Sremski Karlovci

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sremski Karlovci
Сремски Карловци
Ilustracja
Herb
Herb
Państwo

 Serbia

Prowincja autonomiczna

 Wojwodina

Okręg

południowobacki

Gmina

Sremski Karlovci

Burmistrz

Milenko Filipović

Powierzchnia

51 km²

Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość


8750[1]
428.2 os./km²

Nr kierunkowy

+381 (0) 21

Kod pocztowy

21205

Tablice rejestracyjne

NS

Położenie na mapie Wojwodiny
Mapa konturowa Wojwodiny, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Sremski Karlovci”
Położenie na mapie Serbii
Mapa konturowa Serbii, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Sremski Karlovci”
Ziemia45°12′N 19°56′E/45,200000 19,933333
Strona internetowa

Sremski Karlovci (serb. Сремски Карловци; hist. Karłowice) – miasto w Serbii, w autonomicznej prowincji Wojwodina, na prawym brzegu Dunaju, między Belgradem i Nowym Sadem. W 2011 roku liczyło 8750 mieszkańców[1]. W mieście rozwinął się przemysł winiarski[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wczesna historia[edytuj | edytuj kod]

W czasach Cesarstwa Rzymskiego na tych terenach znajdował się niewielki fort. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z roku 1308, kiedy jest opisane jako twierdza pod nazwą Karom, wzniesiona na rzymskich fundamentach. Do 1521 roku Karom był twierdzą i osadą w Królestwie Węgier pod władzą rodów Batorych i Moroviciów.

Pod władzą turecką[edytuj | edytuj kod]

W 1521 roku osmański dowódca Balı Bey zdobył twierdzę Karom i pozostawała ona pod władzą turecką przez następnych 170 lat. Słowiańska nazwa Karlovci po raz pierwszy pojawia się w rękopisie z Monasteru Krušedol. W trakcie władania tureckiego miejscowość była zamieszkana przez Serbów i niewielką liczbą Turków. W roku 1545 zamieszkiwało tę miejscowość 547 chrześcijan (Serbów). W mieście istniały trzy cerkwie prawosławne i jeden monaster.

Karłowice były pod panowaniem osmańskim do roku 1688, do V wojny austriacko-tureckiej, kiedy Imperium Osmańskie podczas odwrotu w kierunku Belgradu spalili i zniszczyli to miasto. Od 16 listopada 1698 do 26 stycznia 1699 trwały rokowania pokojowe, które oznaczały koniec wojny pomiędzy Imperium Osmańskim i krajami Świętej Ligi (koalicją Austrii, Rzeczypospolitej Obojga Narodów i Republiki Weneckiej). Negocjacje zakończyły się podpisaniem traktatu pokojowego zwanego pokojem w Karłowicach, według którego Karłowice stały się częścią posiadłości habsburskich pod nazwą Pogranicze Wojskowe (sch. Vojna Krajina). Na miejscu, gdzie został podpisany pokój w Karłowicach, wzniesiono w 1817 roku Kaplicę Pokoju.

Panowanie Habsburgów[edytuj | edytuj kod]

Po 1699 roku Karłowice stały się znaczącym miejscem wymiany handlowej, gdyż przez tę miejscowość przechodziły szlaki handlowe w kierunku Turcji. Bliskość Dunaju powodowała jeszcze większy rozwój handlu. Od XVI wieku Karłowice stają się jednym z ważniejszych centrów Serbskiej Cerkwi Prawosławnej. Po pierwszych przesiedleniach Serbów w roku 1690 miasto staje się jednym z kandydatów na siedzibę serbskich arcybiskupów. Dopiero w 1713 roku zdecydowano, że nowa siedziba metropolity przeniesie się z monasteru Krušedol do Karłowic. Stały się one siedzibą eparchii.

W roku 1718 Karłowiczanie odnowili Dolną Cerkiew uszkodzoną przez Turków podczas wycofywania się po Bitwie pod Petrovaradinem w 1716 roku, a która była wzniesiona w 1710. Pierwsza szkoła w Karłowicach została otwarta w 1726 dzięki Metropolicie Mojsejowi Petroviciowi. Pierwszym nauczycielem w niej był Maksim Suworow, który przywiózł z Rosji pierwsze podręczniki. Niedługo potem, w 1733 roku do Karłowic przyjechała jeszcze jedna grupa nauczycieli, na której czele stał Emanuel Kozaczyński, który jako profesor poezji i retoryki, razem ze swoimi uczniami, przedstawił pierwszy dramat w nowoczesnej historii serbskiej literatury – tragikomedię o śmierci ostatniego serbskiego cara Urosza I. W roku 1739 do Karłowic przeprowadziła się niemiecka wspólnota licząca 51 rodzin, która potem osiedliła się u podnóża wzgórza nieopodal Kaplicy Pokoju.

W 1746 roku Karłowice doczekały się nowej cerkwi — zbudowano świątynię Górnej Cerkwi Wniebowstąpienia NMP na fundamentach starego, jak się sądzi, monasteru z XVI wieku. Miasto w tym okresie, według danych z 1753 roku, liczy 3843 mieszkańców, z czego 3110 stanowią Serbowie.

