Stanisław Żytkiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stanisław Leon Żytkiewicz
Ilustracja
proboszcz proboszcz
Data i miejsce urodzenia 6 stycznia 1889
Boguchwała, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 4 kwietnia 1956
Boguchwała, Polska
Przebieg służby
Lata służby 1914-1938
Siły zbrojne cesarska i królewska Armia
Wojsko Polskie
Jednostki Dowództwo Okręgu Korpusu Nr III
Stanowiska kapelan brygady
dziekan frontu
dziekan armii
dziekan okręgu korpusu
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości z Mieczami Krzyż Walecznych (1920-1941) Złoty Krzyż Zasługi Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Krzyż Zasługi Wojskowej Kawaler Orderu Franciszka Józefa (Austro-Węgry)
Odznaka „Za wierną służbę”

Stanisław Leon Żytkiewicz (ur. 6 czerwca 1889 w Boguchwale, zm. 4 kwietnia 1956 tamże) – ksiądz, kapelan Legionów Polskich, proboszcz Wojska Polskiego.

Przed wielką wojną[edytuj | edytuj kod]

Stanisław Żytkiewicz urodził się w wielodzietnej rodzinie organisty Wiktora. W latach 1896–1900 uczęszczał do Szkoły Ludowej w Boguchwale. Tam też w 1910 roku eksternistycznie[1] ukończył I Gimnazjum w Rzeszowie. Po ukończeniu gimnazjum rozpoczął naukę w Seminarium Duchownym w Przemyślu. Święcenia kapłańskie przyjął w czerwcu 1914 roku. Jako seminarzysta uczestniczył czynnie w rodzącym się ruchu niepodległościowym. Przyjaciel Leopolda Lisa-Kuli, był kapelanem rzeszowskiej Komendy Okręgowej Związku Strzeleckiego.

I wojna światowa – Legiony[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu wojny Leopold Lis-Kula zorganizował oddział Strzelców udający się w rejon koncentracji do Krakowa. 5 sierpnia 1914 roku Stanisław Żytkiewicz po uprzednim uzyskaniu zgody biskupa wyruszył z oddziałem. Oddział Lisa-Kuli dołączył jako 4 kompania batalionu Ryszarda Trojanowskiego. Stanisław Żytkiewicz rozpoczął z nim kampanię wojenną 14 sierpnia. Po decyzji o powstaniu Legionów Polskich przy Armii Austro-Węgierskiej na początku września 1914 roku Żytkiewicz został powołany na stanowisko Kapelana I Brygady Legionów[2]. 4 września, przed wyruszeniem na front, w czasie pierwszej Mszy świętej przyjął uroczystą przysięgę od ponad 3500 Legionistów. W uroczystości brali także udział członkowie Naczelnego Komitetu Narodowego, władze miasta Krakowa oraz dowództwo Komendy Kraków. W dniu następnym udał się z Komendą Legionów do znajdujących się w Kielcach polskich oddziałów. Tam powtórzono uroczystość zaprzysiężenia. Pod koniec września po 3 tygodniach prac organizacyjnych Stanisław Żytkiewicz w końcu ponownie dołączył do VI batalionu rzeszowskiego, którego został kapelanem. 9 października 1914 roku rozkazem komendanta Józefa Piłsudskiego razem z 134 żołnierzami otrzymał patent oficerski i stopień podporucznika[3].

W listopadzie 1914 roku udało się Żytkiewiczowi uzyskać bezpośredni przydział na stanowisko kapelana VI Batalionu przy oddziale dowodzonym przez Leopolda Lisa-Kulę. Z VI batalionem przeszedł cały legionowy szlak przez linię Nidy, Lubelszczyznę, Wołyń. Poświęcenie w pomocy rannym i duchowej posłudze żołnierzom zostało docenione przez Komendę Legionów. 15 września 1915 roku odznaczono księży kapelanów Stanisława Żytkiewicza i Władysława Antosza Krzyżami Zasługi Wojskowej[4]. Prawie rok później, 6 sierpnia 1916 roku, otrzymał z rąk Komendanta najbardziej cenione przez legionistów odznaczenie ustanowione przez Józefa Piłsudskiego – odznakę „Za wierną służbę”.

