Stacja orbitalna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Stacja orbitalna, stacja kosmicznasztuczny satelita Ziemi zaprojektowany w taki sposób, aby ludzie mogli w nim mieszkać przez wiele tygodni czy miesięcy. Po raz pierwszy koncepcja "stacji międzyplanetarnej" została zaproponowana przez rosyjskiego uczonego Konstantego Ciołkowskiego.[1]

W odróżnieniu od innych statków kosmicznych stacja orbitalna nie posiada systemu napędowego pozwalającego na wykonywanie dużych manewrów w kosmosie (posiadać może jedynie silniki umożliwiające autonomiczne podnoszenie wysokości orbity ciągle zmniejszającej się wskutek niezerowego oporu aerodynamicznego szczątkowej atmosfery ziemskiej, czy też umożliwiające zmianę orientacji przestrzennej) oraz systemów pozwalających na lądowanie. Lądownik jest zazwyczaj oddzielnym modułem stacji kosmicznej albo są nimi cumujące do stacji statki kosmiczne.

Wykorzystanie stacji orbitalnych[edytuj | edytuj kod]

Stacje kosmiczne są obecnie wykorzystywane do badań nad fizjologicznymi efektami długotrwałego przebywania ludzi w przestrzeni kosmicznej, a także do prowadzenia szeregu badań i eksperymentów naukowych. Rekord czasu przebywania na pokładzie stacji kosmicznej ustanowił Walerij Polakow, przebywający w latach 1994-1995 437,7 dni na pokładzie stacji Mir. 3 innych kosmonautów również przebywało na pokładzie Mira ponad rok bez przerwy. Aż do lat 90. praktyczny monopol na konstrukcję stacji kosmicznych mieli Rosjanie. Jedynym amerykańskim projektem, który wszedł do użycia była stacja Skylab, skonstruowana z użyciem pojazdów i technologii opracowanych na rzecz programu Apollo. Rosjanie tymczasem opracowali całą serię stacji Salut, i – stanowiącą duży krok naprzód – modularną stację Mir.

Amerykanie wyprodukowali drugą stację Skylab, ochrzczoną Skylab B. Ze względu na wysokie koszty wyniesienia na orbitę stacji i zaopatrzenia, a także niechęć NASA do kontynuowania lotów rakiet Saturn i kapsuł Apollo w obliczu zbliżającego się wprowadzenia do służby promów kosmicznych, nigdy jej nie wykorzystano. Jej kadłub znajduje się obecnie w National Air and Space Museum w Waszyngtonie. Nie wykorzystano także kilku wyprodukowanych stacji Salut.

Po kontrolowanym sprowadzeniu z orbity stacji Mir w 2001 r., Międzynarodowa Stacja Kosmiczna stała się jedyną pozostającą obecnie na orbicie stacją kosmiczną.

Międzynarodowa Stacja Kosmiczna ISS powstała jako pochodna programu stacji kosmicznej Freedom, opracowywanej przez dziesięć lat i ostatecznie porzuconej. Składa się częściowo z elementów przygotowywanego w Rosji następcy stacji Mir, czyli Mir 2, która również nigdy nie powstała. Na orbitę nie poleciały nigdy także inne projektowane stacje kosmiczne, m.in. Manned Orbiting Laboratory opracowywana przez USAF, porzucona w roku 1969, na około rok przed pierwszym startem. Był to jeden z nielicznych projektów stricte wojskowej stacji kosmicznej – radziecki wojskowy projekt Ałmaz ukrywany był jako część programu Salut.

Firma Bigelow Aerospace ogłosiła rozpoczęcie prac nad pierwszą komercyjną stacją kosmiczną, zbudowaną z nadmuchiwanych modułów mieszkalnych, opracowanych na podstawie wcześniejszych, porzuconych przez NASA projektów modułów mieszkalnych Transhab. W związku z planowaną budową stacji, w 2004 firma ogłosiła wzorowany na X-Prize konkurs America's Space Prize, oferując kwotę 50 milionów dolarów firmie, która jako pierwsza skonstruuje zdolny do lotów orbitalnych pojazd wielokrotnego użytku, który będzie w stanie przewozić pasażerów na planowaną stację. Konkurs zakończył się w 2010, a nagrody nie przyznano. Do tej pory Bigelow Aerospace umieściła na orbicie bezzałogowe testowe moduły Genesis I i Genesis II, a start pierwszego, znacznie większego modułu załogowego BA 330 zaplanowano na 2014 lub 2015 rok.

