Stanisław Augustyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stanisław Augustyński
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 18 stycznia 1869
Odporyszów, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 26 sierpnia 1949
Sanok
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Sanoku
Zawód, zajęcie prawnik, urzędnik skarbowy
Narodowość polska
Edukacja Gimnazjum im. Kazimierza Brodzińskiego w Tarnowie, III Gimnazjum im. Króla Jana III Sobieskiego w Krakowie
Alma Mater Uniwersytet Jagielloński
Wyznanie rzymskokatolickie
Rodzice Wojciech, Elżbieta
Małżeństwo Maria z d. Morawiecka
Dzieci Stefan, Adam, Stanisław, Zofia, Tadeusz, Juliusz
Krewni i powinowaci Jan Augustyński, Zygmunt Augustyński, Jędrzej Augustyński, Janina Augustyńska, Andrzej Augustyński, Marcin Augustyński
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Stanisław Augustyński
Data i miejsce urodzenia 18 stycznia 1869
Odporyszów
Data i miejsce śmierci 26 sierpnia 1949
Sanok
Poseł III kadencji Sejmu (II RP)
Okres od 10 grudnia 1931
do 10 lipca 1935
Przynależność polityczna Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem

Stanisław Augustyński (ur. 18 stycznia 1869 w Odporyszowie, zm. 26 sierpnia 1949 w Sanoku) – polski urzędnik skarbowy, działacz ludowy, społecznik, poseł na Sejm III kadencji II RP, radny Sanoka.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 18 stycznia 1869 w Odporyszowie. Był synem Wojciecha Augustyńskiego (wieloletniego wójta Gminy Odporyszów) i Elżbiety z domu Pytka[1]. Miał cztery siostry: Maria, Kunegunda, Antonina, Aniela oraz pięciu braci, którymi byli: Jan (1878-1943, nauczyciel, wiceprezes Zarządu Gdańskiej Macierzy Szkolnej, dyrektor Gimnazjum Polskiego w Gdańsku), Władysław (1880-1939, sędzia i adwokat w Katowicach), Marcin (1882-1965, właściciel gospodarstwa w Odporyszowie), Józef (1887-1969, rolnik, sybirak), Zygmunt (1890-1959, prawnik, dziennikarz, działacz konspiracyjny podczas wojny, więzień polityczny).

Student spiskowiec[edytuj | edytuj kod]

Uczęszczał do Gimnazjum im. Kazimierza Brodzińskiego w Tarnowie, a następnie III Gimnazjum im. Króla Jana III Sobieskiego w Krakowie, gdzie zdał maturę w 1890. Był członkiem założonej w czerwcu 1890 w Tarnowie tajnej organizacji szkolno-akademickiej pod nazwą Liga Narodowa (wraz z nim m.in. Wacław Borzemski, Bolesław Gawiński, Jan Stapiński), za co był objęty śledztwem władz austriackich i zagrożony aresztowaniem[2]. Po uwięzieniu Stapińskiego był objęty aktem oskarżenia z 24 czerwca 1891 przed trybunałem orzekającym we Lwowie w sprawie o przynależność do Ligi Narodowej (zarzucono mu pełnienie funkcji naczelnika Stapińskiego oraz kierownictwa sekcji ludowej), czemu Augustyński wraz z towarzyszami zaprzeczył[3]. Jako uczeń gimnazjum brał czynny udział w tajnej niepodległościowej Organizacji „Orzeł Biały”. Za swoją działalność wraz z innymi gimnazjalistami w 1891 został oskarżony przez prokuraturę austriacką o zdradę stanu[4]. Ukończył prawo na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Był członkiem stowarzyszenia „Gwiazda”, Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, Towarzystwa Szkoły Ludowej[4].

