Stanisław Augustyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Augustyński
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 18 stycznia 1869
Odporyszów
Data i miejsce śmierci 26 sierpnia 1949
Sanok
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Sanoku
Narodowość  Polska
Edukacja Gimnazjum im. Kazimierza Brodzińskiego w Tarnowie
Alma Mater Uniwersytet Jagielloński
Rodzice Wojciech, Elżbieta
Małżeństwo Maria z d. Morawiecka
Dzieci Stefan, Adam, Stanisław Zofia, Tadeusz, Juliusz
Krewni i powinowaci Jan, Władysław, Marcin, Józef, Zygmunt i inni (rodzeństwo)
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Stanisław Augustyński
Miejsce urodzenia Odporyszów
Poseł III kadencji Sejmu (II RP)
Okres od 10 grudnia 1931
do 10 lipca 1935
Przynależność polityczna Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem

Stanisław Augustyński (ur. 18 stycznia 1869[a] w Odporyszowie, zm. 26 sierpnia 1949 w Sanoku) – polski urzędnik, działacz społeczny, poseł na Sejm III kadencji II RP.

Życiorys[edytuj]

Był synem Wojciecha Augustyńskiego (wieloletni wójt gminy Odporyszów) i Elżbiety z domu Pytka. Miał cztery siostry i czterech braci: Jan (1878-1943, nauczyciel, wiceprezes Zarządu Gdańskiej Macierzy Szkolnej, dyrektor Gimnazjum Polskiego w Gdańsku), Władysław (1880-1939, sędzia i adwokat w Katowicach), Marcin (1882-1965, właściciel gospodarstwa w Odporyszowie), Józef (1887-1969, rolnik, sybirak), Zygmunt (1890-1959, prawnik, dziennikarz, działacz konspiracyjny podczas wojny, więzień polityczny).

Został absolwentem Gimnazjum im. Kazimierza Brodzińskiego w Tarnowie w 1890. Został członkiem założonej w czerwcu 1890 w Tarnowie tajnej organizacji szkolno-akademickiej pod nazwą Liga Narodowa (wraz z nim m.in. Wacław Borzemski, Bolesław Gawiński, Jan Stapiński), za co był objęty śledztwem władz austriackich i był zagrożony aresztowaniem[1]

Po uwięzieniu Stapińskiego był objęty aktem oskarżenia z 24 czerwca 1891 przed trybunałem orzekającym we Lwowie w sprawie o przynależność do Ligi Narodowej (zarzucono mu pełnienie funkcji naczelnika Stapińskiego oraz kierownictwa sekcji ludowej), czemu Augustyński wraz z towarzyszami zaprzeczył[2]. Jako uczeń gimnazjum brał czynny udział w tajnej niepodległościowej Organizacji „Orzeł Biały”. Za swoją działalność wraz z innymi gimnazjalistami w 1891 został oskarżony przez prokuraturę austriacką o zdradę stanu[3]. Ukończył prawo na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Był członkiem stowarzyszenia „Gwiazda”, Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, Towarzystwa Szkoły Ludowej[3].

Od marca 1895 pracował jako urzędnik państwowy w Sanoku. W 1900 został naczelnikiem (radcą) Urzędu Skarbowego w Sanoku[3]. W 1912 z rangi sekretarza został mianowany radcą skarbu[4]. Był urzędnikiem oddziału podatkowego w c. k. starostwie powiatu sanockiego, w którym pełnił funkcję sekretarza skarbowego, w 1914 w charakterze radcy[5][6][7][8][3]. Do stycznia 1908 był członkiem zarządu „Towarzystwa kredytowego dla urzędników i sług państwowych dla budowy domów mieszkalnych członkom i dostarczania tymże członkom artykułów spożywczych” w Sanoku[9][10]. Był członkiem Towarzystwa Upiększania Miasta Sanoka[11].

Podczas I wojny światowej od 15 września 1914 wraz z bliskimi przebywał w Židenicu[12]. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości podczas wojen z Ukraińcami i bolszewikami 1918-1921 był organizatorem ochotniczej służby wojskowej oraz propagował pożyczki „Odrodzenia”[3]. W tym czasie trzech jego synów walczyło w tych wojnach[3].

