Stachiurowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stachiurowate
Ilustracja
Stachiurek wczesny
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd Crossosomatales
Rodzina stachiurowate
Nazwa systematyczna
Stachyuraceae J. Agardh
Theoria Syst. Pl.: 152. Apr-Sep 1858[2]
Typ nomenklatoryczny
Stachyurus Siebold & Zucc. (1836)[2]

Stachiurowate (Stachyuraceae (DC.) Lindl.) – monotypowa rodzina roślin należąca do rzędu Crossosomatales. Obejmuje jeden rodzaj – stachiurek Stachyurus Siebold & Zucc. (1836), do którego należy 8–9 gatunków. Są to krzewy i małe drzewa rosnące na obszarze od Himalajów przez północną część półwyspu Indochińskiego, w Chinach, na wyspach Ogasawara oraz Wyspach Japońskich, po Hokkaido na północy. Rosną w zaroślach, lasach liściastych, rzadko w lasach deszczowych na rzędnych od poziomu morza do ponad 3 tys. m n.p.m. Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne, zwłaszcza stachiurek wczesny z powodu efektownych, zwisających kwiatostanów rozwijających się wczesną wiosną[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Stachyurus chinensis
Pokrój
Zrzucające liście, rzadziej częściowo zimozielone krzewy i niskie drzewa (do 5 m wysokości), rzadko o pędach pnących[3][4]. Pędy zwykle sztywne, grube, nagie, rzadko omszone za młodu[5].
Liście
Pojedyncze, skrętoległe, z przylistkami odpadającymi, równowąsko-lancetowatymi. Blaszka cienka do skórzastej, na brzegu piłkowana[5]. Kształt od okrągłego (na wierzchołku jednak zaostrzona) do równowąsko-lancetowatego[3].
Kwiaty
Zebrane w sztywno stojące lub zwisające grona lub kłosy osiągające do 12 cm długości. Formują się one jesienią, kwiaty rozwijają się wczesną wiosną[4]. Kwiaty drobne, siedzące, wsparte są szeroką przysadką. Kwiaty są promieniste i obupłciowe, czasem jednopłciowe (wówczas rośliny dwupienne). Działki kielicha i płatki korony podobne, po cztery, wolne, żółte. Pręcików jest 8, w dwóch okółkach po 4. Zalążnia górna, powstaje z czterech owocolistków i jest czterokomorowa. Krótka szyjka słupka zwieńczona jest główkowatym, czasem czterodzielnym znamieniem[3][5].
Owoce
Skórzasta jagoda zawierająca liczne drobne nasiona[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzina jako monotypowa wyróżniana była w różnych systemach klasyfikacyjnych, lecz przez długi czas różni autorzy sytuowali ją w różnych miejscach systemu klasyfikacyjnego. Uznawana była za blisko spokrewnioną z takimi rodzinami jak: aktinidiowate Actinidiaceae, orszelinowate Clethraceae, Flacourtiaceae, oczarowate Hamamelidaceae, herbatowate Theaceae i fiołkowate Violaceae. Ostatecznie jako rodzinę siostrzaną wobec Crossosomataceae wskazały badania molekularne[6].

Pozycja systematyczna i podział według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)

Rodzina z rzędu Crossosomatales w obrębie kladu różowych roślin okrytonasiennych. Pozycja rodziny w kladogramie rzędu[1]:

Crossosomatales


Staphyleaceaekłokoczkowate




Guamatelaceae




Stachyuraceaestachiurowate



Crossosomataceae







Aphloiaceae




Geissolomataceae



Strasburgeriaceae





Podział rodziny[7]

rodzaj: stachiurek Stachyurus Siebold & Zucc. (1836)

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na atrakcyjne kwitnienie wczesną wiosną szeroko rozpowszechniony w uprawie jest stachiurek wczesny. Ceniona jest też pstrolistna i silniej rosnąca odmiana 'Magpie' gatunku Stachyurus chinensis. Z kolei Stachyurus himalaicus bywa uprawiany z powodu atrakcyjnego (wąskie liście), częściowo zimozielonego ulistnienia[4]. W Polsce uprawiany bywa stachiurek wczesny i S. chinensis[8].

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Wymagania
Krzewy wymagają gleby żyznej i przepuszczalnej oraz stanowiska ciepłego i osłoniętego. Wrażliwe na mrozy – wymagają okrywania zimą i mogą być uprawiane tylko w łagodnym klimacie, w Polsce w części zachodniej kraju[8].
Rozmnażanie
Nasiona wysiewa się do skrzynek w szklarniach. Można też ukorzeniać sadzonki zielne pozyskiwane latem z fragmentem dwuletniego pędu. Możliwe jest też ukorzenianie odkładów zalecane do wykonywania w czerwcu. Dla skutecznego ukorzenienia wymagane jest ciepłe i torfiaste podłoże[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2018-11-08].
  2. a b James L. Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium – S. University of Maryland. [dostęp 2016-04-29].
  3. a b c d e Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 309. ISBN 1-55407-206-9.
  4. a b c Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 141. ISBN 0-333-73003-8.
  5. a b c Qiner Yang, Peter Stevens: Stachyuraceae. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-04-29].
  6. Maarten J.M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World. Richmond UK, Chicago USA: Kew Publishing, Royal Botanic Gardens, The University of Chicago Press, 2017, s. 361-362. ISBN 978-1-842466346.
  7. Stachyurus. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2016-04-29].
  8. a b c Jerzy Hrynkiewicz-Sudnik, Bolesław Sękowski, Mieczysław Wilczkiewicz: Rozmnażanie drzew i krzewów liściastych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 450. ISBN 978-83-01-13434-1.