Załogowe stacje orbitalne[edytuj | edytuj kod]

Typy stacji kosmicznych[edytuj | edytuj kod]

Dotychczas wykorzystywane stacje kosmiczne dzielą się zasadniczo na dwie kategorie. Stacje wczesne, Salut i Skylab, były konstruowane i wystrzeliwane w całości. Wszystkie konieczne do ich funkcjonowania urządzenia i zapasy znajdowały się na pokładzie w momencie wystrzelenia, i po ich wyczerpaniu lub zużyciu stacje uważano za wykorzystane i porzucano.

Zmiana nastąpiła w misjach Salut 6 i 7 – oba pojazdy wyposażono w porty do dokowania, pozwalające na odwiedzenie stacji przez drugą załogę w nowym pojeździe (ze względów technicznych, kapsuła Sojuz nie może spędzić na orbicie więcej niż kilka miesięcy, nawet w stanie hibernacji, bez znacznej utraty bezpieczeństwa). Dzięki temu można było stale utrzymywać załogę na stacji. Obecność drugiego portu oznaczała, że do stacji cumować mogły także automatyczne pojazdy zaopatrzeniowe Progress, dostarczające załodze zapasy. Stacja Salut 7 pozwoliła na dalsze rozwinięcie koncepcji wykorzystania modułów do konstrukcji stacji kosmicznych – przed opuszczeniem stacji przyłączono do niej na stałe moduł TKS. Późne stacje Salut stanowią więc pomost między dwiema koncepcjami konstrukcji stacji kosmicznych.

Druga grupa stacji, reprezentowana przez Mir i ISS, opiera się na konstrukcji modularnej. Na orbicie umieszczany jest moduł centralny, stanowiący rdzeń stacji, do którego następnie dodaje się kolejne moduły, najczęściej posiadające własne, konkretne przeznaczenie. Ta metoda konstrukcji stacji pozwala na większą elastyczność i pozwala na wykorzystanie mniejszych – i tańszych rakiet nośnych. Zaopatrzenie takich stacji dostarczane jest przez regularne loty pojazdów transportowych, co pozwala przedłużać czas funkcjonowania stacji, choć wymaga dość kosztownych startów.

Statystyki załogowych stacji kosmicznych[edytuj | edytuj kod]

Stacja na orbicie od zniszczona Dni na orbicie Łącznie załoga
i goście
Odwiedziny Masa
(kg)
Ogółem Z załogą Załogowe Bezzałogowe
Salut 1 19 kwietnia 1971
01:40:00 UTC
11 października 1971 175 24 3 2 0 18 425
Skylab 14 maja 1973
17:30:00 UTC
11 lipca 1979
16:37:00 UTC
2 249 171 9 3 0 77 088
Salut 3 25 czerwca 1974
22:38:00 UTC
24 stycznia 1975 213 15 2 1 0 18 500
Salut 4 26 grudnia 1974
04:15:00 UTC
3 lutego 1977 770 92 4 2 1 18 500
Salut 5 22 czerwca 1976
18:04:00 UTC
8 sierpnia 1977 412 67 4 2 0 19 000
Salut 6 29 września 1977
06:50:00 UTC
29 lipca 1982 1,764 683 33 16 14 19 000
Salut 7 19 kwietnia 1982
19:45:00 UTC
7 lutego 1991 3 216 816 26 12 15 19 000
Mir 19 lutego 1986
21:28:23 UTC
23 marca 2001
05:50:00 UTC
5 511 4 594 137 39 68 124 340
ISS 20 listopada 1998
21:28:23 UTC
**2 473 **1 759 **141 **27 **21 **417 289
Tiangong 1 29 września 2011
13:16:03.507 UTC
13 3 1 1 8 506
  • **Statystyki Międzynarodowej Stacji Kosmicznej na 28 sierpnia 2005.

Przypisy

  1. J. Harford Siergiej Korolow. O krok od zwycięstwa w wyścigu na Księżyc, 1997, s. 30.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło stacja kosmiczna w Wikisłowniku