Urzędnik skarbowy[edytuj | edytuj kod]

Od marca 1895 pracował jako urzędnik państwowy w Sanoku, gdzie w 1900 został naczelnikiem (radcą) Urzędu Skarbowego[4]. W 1912 z rangi sekretarza został mianowany radcą skarbu[5]. Był pierwszym rangą urzędnikiem urzędu podatkowego w urzędzie c. k. starostwa powiatu sanockiego, od około 1904 w charakterze starszego inspektora podatkowego[6], od około 1905 w charakterze sekretarza skarbowego[7][8][9][10][11][12][13], a od około 1912 w charakterze radcy skarbowego[14][15][16][4]. Do stycznia 1908 był członkiem zarządu „Towarzystwa kredytowego dla urzędników i sług państwowych dla budowy domów mieszkalnych członkom i dostarczania tymże członkom artykułów spożywczych” w Sanoku[17][18]. Był członkiem Towarzystwa Upiększania Miasta Sanoka[19]. Podczas I wojny światowej, od 15 września 1914 wraz z bliskimi przebywał w Židenicu[20]. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, podczas wojen z Ukraińcami i bolszewikami 1918-1921 był organizatorem ochotniczej służby wojskowej oraz propagował pożyczki „Odrodzenia”[4]. W tym czasie trzech jego synów walczyło w tych wojnach[4]. W II Rzeczypospolitej pracował jako inspektor w VI stopniu służby w Urzędzie Skarbowym Podatków i Opłat w Sanoku. 31 marca 1929 został przeniesiony w stan spoczynku[21].

Działacz społeczny[edytuj | edytuj kod]

Należał do organizatorów Komunalnej Kasy Oszczędności Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka, funkcjonującej w budynku przy ul. Tadeusza Kościuszki 4; był członkiem jej zarządu, wiceprezesem zarządu, prezesem zarządu oraz zasiadał w radzie nadzorczej[22][23][24][25][26][27][28]. W sierpniu 1925 zasiadł w dyrekcji Kasy Zaliczkowej w Sanoku[29] i pozostawał w tym gremium do przełomu 1929/1930[30]. W latach 1918–1930 był sekretarzem Rady Powiatowej. W grudniu 1919 był inicjatorem powstania Komitetu Włościańskiego w Sanoku[31]. Organizował kółka i kursy rolnicze, koła młodzieży i gospodyń wiejskich[4]. Należał do organizatorów spółdzielni rolniczo - handlowej „Rolnik”[4], a od 1925 był jej prezesem. Był przewodniczącym Okręgowego Towarzystwa Rolniczego[32]. Został członkiem wydziału (zarządu) zawiązanego 22 maja 1919 Koła Przyjaciół Harcerstwa w Sanoku[33][34]. W 1929 był jednym z założycieli sanockiego koła Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego[35]. Do 1939 był członkiem sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”[36][37]. Jego nazwisko zostało umieszczone w drzewcu sztandaru TG Sokół w Sanoku, na jednym z 125 gwoździ upamiętniających członków[38]. Pod koniec listopada 1930 został wybrany prezesem Zarządu Głównego Związku Młodzieży Kresowej[4] i pełnił tę funkcję do 1933.

Stanisław Augustyński (siedzi piąty od lewej) na poświęceniu sztandaru Koła Związku Inwalidów Wojennych w Sanoku (1933)

Działacz ludowy[edytuj | edytuj kod]

W latach 20. był aktywnym działaczem PSL „Piast”[39][40] [41], w 1930 z ramienia BBWR uzyskał mandat posła Sejmu RP III kadencji w okręgu 48 (Przemyśl, Dobromil, Sanok, Brzozów, Krosno)[42]. Jego mandat wygasł 5 października 1931 na mocy orzeczenia Sądu Najwyższego o unieważnieniu wyborów[43]. W ponownie zarządzonych wyborach 22 listopada 1931[44] został wybrany powtórnie[45] i złożył ślubowanie 10 grudnia 1931. W Sejmie należał do klubu BBWR, działał w komisjach: administracji, prawniczej i skarbowej.

W marcu 1931 wszedł w skład Tymczasowego Zarządu, powołanego w związku z połączeniem gminy Sanok i gminy Posada Olchowska, a w 1932 został członkiem połączonej rady[46]. W wyborach do rady miejskiej 1932 był na liście Komitetu Gospodarczego wystawionego z BBWR (wraz z nim m.in. burmistrz Tadeusz Malawski)[47]. Był także przewodniczącym Towarzystwa Popierania Szkół Powszechnych i Towarzystwa Oświaty Zawodowej. Był członkiem wspierającym Katolicki Związek Młodzieży Rękodzielniczej i Przemysłowej w Sanoku[48]. Został radnym Sanoka w 1934[49][50], a w 1935 sekretarzem Wydziału Powiatowego.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Jego żona Maria z domu Morawiecka[1] (ur. 1875, zm. 20 stycznia 1945 w Sanoku). Mieli sześcioro dzieci:

