Stężyca (województwo lubelskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stężyca
Gotycki kościół pw. Św. Marcina
Gotycki kościół pw. Św. Marcina
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
Powiat rycki
Gmina Stężyca
Liczba ludności ok. 1900
Strefa numeracyjna (+48) 81
Kod pocztowy 08-540
Tablice rejestracyjne LRY
SIMC 0391638
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Stężyca
Stężyca
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stężyca
Stężyca
Ziemia 51°34′49,74″N 21°46′13,40″E/51,580483 21,770389

Stężycawieś gminna w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie ryckim, w gminie Stężyca. Liczba mieszkańców: ok. 1,9 tys. (1998). O miejscowości Stężyca pierwszy raz wspomniano w wieku XIV. Funkcjonawała wówczas jako ośrodek ziemi stężyckiej i posiadała wówczas prawa miejskie (1330–1869). Miasto królewskie w powiecie stężyckim województwa sandomierskiego w drugiej połowie XVI wieku[1]. Od 1975 roku miejscowość należy do województwa lubelskiego.

Stężyca zlokalizowana jest przy drodze wojewódzkiej nr 801 (Puławy – Dęblin – Warszawa). Znajduje się w odległości 79 km od Lublina, 99 km od Warszawy oraz 7 km od Dęblina.

Nazwa[edytuj]

Nazwa pojawia się w średniowiecznych i późniejszych zapiskach jako Stanzitia (13251327), Stazicza (1365), Stanzicza (1441), Sthęzicza (1569). Zatem pierwotna nazwa brzmiała tak samo jak współczesna. Wszystkie miejscowości o nazwie Stężyca, leżą w pobliżu jezior lub rzek, jest tak ponieważ nazwa ta była pierwotnie związana z wodą[2]. Według źródeł miejscowość ta powstała wokół umocnień grodu warownego, chroniącego przeprawę na Wiśle. Nazwa Stężyca może pochodzić więc od słowa stężyć, czyli wzmocnić, umocnić (patrz stężenie) lub tęgi, czyli duży i mocny.

Historia[edytuj]

Miejscowość wzmiankowana od XIV wieku. Prawa miejskie w latach 13301869. Stężyca była niegdyś ośrodkiem ziemi stężyckiej, będącej częścią województwa sandomierskiego. W XV w. w Stężycy odbywały się roki sądów szlacheckich: ziemskiego i grodzkie[3]. W okresie przedłużającego się bezkrólewia po ucieczce z kraju króla Henryka Walezego od 12 maja do 4 czerwca 1575 r. miasto było głównym miejscem obrad Sejmu Stężyckiego (w różnych źródłach wydarzenie to określane jest także jako Zjazd Stężycki). Dnia 24 grudnia 1869 r. miejscowość utraciła prawa miejskie[4].

Zabytki[edytuj]

  • We wsi znajduje się najstarszy budynek ziemi stężyckiej – gotycki kościół pw. św. Marcina z 1434, przebudowywany w XVI, XVIII i XIX wieku. Kościół jest w stylu gotyckim. Na początku XVI wieku świątynia w wyniku pożaru została znacznie zniszczona. Podczas odbudowy zmieniono pierwotną bryłę budynku, dobudowując m.in. boczne kaplice oraz nowe portale. Pod koniec II Wojny Światowej, 3 września 1944, świątynia została ostrzelana przez artylerię niemieckiego okupanta. Od strzałów spaleniu uległo praktycznie całe wnętrze. Dzięki poświęceniu ówczesnego proboszcza ks. Edwarda Bielińskiego, który narażając swoje życie usiłował ratować wyposażenie świątyni, udało się ocalić zakrystię, jednak z kościoła pozostały tylko ściany. Ponowna odbudowa rozpoczęła się w 1946 roku i trwała przez siedem lat. Na jednej ze ścian można odnaleźć gmerk, czyli autorski znak budowniczego kościoła. Który znajduje się na jednej z cegieł od strony prezbiterium, oraz odciski palców w jednej z cegieł. Obok wyryto także napis „IOHANNES”
  • kościół filialny pw. Przemienienia Pańskiego z przełomu XVIII i XIX wieku.

Sport[edytuj]

W Stężycy funkcjonuje klub piłkarski LKS Mazowsze Stężyca, obecnie występujący w klasie A, w II grupie lubelskiej.

Ludzie związani ze Stężycą[edytuj]

Zobacz Kategoria:Starostowie stężyccy.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Województwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku. ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1993, s. 82.
  2. Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 229. ISBN 83-04-02436-5.
  3. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012, tenże, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012
  4. Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 12 (24) grudnia 1869 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji siedleckiej (Dz. pr. t. 69, s. 461)

Linki zewnętrzne[edytuj]