Przejdź do zawartości

Stanisław Haller

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Stanisław Haller
Stanislaus Haller Edler von Hallenburg
Ilustracja
generał dywizji generał dywizji
Data i miejsce urodzenia

26 kwietnia 1872
Polanka Hallera, Austro-Węgry

Data i miejsce śmierci

wiosna 1940
Charków, USRR

Przebieg służby
Lata służby

1892–1926
1939–1940

Siły zbrojne

Wojsko Polskie

Jednostki

Sztab Generalny

Stanowiska

szef Sztabu Generalnego

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka

Faksymile
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920–1941, dwukrotnie) Wielki Krzyż Orderu Korony (Belgia) Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Rumunii Krzyż Wielki Orderu Korony Rumunii Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Korony Włoch Krzyż Wielki Orderu Świętego Sawy (Serbia) Order Lwa Białego III klasy (Czechy) Wielki Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Komandor Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Order Krzyża Wolności za służbę wojskową (Estonia) Order Krzyża Wolności za bohaterstwo na polu walki (Estonia) Krzyż Komandorski Orderu Św. Michała i Św. Jerzego (Wielka Brytania) Krzyż Wielki Orderu Świętego Stefana Kawaler Orderu Leopolda (Austria) Order Korony Żelaznej (Austro-Węgry) Order Korony Żelaznej (Austro-Węgry) Krzyż Zasługi Wojskowej (w czasie wojny) Krzyż Zasługi Wojskowej (w czasie wojny) Medal Zasługi Wojskowej „Signum Laudis” z Mieczami Krzyż Wojskowy Karola Medal Jubileuszowy Pamiątkowy dla Sił Zbrojnych i Żandarmerii 1898 (Austro-Węgry) Krzyż Jubileuszowy Wojskowy
Multimedia w Wikimedia Commons

Stanisław Haller[1] (ur. 26 kwietnia 1872 w Polance Hallera, zm. wiosną 1940 w Charkowie) – generał dywizji Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 26 kwietnia 1872 w Polance[2], w rodzinie szlacheckiej herbu własnego. Był wnukiem Józefa Hallera (1783–1850), synem Władysława Hallera de Hallenburg (1834–1897) i Lucyny z domu Urbańskiej (ur. 1844 lub 1845, zm. 1926); trzech braci, w tym Mieczysława Hallera (1877–1917) oraz dwie siostry. Był kuzynem gen. Józefa Hallera[3][4]. Zdał egzamin dojrzałości w Bielsku.

Armia Austro-Węgier

[edytuj | edytuj kod]

W 1892, po zdaniu matury, wstąpił do cesarskiej i królewskiej Armii jako jednoroczny ochotnik. Na stopień podporucznika rezerwy został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1894 i przydzielony w rezerwie do 10 pułku artylerii korpuśnej w Przemyślu[5]. Złożył podanie o podjęcie zawodowej służby wojskowej, do której został przyjęty w kwietniu 1894. Został zweryfikowany w stopniu podporucznika artylerii służby czynnej z dniem 1 maja 1895[6][7]. Od około 1895 był oficerem 3 pułku artylerii dywizyjnej w Krakowie[8][9], a od około 1896 służył w 1 pułku artylerii korpuśnej w Krakowie[10][11][12][13][14]. W międzyczasie został awansowany na stopień porucznika artylerii polowej z dniem 1 maja 1898[15]. Od 1899 do 1901 był słuchaczem Szkoły Wojennej w Wiedniu[16][17]. Od 1901 jako oficer nadkompletowy był przydzielony z 1 pułku artylerii korpuśnej do sztabu generalnego i 5 brygady kawalerii w Jarosławiu[18][19][20]. Został awansowany na stopień kapitana artylerii polowej 2 klasy z dniem 1 maja 1904[21]. Od tego roku służył w 6 pułku artylerii korpuśnej w Kassa[22][23][24]. Początkowo pełnił funkcję dowódcy plutonu, potem był dowódcą batalionu.

Następnie zweryfikowany w stopniu kapitan 1 klasy w korpusie Sztabu Generalnego z dniem 1 maja 1904[25]. Około 1907 został przydzielony ze sztabu generalnego do oddziału wojskowego Grupy C.K. Obrony Krajowej 11 Korpusu we Lwowie[26][27][28][29]. Od około 1909 był przydzielony do Krajowego Biura Opisowego (Landesbeschreibbureau)[30][31][32].