  • Stefan Marian (ur. 4 lipca 1897 w Tarnopolu[51], zm. 20 lutego 1920 w Sanoku), prawnik, ochotnik Wojska Polskiego, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej,
  • Adam Maria Jan (ur. 9 kwietnia 1900 we Lwowie, zm. 8 maja 1965 w Warszawie), uczestnik obrony Lwowa (więziony w niewoli Ukraińskiej w Kosaczowie[4]),
  • Stanisław Maria (ur. 1904 we Lwowie, zm. 17 lipca 1924 w Sanoku), ochotnik Wojska Polskiego, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, powstaniec górnośląski,
  • Zofia (ur. 3 czerwca 1909 we Lwowie, zm. 21 kwietnia 1911)[52],
  • Tadeusz Maria (ur. 8 czerwca 1912 w Sanoku, zm. 17 stycznia 1969 w Sanoku),
  • Juliusz Maria (ur. 2 listopada 1914 w Limanowej, zm. 3 marca 1954 w Warszawie), urzędnik, od 1944 żonaty z Katarzyną Skórką[53].

Synowie Stefan i Stanisław zmarli w wyniku odniesionych ran w zmaganiach wojennych[4].

Grobowiec rodziny Augustyńskich w Sanoku

Stanisław Augustyński do końca życia zamieszkiwał przy ul. Ignacego Daszyńskiego 23 w Sanoku[1]. Zmarł 26 sierpnia 1949 w Sanoku[1]. Został pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu przy ul. Rymanowskiej w Sanoku. 28 sierpnia 1949[1]. W tym miejscu zostali pochowani również jego żona Maria, córka Zofia, synowie Stefan i Stanisław oraz wnuk Andrzej (syn Juliusza). Obok znajduje się drugi grobowiec rodziny Augustyńskich, w którym spoczywa syn Tadeusz i inni członkowie rodziny.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