W latach 1918–1930 był sekretarzem Rady Powiatowej. Należał do organizatorów spółdzielni rolniczo-handlowej „Rolnik”[3], a od 1925 był jej prezesem. Był przewodniczącym Okręgowego Towarzystwa Rolniczego[13]. Został członkiem wydziału (zarządu) zawiązanego 22 maja 1919 Koła Przyjaciół Harcerstwa w Sanoku[14][15]. W grudniu 1919 był inicjatorem powstania Komitetu Włościańskiego w Sanoku[16]. Organizował kółka rolnicze, koła młodzieży, kursy rolnicze i gospodyń wiejskich[3]. W 1929 był jednym z założycieli sanockiego koła Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego[17]. Do 1939 był członkiem sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”[18][19]. Jego nazwisko zostało umieszczone w drzewcu sztandaru TG Sokół w Sanoku, na jednym z 125 gwoździ upamiętniających członków[20]. Pod koniec listopada 1930 został wybrany prezesem Zarządu Głównego Związku Młodzieży Kresowej[3] i pełnił tę funkcję do 1933. Należał również do organizatorów Komunalnej Kasy Oszczędności miasta Sanoka, funkcjonującej w budynku przy ul. Tadeusza Kościuszki 4; był członkiem jej zarządu, został naczelnikiem zarządu, zasiadł w radzie KKO[21][22][23][24]. W sierpniu 1925 zasiadł w dyrekcji Kasy Zaliczkowej w Sanoku[25] i pozostawał w tym gremium do przełomu 1929/1930[26]. W latach 1932–1935 był członkiem Rady Miejskiej, a od 1935 sekretarzem Wydziału Powiatowego. Był także przewodniczącym Towarzystwa Popierania Szkół Powszechnych i Towarzystwa Oświaty Zawodowej. Był członkiem wspierającym Katolicki Związek Młodzieży Rękodzielniczej i Przemysłowej w Sanoku[27].

W latach 20. działacz PSL „Piast”[28], a w latach 30. funkcjonował z ramienia Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem[29]. W 1930 z ramienia BBWR uzyskał mandat posła Sejmu RP III kadencji w okręgu 48 (Przemyśl, Dobromil, Sanok, Brzozów, Krosno)[30]. Jego mandat wygasł 5 października 1931 na mocy orzeczenia Sądu Najwyższego o unieważnieniu wyborów[31]. W ponownie zarządzonych wyborach 22 listopada 1931[32] został wybrany powtórnie[33] i złożył ślubowanie 10 grudnia 1931. Należał do klubu BBWR, działał w komisjach: administracji, prawniczej i skarbowej.

W marcu 1931 wszedł w skład Tymczasowego Zarządu, powołanego w związku z połączeniem gminy Sanok i gminy Posada Olchowska, a w 1932 został członkiem połączonej rady[34]. W wyborach do rady miejskiej 1932 był na liście Komitetu Gospodarczego wystawionego z BBWR (wraz z nim m.in. burmistrz Tadeusz Malawski)[35]. Został radnym Sanoka w 1934[36][37].

Jego żona Maria, z domu Morawiecka (ur. 1875, zm. 20 stycznia 1945 w Sanoku). Mieli sześcioro dzieci:

  • Stefan Maria (ur. 1898 we Lwowie, zm. 20 lutego 1920 w Sanoku), prawnik, ochotnik Wojska Polskiego, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej,
  • Adam Maria Jan (ur. 9 kwietnia 1900 we Lwowie, zm. 8 maja 1965 w Warszawie), uczestnik obrony Lwowa (więziony w niewoli Ukraińskiej w Kosaczowie[3]),
  • Stanisław Maria (ur. 1904 we Lwowie, zm. 17 lipca 1924 w Sanoku), ochotnik Wojska Polskiego, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, powstaniec górnośląski,
  • Zofia (ur. 3 czerwca 1909 we Lwowie, zm. 21 kwietnia 1911)[38],
  • Tadeusz Maria (ur. 2 czerwca 1912, zm. 17 stycznia 1969 w Sanoku),
  • Juliusz Maria (ur. 12 kwietnia 1914, zm. 3 marca 1954 w Warszawie).

Synowie Stefan i Stanisław zmarli w wyniku odniesionych ran w zmaganiach wojennych[3].

Grobowiec rodziny Augustyńskich w Sanoku

Stanisław Augustyński został pochowany w grobowcu rodzinnym w części „Rymanowski Stary” Cmentarza Centralnego w Sanoku. Wraz z nim pochowani zostali jego żona Maria, córka Zofia, synowie Stefan i Stanisław oraz wnuk Andrzej (syn Juliusza). Obok znajduje się drugi grobowiec rodziny Augustyńskich, w którym spoczywa syn Tadeusz i inni członkowie rodziny.

Odznaczenia[edytuj]

polskie
austro-węgierskie
  • Medal Jubileuszowy Pamiątkowy dla Urzędników i Sług Cywilnych (przed 1914)[8][7]
  • Krzyż Jubileuszowy dla Urzędników i Sług Cywilnych (przed 1914)[8][7]

Uwagi

  1. Sprzeczne informacje wynikają z tablicy nagrobnej Stanisława Augustyńskiego, która wprawdzie podaje zgodnie jednakową datę śmierci 26 sierpnia 1949, jednak wskazuje na 82 lata życia, co oznaczałoby datę urodzenia 1866/1867.

