Stanisław Chudoba

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy działacza socjalistycznego. Zobacz też: Stanisław Chudoba, zoolog.
Stanisław Chudoba
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 22 kwietnia 1913
Chrzanów, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 7 grudnia 1943
Warszawa okupowana przez III Rzeszę Niemiecką
Przynależność polityczna Polska Partia Socjalistyczna
Odznaczenia
Krzyż Grunaldu II Klasy

Stanisław Chudoba ps. Stefan (ur. 22 kwietnia 1913 r. w Chrzanowie, zm. 7 grudnia 1943 r. w Warszawie) – działacz socjalistyczny. Lider organizacji Polscy Socjaliści a następnie Robotniczej Partii Polskich Socjalistów w okresie okupacji niemieckiej. Schwytany w wyniku ulicznej łapanki, a następnie rozstrzelany przez Niemców.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Po ukończeniu gimnazjum w Śremie, od 1931 studiował prawo na Uniwersytecie Poznańskim. Od 1931 działacz Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej na Uniwersytecie w Poznaniu, gdzie w 1933 został przewodniczącym zarządu. Od 1932 członek PPS, od 1934 r. przewodniczący Okręgowego Komitetu Robotniczego PPS w Poznaniu. Wszedł w skład redakcji radykalnego tygodnika socjalistycznego „Walka Ludu”.

W 1934 za pierwszomajowe przemówienie krytykujące rząd i Józefa Piłsudskiego w Gnieźnie, wytoczono mu proces. W sierpniu 1934 r. został skazany na 6 miesięcy więzienia (wyrok odroczony do 1935).

Po odbyciu wyroku (wskutek prześladowań policji i pozbawienia możliwości praktyki adwokackiej) przeniósł się w 1936 do Torunia, a następnie do Warszawy. Skupił się wówczas na działalności publicystycznej w „Robotniku” oraz „Dzienniku Popularnym”. Uczestniczył w działaniach PPS dzielnicy Rakowiec (był członkiem komitetu dzielnicowego), działalności oświatowej w ruchu spółdzielczym i sportowym. Był pracownikiem Zespołu Czasopism PPS Zygmunta Zaremby redagując „Tydzień Robotnika”. Współpracował z „Dziennikiem Ludowym" i „Chłopską Prawdą”.

Zmobilizowany w 1939, brał udział w kampanii wrześniowej. Wzięty do niewoli, skąd został zwolniony z powodów zdrowotnych w maju 1940. Po nawiązaniu kontaktów z działaczami ZNMS i Stanisławem Dubois, przystąpił do grupy Barykada Wolności. Od wiosny 1941 r. przejął redakcję „Barykady Wolności”.

Na I Zjeździe Polskich Socjalistów we wrześniu 1941 wszedł do Komitetu Centralnego jako sekretarz i objął stanowisko red. naczelnego „Barykady Wolności”.

Po śmierci Adama Próchnika w 1942 stał się faktycznym przywódcą lewicy socjalistycznej. Na II zjeździe Polskich Socjalistów w kwietniu 1943 gdzie utworzono Robotniczą Partię Polskich Socjalistów, został wybrany wiceprzewodniczącym Komitetu Centralnego i redaktorem „Robotnika”.

W kwietniu 1943 uczestniczył w powołaniu Polskiej Armii Ludowej. We wrześniu 1943 na III Zjeździe RPPS, ponownie został wybrany wiceprzewodniczącym Komitetu Centralnego. W listopadzie 1943 został sekretarzem Naczelnego Komitetu Ludowego Zjednoczonych Stronnictw Demokratycznych i Socjalistycznych – platformy łączącej organizacje krytyczne zarówno wobec rządu londyńskiego jak i komunistów.

6 grudnia 1943 złapany w ulicznej łapance na Żoliborzu pod przybranym nazwiskiem Stanisława Wiśniewskiego. Rozstrzelany następnego dnia w ruinach getta warszawskiego[1].

Pośmiertnie odznaczony w 1947 r. na wniosek Centralnego Komitetu Wykonawczego PPS Krzyżem Grunwaldu II klasy[2]

Stanisław Chudoba jako patron[edytuj | edytuj kod]

Stanisław Chudoba był od 10 czerwca 1978 patronem Zespołu Szkół Mechanicznych w Śremie – od 1 września 2008, uchwałą Rady Powiatu w Śremie nosi ona imię Powstańców Wielkopolskich[3]. Zmieniono patrona, ponieważ, jak tłumaczył Paweł Ratajczak, emerytowany dyrektor szkoły – Nie spełniał już oczekiwań dydaktyczno-wychowawczych"[4].

Był również patronem ulic:

  • w Śremie – Rada Miejska w Śremie 23 lipca 1990 na wniosek Komitetu Obywatelskiego zmieniła patrona ulicy na Józefa Piłsudskiego. Zdjęto również pamiątkową tablice ufundowaną w 1957.[5].
  • w Poznaniu – 17 listopada 1992, na wniosek Związku Więźniów Politycznych Okresu Stalinowskiego nawę ulicy zmieniono na ul. gen. Stanisława Taczaka. Powodem zmiany patrona było określenie Chudoby jako „działacza lewicowego nurtu w PPS i głównego zwolennika politycznego porozumienia o współdziałaniu z PPR”[6].

Chudoba nadal jest patronem ulic: we Wrocławiu od 1948, Warszawie (dzielnica Białołęka)[7], Gliwicach, Gnieźnie, Środzie Wielkopolskiej i w Markach.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Władysław Bartoszewski: Warszawski pierścień śmierci 1939–1944. Warszawa: Interpress, 1970, s. 326.
  2. Monitor Polski z 1947 Nr 10 poz. 327
  3. Uchwała nr XXVII/159/08 Rady Powiatu w Śremie z dnia 25 czerwca 2008 r.
  4. Wielkopolska Inauguracja – "Głos Wielkopolski"
  5. Spory o pamięć, "Karta" nr 43 z 2004 r.
  6. Uchwała Rady Miejskiej Poznania z 17 listopada 1992 r.
  7. Uchwała nr 49 Rady Narodowej Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 31 stycznia 1979 r. w sprawie nadania nazw ulicom, „Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy", Warszawa, dnia 2 kwietnia 1979 r., nr 5, poz. 21, s. 3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]