richardowi Attenborough (1960, 1964) oraz dwóm Hiszpanom, Fernandowi Rey (1972, 1988) i José Sacristánowi (1978, 2012). Jedna rola nagrodzona w San Sebastián przyniosła jej laureatowi również Oscara dla najlepszego aktora (Nicolas Cage).

Spośród polskich aktorów laureatami nagrody zostali Zdzisław Kozień (1976)^[3] i Piotr Siwkiewicz (1985)^[4].

Laureaci Srebrnej Muszli

Rok	Aktor	Tytuł polski	Tytuł oryginalny
1953	Francisco Rabal	Droga po prawej stronie	Hay un camino a la derecha
1954	Enrique Diosdado	Wiatr z północy	Viento del norte
1955	Nagrody nie przyznano.
1956	Alberto Closas	Wszyscy jesteśmy potrzebni	Todos somos necesarios
1956	Otto Eduard Hasse	Canaris	Canaris
1957	Charles Vanel	Beczka prochu	Le feu aux poudres
1958	Kirk Douglas	Wikingowie	The Vikings
1958	James Stewart	Zawrót głowy	Vertigo
1959	Adolfo Marsillach	Skok do sławy	Salto a la gloria
1960	Richard Attenborough Jack Hawkins Bryan Forbes Roger Livesey Nigel Patrick	Liga dżentelmenów	The League of Gentlemen
1961	Gert Fröbe	Łotr i krzyż	Der Gauner und der liebe Gott
1962	Peter Sellers	Walc torreadorów	Waltz of the Toreadors
1963	Jack Lemmon	Dni wina i róż	Days of Wine and Roses
1964	Richard Attenborough	Seans w deszczowe popołudnie	Séance on a Wet Afternoon
1964	Maurice Biraud	Przygody Salavina	Les aventures de Salavin
1965	Marcello Mastroianni	Casanova ’70	Casanova ’70
1966	Frank Finlay	Otello	Othello
1967	John Mills	Nowożeńcy	The Family Way
1967	Maurice Ronet	Skandal	Le scandal
1968	Sidney Poitier	Z miłości do Ivy	For Love of Ivy
1968	Claude Rich	Kocham cię, kocham cię	Je t'aime, je t'aime
1969	Nicol Williamson	Śmiech w ciemności	Laughter in the Dark
1970	Zoltán Latinovits	Podróż wokół mojej czaszki	Utazás a koponyám körül
1970	Innokientij Smoktunowski	Czajkowski	Чайковский Czajkowskij
1971	Vittorio Gassman	Brancaleone i krzyżowcy	Brancaleone alle crociate
1972	Fernando Rey	Wątpliwość	La duda
1972	Topol	Śledź mnie!	Follow Me
1973	Giancarlo Giannini	To byłem ja	Sono stato io!
1973	Lino Ventura	Szczęśliwego Nowego Roku	La bonne année
1974	Martin Sheen	Badlands	Badlands
1975	Al Pacino	Pieskie popołudnie	Dog Day Afternoon
1976	Zdzisław Kozień	Skazany	Skazany
1977	Héctor Alterio	Nieznanemu Bogu	A un dios desconocido
1978	José Sacristán	Jesienny kwiat	Un hombre llamado Flor de Otoño
1979	Nelson Villagra	Więźniowie zaginieni	Prisioneros desaparecidos
1980- 1984	Nagrody nie przyznano.
1985	Piotr Siwkiewicz	Yesterday	Yesterday
1986	Ernesto Gómez Cruz	Królestwo szczęścia	El imperio de la fortuna
1987	Imanol Arias	El Lute	El Lute (camina o revienta)
1988	Fernando Rey	Zapach zbrodni Zimowy dziennik	El aire de un crimen Diario de invierno
1989	Ari Bery	Porwanie	Túsztörténet
1990	Mulie Jarju	Listy od Alou	Las cartas de Alou
1991	Silu Seppälä	Zombie i pociąg-widmo	Zombie ja Kummitusjuna
1992	Roberto Sosa	Niebezpieczny patrol	El patrullero
1993	Juan Echanove	Madregilda	Madregilda
1994	Javier Bardem	Detektyw i śmierć Policzone dni	El detective y la muerte Días contados
1995	Nicolas Cage	Zostawić Las Vegas	Leaving Las Vegas
1996	Michael Caine	Krew i wino	Blood and Wine
1997	Federico Luppi	Martin	Martín (Hache)
1998	Ian McKellen	Bogowie i potwory	Gods and Monsters
1999	Jacques Dufilho	Co to za życie?	C'est quoi la vie?
2000	Gianfranco Brero	Czerwony atrament	Tinta roja
2001	Düzgün Ayhan	Ucieczka do raju	Escape to Paradise
2002	Liu Peiqi	Dwa światy	和你在一起 He ni zai yi qi
2003	Luis Tosar	Moimi oczami	Te doy mis ojos
2004	Ulrich Thomsen	Bracia	Brødre
2005	Juan José Ballesta	7 dziewic	7 vírgenes
2006	Juan Diego	Odejdź raz na zawsze	Vete de mí
2007	Henry O	Tysiąc lat żarliwych modlitw	A Thousand Years of Good Prayers
2008	Oscar Martínez	Puste gniazdo	El nido vacío
2009	Pablo Pineda	Ja, też!	Yo, también
2010	Conor McCarron	Chuligani	Neds
2011	Antonis Kafetzopoulos	I sprawiedliwość nie dla wszystkich	Άδικος Κόσμος Adikos kosmos
2012	José Sacristán	Martwy i szczęśliwy	El muerto y ser feliz
2013	Jim Broadbent	Weekend ostatniej szansy	Le Week-End
2014	Javier Gutiérrez	Stare grzechy mają długie cienie	La isla mínima
2015	Ricardo Darín Javier Cámara	Truman	Truman
2016	Eduard Fernández	Człowiek o tysiącu twarzy	El hombre de las mil caras
2017	Bogdan Dumitrache	Pororoca	Pororoca
2018	Darío Grandinetti	Czerwony	Rojo
2019	Bukassa Kabengele	Pacificado	Pacificado
2020	Mads Mikkelsen Thomas Bo Larsen Magnus Millang Lars Ranthe	Na rauszu	Druk