Przypisy

  1. Wacław M. Borzemski: Pamiętnik tajnych organizacji niepodległościowych na terenie byłej Galicji w latach 1880-1897. Lwów: 1930, s. 49, 51, 52, 186.
  2. Wacław M. Borzemski: Pamiętnik tajnych organizacji niepodległościowych na terenie byłej Galicji w latach 1880-1897. Lwów: 1930, s. 56, 58.
  3. a b c d e f g h i j k l Nasi kandydaci z okręgu 48. Stanisław Augustyński. „Słowo Polskie”, s. 5, Nr 321 z 23 listopada 1931. 
  4. Kronika. Mianowania i przeniesienia. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, Nr 31 z 4 sierpnia 1912. 
  5. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1911. Lwów: Prezydyum C.K. Namiestnictwa, 1911, s. 50.
  6. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1913. Lwów: 1913, s. 50.
  7. a b c Szematyzm galicyjskich władz i urzędów skarbowych na rok 1914. Lwów: Prezydyum Krajowej Dyrekcyi Skarbu, 1914, s. 52.
  8. a b c Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1914. Lwów: 1914, s. 50.
  9. Firmy. „Gazeta Lwowska”, s. 11, Nr 71 z 28 marca 1906. 
  10. Firmy. „Gazeta Lwowska”, s. 10, Nr 87 z 15 kwietnia 1908. 
  11. Sprawozdanie Wydziału Tow. Upiększania Miasta Sanoka. „Miesięcznik Artystyczny”, s. 67, Nr 7 z 1912. 
  12. Księga pamiątkowa i adresowa wygnańców wojennych z Galicyi i Bukowiny 1914-1915 oraz Album pamiątkowe. Cz. 3. Prowincya i Bukowina. Wiedeń: 1915, s. 136.
  13. Edward Zając, Organizacje o charakterze gospodarczym, społecznym, kulturalnym i sportowym, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 608.
  14. Kronika. Koło przyjaciół harcerstwa w Sanoku. „Ziemia Sanocka”. 14, s. 3, 1 czerwca 1919. 
  15. Czesław Mazurczak: Harcerstwo Sanockie 1910–1949. Kraków: Harcerska Oficyna Wydawnicza, 1990, s. 34.
  16. Kronika. „Ziemia Sanocka”. 30, s. 31, 28 grudnia 1919. 
  17. Jerzy Kapłon: Zarys historii Oddziału Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego w Sanoku. cotg.pttk.pl. [dostęp 2005-07-02].
  18. Tadeusz Miękisz: Zarys historii Tow. Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku w 50-tą rocznicę jego istnienia. Sanok: Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, 1939, s. 39.
  19. Anna Sebastiańska: Członkowie TG „Sokół” w Sanoku 1889–1946. sokolsanok.pl, 29 listopada 2009. [dostęp 12 marca 2014].
  20. Sztandar. sokolsanok.pl. [dostęp 2015-06-16].
  21. Do wszystkich zwierzchności gmin w powiecie. „Dziennik Urzędowy Powiatu Sanockiego”, s. 1, Nr 44 z 15 kwietnia 1929. 
  22. Komunalna Kasa Oszczędności powiatu sanockiego w Sanoku. „Dziennik Urzędowy Powiatu Sanockiego”, s. 4, Nr 54 z 1 października 1929. 
  23. Komunalna Kasa Oszczędności M. Sanoka. „Codzienna Gazeta Handlowa”. 270, s. 142, 26 listopada 1938. 
  24. Komunalna Kasa Oszczędności Miasta Sanoka. „Rocznik Polskiego Przemysłu i Handlu”. 6, s. 415, 1938. 
  25. Firmy. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 193 z 35 sierpnia 1925. 
  26. Ogłoszenia urzędowe. „Gazeta Lwowska”, s. 7, Nr 144 z 26 czerwca 1930. 
  27. Katolicki Związek Młodzieży Rękodzielniczej i Przemysłowej w Sanoku 1923-1934. Jednodniówka. Sanok: Katolicki Związek Młodzieży Rękodzielniczej i Przemysłowej w Sanoku, 1934, s. 33.
  28. Wojciech Sołtys, Stosunki społeczno-polityczne, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 562.
  29. Wojciech Sołtys, Stosunki społeczno-polityczne, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 563.
  30. Kto zasiada w Sejmie?. „Gazeta Świąteczna”, s. 2, Nr 20 (2624) z 17 maja 1931. 
  31. Unieważnienie wyborów do Sejmu w okręgu Nr. 48 w Przemyślu. „Ilustrowana Republika”, s. 1, Nr 273 z 6 października 1931. 
  32. Dziś wybory do Sejmu w okręgu Przemyślu-Sanok-Krosno. „Głos Poranny”, s. 4, Nr 320 z 22 listopada 1931. 
  33. Ostateczne wyniki wyborów w okręgu przemyskim. „Słowo Polskie”, s. 3, Nr 325 z 27 listopada 1931. 
  34. Marek Drwięga. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka w latach 1918–1939. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 41, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  35. Wojciech Sołtys, Pierwsze miesiące wolności, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 517.
  36. Edward Zając: Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 2002, s. 84. ISBN 83-909787-8-4.
  37. Marek Drwięga. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka w latach 1918–1939. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 43, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  38. Kronika. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, Nr 17 z 23 kwietnia 1911. 

Bibliografia[edytuj]