Polska niepodległa[edytuj | edytuj kod]

Po odzyskaniu niepodległości ksiądz Stanisław Żytkiewicz został mianowany Dziekanem Okręgu. Od 1 lutego 1919 był proboszczem dywizji Grupy Gen. Jędrzejowskiego[5]. W czasie walk z Ukraińcami na wiosnę 1919 roku ksiądz Stanisław pełnił funkcję kapelana załogi obrońców Lwowa. Był tam w momencie śmierci jego przyjaciela z lat rzeszowskich, pułkownika Lisa-Kuli. To właśnie ksiądz Stanisław odprowadził kondukt pogrzebowy na cmentarz w Rzeszowie. W 1920 roku w czasie wojny z bolszewikami był dziekanem Frontu Południowo-Wschodniego (10 lipca – 6 sierpnia), Frontu Środkowego (6 – 15 sierpnia), Grupy Uderzeniowej i 2 Armii (18 sierpnia -16 września). Walki z bolszewikami i ich okrucieństwo wpłynęło na psychikę Żytkiewicza.

16 grudnia 1921 roku został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 roku w stopniu proboszcza z 18. lokatą wśród kapelanów wyznania rzymskokatolickiego[6]. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu proboszcza ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 18. lokatą w duchowieństwie wojskowym wyznania rzymskokatolickiego, a jego oddziałem macierzystym była wówczas Kuria Biskupia[7].

W latach 1922–1924 pracował na stanowisku dziekana Okręgu Korpusu Nr III. W latach 1927–1928 studiował filozofię na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Warszawskiego. Z czasem dawały się coraz mocniej we znaki tragiczne lata wojen 1914-1920. Stan zdrowia psychicznego księdza Stanisław systematycznie ulegał pogorszeniu. Niewiele pomagały kuracje lecznicze w Krynicy i we Włoszech. Jeszcze na krótko ksiądz Stanisław objął stanowisko Kapelana Kurii Polowej 1937. W tym samym roku w grudniu znalazł się w szpitalu psychiatrycznym. 31 stycznia 1938 roku został przeniesiony w stan spoczynku.

Po zakończeniu II wojny światowej powrócił do Boguchwały, gdzie żył w biedzie i zmarł w wyniku pożaru w nocy z 3 na 4 kwietnia 1956 roku. Został pochowany na cmentarzu w Boguchwale.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Uchwałą nr XLV.568.2017 z dnia 31 sierpnia 2017 Rady Miejskiej w Boguchwale ustanowiono ulicę ks. Stanisława Żytkiewicza[8].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Z powodu słabego stanu zdrowia i ciężkiej choroby płuc.
  2. Zmiany na stanowiskach i urzędach duchownych. „Kronika Dyecezyi Przemyskiej”. 3, s. 33, 1915. 
  3. Marek Piotrowicz: Pierwsze nominacje oficerskie w 1 Pułku Piechoty Legionów podczas postoju oddziałów Komendanta Piłsudskiego w Jakubowicach – 9.X.1914 r. (pol.). [dostęp 26.07.2008]. Oleandry nr 14, Kielce, grudzień 2004.
  4. Według Jana Lucjana Wyciślaka. August Krasicki podaje natomiast 25 września 1915 roku, że w "Vorordnungsblacie" z 15 września są wymienione następujące odznaczenia dekoracjami oficerów Legionów: order Żelaznej Korony III kl.: ppłk Sosnkowski Kazimierz, mjr Berbecki Leon. Krzyż Rycerski Franciszka Józefa: ks. kapelan Antosz Władysław i ks. Stanisław Żytkiewicz, dr Wojciech Rogalski. Krzyże Zasługi Wojskowej: mjr. Rylski Witold, ppłk Marian Januszajtis-Żegota, kom. szw. Brzeziński Jan, ppłk Bolesław Roja, kpt. Czesław Młot-Fijałkowski, por. Mieczysław Ścieżyński, Józef por. Suski, ppłk I Brygady Edward Śmigły-Rydz, kpt. Stanisław Burhardt-Bukacki.
  5. Rozkazy Ministra Spraw Wojskowych. 1550. „Dziennik Rozkazów Wojskowych”. 48, s. 1143, 3 maja 1919. 
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 42 z 24 grudnia 1921 roku, s. 1634.
  7. Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 405.
  8. Pro3W Sp., http://www.boguchwala.pl/365-/4913-wazne/7761-nowe-nazwy-ulic-w-boguchwale-juz-funkcjonuja.html, www.boguchwala.pl [dostęp 2018-01-11] (pol.).
  9. Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1741 z 1 czerwca 1921 r. „w uznaniu bohaterskiego wypełnienia obowiązków duszpasterskich względem wojska wobec wroga, w czasie kampanji roku 1920-go” Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 26, poz. 1057
  10. Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 9, s. 117, 19 marca 1934. 
  11. Duchowieństwo katolickie w armii austriackiej. „Głos Rzeszowski”, s. 3, Nr 6 z 30 stycznia 1916. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]