polskie
austro-węgierskie

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Księga Zmarłych 1946–1958 Sanok. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 301 (poz. 83).
  2. Wacław M. Borzemski: Pamiętnik tajnych organizacji niepodległościowych na terenie byłej Galicji w latach 1880-1897. Lwów: 1930, s. 49, 51, 52, 186.
  3. Wacław M. Borzemski: Pamiętnik tajnych organizacji niepodległościowych na terenie byłej Galicji w latach 1880-1897. Lwów: 1930, s. 56, 58.
  4. a b c d e f g h i j k l Nasi kandydaci z okręgu 48. Stanisław Augustyński. „Słowo Polskie”, s. 5, Nr 321 z 23 listopada 1931. 
  5. Kronika. Mianowania i przeniesienia. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, Nr 31 z 4 sierpnia 1912. 
  6. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1905. Lwów: 1905, s. 42.
  7. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1906. Lwów: 1906, s. 50.
  8. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1907. Lwów: 1907, s. 50.
  9. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1908. Lwów: 1908, s. 50.
  10. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1909. Lwów: 1909, s. 49.
  11. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1910. Lwów: 1910, s. 49.
  12. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1911. Lwów: 1911, s. 50.
  13. a b c Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1912. Lwów: 1912, s. 51.
  14. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1913. Lwów: 1913, s. 50.
  15. Szematyzm galicyjskich władz i urzędów skarbowych na rok 1914. Lwów: Prezydyum Krajowej Dyrekcyi Skarbu, 1914, s. 52.
  16. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1914. Lwów: 1914, s. 50.
  17. Firmy. „Gazeta Lwowska”, s. 11, Nr 71 z 28 marca 1906. 
  18. Firmy. „Gazeta Lwowska”, s. 10, Nr 87 z 15 kwietnia 1908. 
  19. Sprawozdanie Wydziału Tow. Upiększania Miasta Sanoka. „Miesięcznik Artystyczny”, s. 67, Nr 7 z 1912. 
  20. Księga pamiątkowa i adresowa wygnańców wojennych z Galicyi i Bukowiny 1914-1915 oraz Album pamiątkowe. Cz. 3. Prowincya i Bukowina. Wiedeń: 1915, s. 136.
  21. Ruch służbowy. „Lwowski Dziennik Wojewódzki”. Nr 8, s. 102, 20 kwietnia 1929. 
  22. Do wszystkich zwierzchności gmin w powiecie. „Dziennik Urzędowy Powiatu Sanockiego”, s. 1, Nr 44 z 15 kwietnia 1929. 
  23. Komunalna Kasa Oszczędności powiatu sanockiego w Sanoku. „Dziennik Urzędowy Powiatu Sanockiego”, s. 4, Nr 54 z 1 października 1929. 
  24. Rocznik Polskiego Przemysłu i Handlu. Warszawa: 1934, s. Nr 10186.
  25. Rocznik Polskiego Przemysłu i Handlu. Warszawa: 1936, s. Nr 409.
  26. Rocznik Polskiego Przemysłu i Handlu. Warszawa: 1938, s. Nr 415.
  27. Komunalna Kasa Oszczędności M. Sanoka. „Codzienna Gazeta Handlowa”. 270, s. 142, 26 listopada 1938. 
  28. Komunalna Kasa Oszczędności Miasta Sanoka. „Rocznik Polskiego Przemysłu i Handlu”. 6, s. 415, 1938. 
  29. Firmy. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 193 z 35 sierpnia 1925. 
  30. Ogłoszenia urzędowe. „Gazeta Lwowska”, s. 7, Nr 144 z 26 czerwca 1930. 
  31. Kronika. „Ziemia Sanocka”. 30, s. 31, 28 grudnia 1919. 
  32. Edward Zając, Organizacje o charakterze gospodarczym, społecznym, kulturalnym i sportowym, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 608.
  33. Kronika. Koło przyjaciół harcerstwa w Sanoku. „Ziemia Sanocka”. 14, s. 3, 1 czerwca 1919. 
  34. Czesław Mazurczak: Harcerstwo Sanockie 1910–1949. Kraków: Harcerska Oficyna Wydawnicza, 1990, s. 34.
  35. Jerzy Kapłon: Zarys historii Oddziału Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego w Sanoku. cotg.pttk.pl. [dostęp 2005-07-02].
  36. Tadeusz Miękisz: Zarys historii Tow. Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku w 50-tą rocznicę jego istnienia. Sanok: Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, 1939, s. 39.
  37. Anna Sebastiańska: Członkowie TG „Sokół” w Sanoku 1889–1946. sokolsanok.pl, 29 listopada 2009. [dostęp 12 marca 2014].
  38. Sztandar. sokolsanok.pl. [dostęp 2015-06-16].
  39. Wiadomości Sanockie. Zza kulis pow. komitetu jedynki. P. Augustyński usuwa się w zacisze domowe?. „Ziemia Przemyska”. 10, s. 6, 3 marca 1928. 
  40. Wojciech Sołtys "Stosunki społeczno-polityczne, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939", w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 562.
  41. Wojciech Sołtys, Stosunki społeczno-polityczne, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 563.
  42. Kto zasiada w Sejmie?. „Gazeta Świąteczna”, s. 2, Nr 20 (2624) z 17 maja 1931. 
  43. Unieważnienie wyborów do Sejmu w okręgu Nr. 48 w Przemyślu. „Ilustrowana Republika”, s. 1, Nr 273 z 6 października 1931. 
  44. Dziś wybory do Sejmu w okręgu Przemyślu-Sanok-Krosno. „Głos Poranny”, s. 4, Nr 320 z 22 listopada 1931. 
  45. Ostateczne wyniki wyborów w okręgu przemyskim. „Słowo Polskie”, s. 3, Nr 325 z 27 listopada 1931. 
  46. Marek Drwięga. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka w latach 1918–1939. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 41, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  47. Wojciech Sołtys, Pierwsze miesiące wolności, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 517.
  48. Katolicki Związek Młodzieży Rękodzielniczej i Przemysłowej w Sanoku 1923-1934. Jednodniówka. Sanok: Katolicki Związek Młodzieży Rękodzielniczej i Przemysłowej w Sanoku, 1934, s. 33.
  49. Edward Zając: Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 2002, s. 84. ISBN 83-909787-8-4.
  50. Marek Drwięga. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka w latach 1918–1939. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 43, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  51. CK Gimnazjum Państwowe Wyższe w Sanoku. Katalog główny, rok 1913/14 (zespół 7, sygn. 61). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 559.
  52. Kronika. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, Nr 17 z 23 kwietnia 1911. 
  53. Księga wtóropisów aktów małżeńskich za lata 1936-1945. T. „K”. Cz. II. Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 609.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]