Stężyca (województwo lubelskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stężyca
wieś
Ilustracja
Gotycki kościół pw. Św. Marcina
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat rycki
Gmina Stężyca
Liczba ludności  ok. 1900
Strefa numeracyjna 81
Kod pocztowy 08-540
Tablice rejestracyjne LRY
SIMC 0391638
Położenie na mapie gminy Stężyca
Mapa konturowa gminy Stężyca, na dole znajduje się punkt z opisem „Stężyca”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej znajduje się punkt z opisem „Stężyca”
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa konturowa województwa lubelskiego, blisko lewej krawiędzi nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Stężyca”
Położenie na mapie powiatu ryckiego
Mapa konturowa powiatu ryckiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Stężyca”
Ziemia51°34′50″N 21°46′13″E/51,580556 21,770278

Stężycawieś gminna w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie ryckim, w gminie Stężyca. Siedziba rzymskokatolickiej parafii św. Marcina. Dawniej miasto; w latach 1330–1869 miasto królewskie, w drugiej połowie XVI wieku w powiecie stężyckim województwa sandomierskiego[1].

W 1998 liczyła ok. 1,9 tys. mieszkańców.[potrzebny przypis]

Stężyca położona jest przy drodze wojewódzkiej nr 801 (Puławy – Dęblin – Warszawa), w odległości 79 km od Lublina, 99 km od Warszawy oraz 7 km od Dęblina.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa pojawia się w średniowiecznych i późniejszych zapiskach jako Stanzitia (1325–1327), Stazicza (1365), Stanzicza (1441), Sthęzicza (1569). Wszystkie miejscowości o nazwie Stężyca leżą w pobliżu jezior lub rzek, ponieważ nazwa ta była pierwotnie związana z wodą[2]. Według źródeł miejscowość ta powstała wokół umocnień grodu warownego, chroniącego przeprawę na Wiśle. Nazwa Stężyca może pochodzić od słowa stężyć, czyli wzmocnić, umocnić (patrz stężenie) lub tęgi, czyli duży i mocny.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wzmiankowana od XIII wieku jako osada targowa w miejscu przeprawy przez Wisłę. Prawa miejskie od 1330, ponowione w 1442. Stężyca była niegdyś ośrodkiem ziemi stężyckiej, będącej częścią województwa sandomierskiego. W XV wieku w Stężycy odbywały się roki sądów szlacheckich: ziemskiego i grodzkie[3][4]. W XVI wieku ważny ośrodek rzemiosła i port wiślany handlu zbożem. W okresie przedłużającego się bezkrólewia po ucieczce z kraju króla Henryka Walezego od 12 maja do 4 czerwca 1575 miasto było głównym miejscem obrad Sejmu Stężyckiego (określanego także jako Zjazd Stężycki). W 1581 roku Stężyca uzyskała przywilej de non tolerandis Judaeis[5]. W latach 1606–1607 był tu obóz wojsk rokoszu Zebrzydowskiego.

 Osobny artykuł: Zjazd w Stężycy.

Upadek miasta nastąpił w wyniku wojen szwedzkich, kilku pożarów oraz katastrofalnych wylewów Wisły. Dnia 24 grudnia 1869 miejscowość utraciła prawa miejskie[6]. Podczas II wojny światowej zniszczenia zabudowy, działania partyzanckie Gwardii Ludowej, Batalionów Chłopskich i Armii Krajowej. 6 sierpnia 1943 przy drodze do Maciejowic Niemcy rozstrzelali 16 mieszkańców wsi[7].

W latach 1975–1998 w województwie lubelskim.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Gotycki kościół pw. św. Marcina z 1434 – najstarszy budynek ziemi stężyckiej, przebudowywany w XVI, XVIII i XIX wieku. Kościół jest w stylu gotyckim. Na początku XVI wieku świątynia w wyniku pożaru została znacznie zniszczona. Podczas odbudowy zmieniono pierwotną bryłę budynku, dobudowując m.in. boczne kaplice oraz nowe portale. Pod koniec II Wojny Światowej, 3 września 1944, świątynia została ostrzelana przez artylerię niemiecką. Od strzałów spaleniu uległo wnętrze. Dzięki poświęceniu ówczesnego proboszcza Edwarda Bielińskiego, który narażając życie ratował wyposażenie świątyni, udało się ocalić zakrystię, jednak z kościoła pozostały tylko ściany. Ponowna odbudowa rozpoczęła się w 1946 i trwała przez siedem lat. Na jednej ze ścian można odnaleźć gmerk, czyli autorski znak budowniczego. Który znajduje się na jednej z cegieł od strony prezbiterium, oraz odciski palców w jednej z cegieł. Obok wyryto napis „IOHANNES”.
  • Kościół filialny pw. Przemienienia Pańskiego z przełomu XVIII i XIX wieku.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Stężycy działa klub piłkarski LKS Mazowsze Stężyca, w sezonie 2020/2021 występujący w klasie okręgowej, w grupie Lublin[8].

Ludzie związani ze Stężycą[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz też kategorię: Starostowie stężyccy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Województwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku. ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1993, s. 82.
  2. Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski. Ossolineum, 1987, s. 229. ISBN 83-04-02436-5.
  3. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  4. M. Pawlikowski, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  5. Ignacy Schiper, Dzieje handlu żydowskiego na ziemiach polskich, Warszawa 1937, s. 27.
  6. Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 12 (24) grudnia 1869 o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji siedleckiej (Dz. pr. t. 69, s. 461)
  7. Tomasz Chludziński, Janusz Żmudziński, Mazowsze, mały przewodnik, Warszawa: Sport i Turystyka, 1978, s. 245–246.
  8. Klub na portalu 90minut.pl

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]