Najważniejszy okres w historii miasta rozpoczął się od objęcia urzędu przez metropolitę Pavla Nenadovicia w 1749 roku. Ożywił on opuszczone szkoły, założył specjalny cerkiewny fundusz ludowy, z którego finansowano nauczycieli i kapłanów, założył drukarnię, zbudował Sobór św. Mikołaja, odrestaurował monastery fruszkogórskie, rozbudował i udekorował Pałac Patriarszy i pobliski ogród, podarował wiele książek dla ówczesnych szkół. To, jak bardzo była to ważna i niezastąpiona postać dla miasta, pokazuje również to, co stało się po jego śmierci w 1768 — szkoły i fundusz zostały zamknięte, a do przybycia metropolity Stefana Stratimirovicia w Karłowicach niewiele pozostało z dawnego blasku. Krótko po śmierci metropolity Karłowice odwiedzili przyszły cesarz Józef II, książę Albert i feldmarszałek Laudon.

Szpital w Karłowicach został wzniesiony w 1770 roku. W roku 1776 został wydrukowany w Karłowcach pierwszy katalog biblioteki metropolitalnej, skąd dowiadujemy się, że fundusz cerkiewny dysponował 504 książkami i 104 starymi rękopisami. W tym okresie Karłowiczanie mieli najwięcej warsztatów rzemieślniczych i sklepów handlowych. W 1770 roku było to 36 sklepów i 144 rzemieślników, około 30–40 tawern i kilka tysięcy mórg winnic.

W 1787 roku mieszkańcy Karłowic zostali zwolnieni z pańszczyzny. Rok później w Karłowicach wybuchł wielki pożar, gdy spłonęła prawie cała zabudowa handlowa. Miasto zostało szybko odbudowane dzięki metropolicie Stefanowi Stratimiroviciowi, który dał nowy impuls wzrostowi gospodarczemu i nowemu odrodzeniu. W Karłowicach mieszkali wówczas najbogatsi Serbowie, którzy zbierali w tym miejscu duży kapitał, który zawsze był kierowany i wykorzystywany we właściwym kierunku dla wspólnego dobra. Jednym z takich projektów było utworzenie Gimnazjum w Karłowicach. Gimnazjum oparto na wkładach Dimitrija Anastasijevicia Sabova (20 tys. forintów) i innych obywateli (ok. 19 tys. forintów). Cesarz Leopold II ze statutem 11 października 1791 roku zatwierdził utworzenie Gimnazjum. Swoją opieką Gimnazjum objął Patronat i Opieka Funduszy Gimnazjalnych z metropolitą Stratimiroviciem na czele. Szkoła rozpoczęła działalność 1 listopada 1792 w starym budynku Szkoły Łacińskiej, gdzie przebiegała nauka do momentu wzniesienia nowego budynku w 1891 roku.

Miasto było kulturalnym i duchowym centrum Serbów w Monarchii Austro-Węgierskiej. Znajdowała się tu siedziba i sobór katedralny metropolii karłowickiej, której zwierzchnicy sprawowali opiekę duchowną nad prawosławnymi Serbami w Austrii, a następnie Austro-Węgrzech. Do dziś patriarchowie Serbii noszą dodatkowo tytuł metropolitów belgradzko-karłowickich.

Metropolita Stratimirović w 1794 roku założył także seminarium duchowne, które było drugim najstarszym na świecie (po kijowskim). Działa ono po dziś dzień. Pracował w nim historyk i pisarz Jovan Rajić (1726–1801), zasłużony dla rozwoju serbskiej historiografii. Nieco później, w 1798 roku założył także szkołę z internatem, w której mieszkali i żyli ubodzy teologowie i gimnazjaliści. Vuk Karadžić w 1805 roku i do końca 1806 roku uczył się w Karłowicach czytać po serbsku i niemiecku, ukończył gramatykę słowiańską oraz całą arytmetykę i katechezę. W tym okresie do tego samego gimnazjum uczęszczali Sima Milutinović Sarajlija i Dimitrije Davidović a także synowie Aleksy i Jakova Nenadovicia.

Na początku XIX wieku w Karłowicach otwiera się małe towarzystwo naukowe (serb. Karlovački krug), które zgromadziło wielu uczonych i zajmowało się językoznawstwem i historią. Posuwając się coraz dalej, w Karłowicach w 1807 roku powstała pierwsza apteka, a dwa lata później szkoła rysunku założona przez metropolitę, który dążył do kontynuowania rozwoju sztuki i pielęgnowania sztuki prawosławnej ikonografii. Do końca 1811 roku została ukończona budowa budynku magistratu. Metropolita Stratimirović, który swoim zaangażowaniem zapisał się w historii miasta, zmarł 23 września 1836 roku i został pochowany w Soborze św. Mikołaja.

Po roku 1918[edytuj | edytuj kod]

Podczas II wojny światowej miasto było od kwietnia 1941 okupowane przez Wehrmacht i zostało przyłączone do Niezależnego Państwa Chorwackiego, pod zmienioną nazwą Hrvatski Karlovci.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Popis stanovništva, domaćinstava i stanova 2011. u Republici Srbiji (serb.). Republički zavod za statistiku. [dostęp 2019-08-09].
  2. Sremski Karlovci, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-08-10].