Przypisy

↑ Elisabet Cabeza: San Sebastian film festival acting awards to become gender neutral. Screen Daily, 22.06.2021. [dostęp 2025-12-08]. (ang.).
↑ San Sebastián Film Festival: This year's stars and 'shells'. Think Spain, 27.09.2021. [dostęp 2025-12-08]. (ang.).
↑ Zdzisław Kozień: Na scenie był taki jak w życiu codziennym. Wspomnienie. e-teatr.pl, 23.03.2018. [dostęp 2025-12-09]. (pol.).
↑ Piotr Siwkiewicz (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2025-12-09] .

Linki zewnętrzne

Oficjalna strona festiwalu

[1] Elisabet Cabeza: San Sebastian film festival acting awards to become gender neutral. Screen Daily, 22.06.2021. [dostęp 2025-12-08]. (ang.).

[2] San Sebastián Film Festival: This year's stars and 'shells'. Think Spain, 27.09.2021. [dostęp 2025-12-08]. (ang.).

[3] Zdzisław Kozień: Na scenie był taki jak w życiu codziennym. Wspomnienie. e-teatr.pl, 23.03.2018. [dostęp 2025-12-09]. (pol.).

[4] Piotr Siwkiewicz (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2025-12-09] .

[1]

[2]

[3]

[4]

1953-1970	Francisco Rabal (1953) Enrique Diosdado (1954) Alberto Closas / Otto Eduard Hasse (1956) Charles Vanel (1957) Kirk Douglas / James Stewart (1958) Adolfo Marsillach (1959) Richard Attenborough / Jack Hawkins / Bryan Forbes / Roger Livesey / Nigel Patrick (1960) Gert Fröbe (1961) Peter Sellers (1962) Jack Lemmon (1963) Richard Attenborough / Maurice Biraud (1964) Marcello Mastroianni (1965) Frank Finlay (1966) John Mills / Maurice Ronet (1967) Sidney Poitier / Claude Rich (1968) Nicol Williamson (1969) Zoltán Latinovits / Innokientij Smoktunowski (1970)
1971-1990	Vittorio Gassman (1971) Fernando Rey / Topol (1972) Giancarlo Giannini / Lino Ventura (1973) Martin Sheen (1974) Al Pacino (1975) Zdzisław Kozień (1976) Héctor Alterio (1977) José Sacristán (1978) Nelson Villagra (1979) Piotr Siwkiewicz (1985) Ernesto Gómez Cruz (1986) Imanol Arias (1987) Fernando Rey (1988) Ari Bery (1989) Mulie Jarju (1990)
1991-2010	Silu Seppälä (1991) Roberto Sosa (1992) Juan Echanove (1993) Javier Bardem (1994) Nicolas Cage (1995) Michael Caine (1996) Federico Luppi (1997) Ian McKellen (1998) Jacques Dufilho (1999) Gianfranco Brero (2000) Düzgün Ayhan (2001) Liu Peiqi (2002) Luis Tosar (2003) Ulrich Thomsen (2004) Juan José Ballesta (2005) Juan Diego (2006) Henry O (2007) Oscar Martínez (2008) Pablo Pineda (2009) Conor McCarron (2010)
2011-2020	Antonis Kafetzopoulos (2011) José Sacristán (2012) Jim Broadbent (2013) Javier Gutiérrez (2014) Ricardo Darín / Javier Cámara (2015) Eduard Fernández (2016) Bogdan Dumitrache (2017) Darío Grandinetti (2018) Bukassa Kabengele (2019) Mads Mikkelsen / Thomas Bo Larsen / Magnus Millang / Lars Ranthe (2020)