Staniątki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Staniątki
Zespół klasztorny benedyktynek[1]
Zespół klasztorny benedyktynek[1]
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat wielicki
Gmina Niepołomice
Liczba ludności (2006) ok. 3000
Strefa numeracyjna (+48) 12
Kod pocztowy 32-005
Tablice rejestracyjne KWI
SIMC 0328835
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Staniątki
Staniątki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Staniątki
Staniątki
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Staniątki
Staniątki
Ziemia 50°00′34,02″N 20°11′51,95″E/50,009450 20,197764
Strona internetowa miejscowości

Staniątkiwieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie wielickim, w gminie Niepołomice, 22 km od Krakowa i 5 km na południowy zachód od Niepołomic, w sąsiedztwie Puszczy Niepołomickiej.

Nazwa wsi pochodzi od męskiego imienia dwuczłonowego na Stani-, takiego jak Stanimir, Stanisław czy Stanibor, przekształconego przy użyciu spieszczającego przyrostka -ęta do formy *Stanięta, następnie *Staniątko, która w liczbie mnogiej obok regularnego *Staniątka przybrała postać *Staniątki[2].

Powstanie nazwy wsi legenda wiąże z osobą św. Wojciecha, który w 997 miał tędy wędrować do Krakowa i dalej do Prus celem nawracania pogan. Tu zatrzymał swój orszak na odpoczynek czeskimi słowami: "udielamy tady staniatky". Ta wersja powstania jest przyjmowana jako prawdziwa i powtarzana przez siostry benedyktynki podczas oprowadzania wycieczek po kościele i muzeum klasztornym[3].

W Staniątkach znajduje się przystanek kolejowy, przez który przebiega linia kolejowa 91 Kraków Główny-Medyka.

Opactwo sióstr benedyktynek pw. św. Wojciecha[edytuj]

Według tradycji ufundowany w 1228 przez Klemensa z Brzeźnicy z rodu Gryfitów i jego żonę Racławę, których córka Wisenna została pierwszą ksienią zakonu. W 1253 przywileje klasztorne zostały potwierdzone bullą papieża Innocentego IV. Rozbudowany w latach 1619–1649[4], klasztor został poważnie zniszczony podczas potopu szwedzkiego i później, podczas wojny północnej[5]. Uniknął kasacji przez władze austriackie w XVIII w. ze względu na prowadzoną przez siostry szkołę dla dziewcząt (na żądanie cesarza Józefa II otwarto w 1784 rządową szkołę dla panien i szkółkę dla dzieci wiejskich[4]). Szkoły rozwinęły się w XIX w., a w 1923 dodano pięcioletnie gimnazjum; zostały zamknięte przez władze komunistyczne w 1953. W latach 1954–1956 siostry zostały zmuszone do przeniesienia się do Alwerni[5].

Budowę kościoła zakończono w 1238. Jest to jedna z najstarszych świątyń gotyckich w Polsce, a najstarsza typu halowego. Ciekawostką jest to, że budowniczowie są znani z imienia (Wierzbięta i Jaśko), co było rzadkością w tym okresie. Konstrukcja o krótkiej, trójprzęsłowej nawie z dwuprzęsłowym prezbiterium, w XVII w. przebudowana w stylu barokowym. Do najważniejszych dzieł sztuki w kościele należą rzeźby Madonn z XIV w., rzeźba Chrystusa Frasobliwego z XVI w. z warsztatu Wita Stwosza i obraz Matki Boskiej Bolesnej z XVI w.; klasztor posiada też muzeum[6] i bibliotekę[7], a w nich bogate zbiory sprzętów liturgicznych, ksiąg (w tym starych druków), rękopisów (też muzycznych) oraz dokumentów (w tym bulle papieskie z XIII w.)[4].

Klasztor został uszkodzony podczas działań w listopadzie 1914 – specyficzną pamiątką są pociski artyleryjskie wbite w północny mur kościoła.

Przypisy

  1. Pisownia małą literą – 20.19. Nazwy członków bractw, zgromadzeń zakonnych
  2. P. Galas, Ze studiów nad nazwami miejscowymi południowej Małopolski, [w.] Onomastica r. VII, z. 1–2, Wrocław 1962.
  3. Julian Zinkow, Wokół Niepołomic i Puszczy Niepołomickiej, UMiG Niepołomice, Niepołomice 1997r.
  4. a b c Według tablic informacyjnych w klasztorze
  5. a b Opactwo Sióstr Benedyktynek p. w. św. Wojciecha (pol.). [dostęp 2010-07-05].
  6. Strona opactwa mniszek benedyktynek w Staniątkach, muzeum.
  7. Strona Opactwa Mniszek Benedyktynek w Staniątkach, biblioteka.

Linki zewnętrzne[edytuj]