Stanisław Czycz

Stanisław Czycz

Data i miejsce urodzenia	6 kwietnia 1929 Gwoździec
Data i miejsce śmierci	29 czerwca 1996 Kraków
Narodowość	polska
Język	polski

Stanisław Czycz (ur. 6 kwietnia 1929 w Gwoźdźcu, zm. 29 czerwca 1996 w Krakowie) – polski poeta i prozaik.

Życiorys

Rodzinny dom Stanisława Czycza w Nawojowej Górze – Gwoźdźcu, na granicy z Krzeszowicami (ulica jego imienia już w Krzeszowicach)

Tablica na grobie rodzinnym Stanisława Czycza, na cmentarzu w Krzeszowicach

Urodził się w rodzinie Władysława, ślusarza kolejowego, i Heleny ze Spytkowskich (1895–1983), chłopki małorolnej. Uczył się w szkole podstawowej w Krzeszowicach.

W czasie okupacji niemieckiej przebywał w Gwoźdźcu.

Po wojnie uczęszczał do gimnazjum ogólnokształcącego w Krzeszowicach oraz do Technikum Energetyczno-Elektrycznego w Krakowie, które ukończył w 1952. Należał do Związku Młodzieży Polskiej. Do 1955 pracował w Krakowskich Zakładach Kamienia Budowlanego, kolejno w Krakowie i Krzeszowicach. W latach 1955–1957 podejmował różnego rodzaju prace zarobkowe. Następnie studiował jako hospitant w pracowni prof. Adama Marczyńskiego w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. W 1959 ze względu na konieczność zarobkowania zrezygnował ze studiów.

Od 1954 był członkiem Koła Młodych Związku Literatów Polskich (ZLP). Wszedł do literatury skandalem: chcąc zapisać się do ZLP przyniósł wiersze zakazanego wówczas w Polsce Miłosza i przedstawił je jako swoje. Po raz pierwszy jego wiersze opublikował Andrzej Bursa w „Od A do Z” – dodatku do „Dziennika Polskiego”. Debiutował w 1955 w „Prapremierze pięciu poetów” na łamach krakowskiego „Życia Literackiego” (wraz z Mironem Białoszewskim, Zbigniewem Herbertem, Bohdanem Drozdowskim, Jerzym Harasymowiczem); wiersze Czycza rekomendował Ludwik Flaszen. Od 1959 do 1983 był członkiem ZLP. W latach 1962–1969 prowadził w „Przekroju” stałą rubrykę pt. Fotografia jest sztuką trudną (pod pseudonimami: Michał C. i Michał C. – fotoamator). Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich i Polskiego PEN Clubu.

Twórczość poetycka Czycza utrzymana jest w tonie katastroficzno-wizyjnym. Bohaterowie jego prozy to często jednostki zbuntowane przeciw konwenansom i ustalonym obyczajom. Największy rozgłos przyniosło mu poświęcone Bursie opowiadanie And ze zbioru Ajol (1967), pierwotnie opublikowane w kwietniowym numerze „Twórczości” z roku 1961.

Był zawsze poza wszelkimi układami środowiskowymi, a ciężka choroba (łuszczyca), na którą przez wiele lat cierpiał, przyczyniła się do jego izolacji od świata.

Na podstawie jego twórczości powstały trzy filmy fabularne:

• Pozwólcie nam do woli fruwać nad ogrodem (1974, na podstawie opowiadania And, reżyseria i scenariusz: Stanisław Latałło)
• Światło odbite (1989, na podstawie opowiadania And, reżyseria: Andrzej Titkow, scenariusz: Andrzej Titkow i Bronisław Maj)
• Nad rzeką, której nie ma (1991, na podstawie opowiadań ze zbioru Nim zajdzie księżyc, reżyseria i scenariusz: Andrzej Barański).

Od 1966 do rozwodu w 1981 był mężem Barbary Sommer.

Zmarł w Krakowie, pochowany na cmentarzu parafialnym w Krzeszowicach.

Twórczość

Poezje

• Tła (1957, Wydawnictwo Literackie)
• Berenais (1960, PIW)

Proza

• Ajol (1967, Wydawnictwo Literackie, opowiadania)
• And (1967, Wydawnictwo Literackie, opowiadanie)
• Nim zajdzie księżyc (1968, Wydawnictwo Literackie, opowiadania)
• Pawana (1977, Wydawnictwo Literackie, powieść)
• Nie wiem, co ci powiedzieć (1983, Wydawnictwo Literackie, opowiadania)
• Nie wierz nikomu (1987, Wydawnictwo Literackie, powieść)
• Ajol i Laor (1996, Wydawnictwo Literackie, opowiadania)
• Arw (2007, Wydawnictwo Ha!art)
• Nie wierz nikomu (2016, Wydawnictwo Ha!art, powieść)

Dzieła zebrane

• Wybór wierszy (1979, Wydawnictwo Literackie)
• Wiersze i proza (2001, Wydawnictwo Literackie)
• Wiersze wybrane (2014, WBPiCAK)

Ekranizacje

• Pozwólcie nam do woli fruwać nad ogrodem (1974)
• Światło odbite (1989)
• Nad rzeką, której nie ma (1991)

Nagrody i wyróżnienia

• Nagroda „Pierścienia” przyznana przez Klub Studentów Wybrzeża „Żak” za całokształt twórczości poetyckiej (1976)
• Złota Odznaka za Pracę Społeczną dla miasta Krakowa (1980)
• Nagroda „Poezji” za Wybór wierszy (1980)
• Doroczna nagroda Funduszu Literatury (1989)

Źródło:.

Monografie

• Kazimierz Wyka: Echo katastroficzne [w:] Rzecz wyobraźni (1977, Państwowy Instytut Wydawniczy)
• Krzysztof Lisowski: Stanisław Czycz, mistrz cierpienia (1997, Wydawnictwo Literackie)
• Jacek Rozmus: W okolicach arkadii Stanisława Czycza (2002, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie)
• Stanisław Czycz w magazynie Ha!art (nr 9–10 (4.2001–1.2002))
• Dorota Niedziałkowska: Eksperyment symultaniczny w pisarstwie Stanisława Czycza (Lublin 2012, praca doktorska)
• Piotr Marecki: Czycz i filmowcy, czyli przyliteracki status kina polskiego, (2012, Korporacja Ha!art)

Linki zewnętrzne

• Stanisław Czycz – publikacje w bibliotece Polona