Został awansowany na stopień majora w korpusie sztabu generalnego z dniem 1 maja 1912[33]. Od listopada 1912 do grudnia 1915 był szefem sztabu generalnego Twierdzy Kraków[33][34][35]. Po wybuchu I wojny światowej został awansowany na stopień podpułkownika sztabu generalnego z dniem 1 listopada 1914[36]. W styczniu 1916 przebywał na froncie włoskim, dowódca pułku artylerii. W 1917 był najwyższym stopniem oficerem dywizjonu ciężkich haubic nr 1[37]. Następnie awansowany na pułkownika z dniem 1 maja 1917 i z 119. lokatą[38]. W 1918 był dowódcą pułku ciężkiej artylerii polowej nr 12[39]. Koniec wojny zastał go na froncie włoskim, skąd wrócił do Krakowa i zgłosił się do Wojska Polskiego.

Wojsko Polskie

[edytuj | edytuj kod]

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 początkowo objął funkcję zastępcy komendanta miasta Krakowa[2]. 18 listopada 1918 został szefem sztabu Dowództwa Okręgu Generalnego „Kraków”[2]. 7 lutego 1919 Naczelnik Państwa i Naczelny Wódz Józef Piłsudski powierzył mu pełnienie obowiązków szefa Sztabu Generalnego, a 1 stycznia 1920 awansował go na stopień generała podporucznika[40].

Od sierpnia do września 1920 podczas wojny polsko–bolszewickiej dowodził 13 Dywizją Piechoty[2] i Grupą Operacyjną. 10 września 1920 został mianowany generałem porucznikiem z dniem 1 kwietnia 1920[41]. W tym samym miesiącu objął dowodzenie 6 Armią we Lwowie, prowadząc ciężkie boje do zawieszenia broni 12 października 1920. Przyczynił się do pokonania 1 Armii Konnej Siemiona Budionnego i wyparcia jej za Bug. Był członkiem Rady Wojennej.

W styczniu 1921 przewodniczył delegacji polskiej na rokowania w Bukareszcie w sprawach polsko–rumuńskiej konwencji wojskowej. Po powrocie do kraju Inspektor Armii nr VI we Lwowie[2]. W 1921 zweryfikowany w stopniu generała dywizji ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[42].

Od 9 lipca 1923 do 16 grudnia 1925 był szefem Sztabu Generalnego[43][44]. Złożona przez niego dymisja nie została przyjęta i formalnie nadal pozostawał szefem Sztabu Generalnego, jednak obowiązki pełnił gen. Edmund Kessler. W maju 1926 wyznaczony przez ministra spraw wojskowych, gen. Juliusza Malczewskiego, szefem sztabu wojsk rządowych. W czasie przewrotu majowego 1926 roku brał udział w walkach po stronie władz legalnych[45]. Po przewrocie majowym, jako przeciwnik Józefa Piłsudskiego, podał się do dymisji. Z dniem 31 lipca 1926 został przeniesiony w stan spoczynku[46][47].

Osiadł w rodzinnym majątku. Zajmował się pracą społeczną m.in. jako aktywny członek Akcji Katolickiej. Zbliżył się do ruchu narodowego, przystępując do Obozu Wielkiej Polski. W organizacji tej należał do Wielkiej Rady i był oboźnym Dzielnicy Małopolskiej OWP[48].

Po wybuchu II wojny światowej 1939 i agresji III Rzeszy na Polskę oddał się do dyspozycji Naczelnego Wodza[2]. Po agresji ZSRR na Polskę i okupacji wschodnich terytoriów Rzeczypospolitej został aresztowany przez NKWD. Początkowo przetrzymywany był w obozie jenieckim w Szepetówce[49], skąd trafił do obozu w Starobielsku. 6 kwietnia 1940 został wywieziony ze Starobielska do Charkowa, gdzie został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD. Figuruje na Liście Starobielskiej[50] pod poz. 711[2]. Pochowany został w Piatichatkach[2], gdzie od 17 czerwca 2000 mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie[51].

Był wytypowany przez premiera Władysława Sikorskiego (nieświadomego wówczas zbrodni katyńskiej) na przyszłego dowódcę Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR, gdy na przełomie lipca i sierpnia 1941 uzgodniono z ZSRR ich powstanie.

Postanowieniem nr 112-48-07 Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z 5 października 2007 został mianowany pośmiertnie na stopień generała broni[52]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, podczas uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”[53].

Awanse

[edytuj | edytuj kod]
  • Podporucznik artylerii w rezerwie – z dniem 1 stycznia 1894
  • Podporucznik artylerii służby czynnej – z dniem 1 maja 1895
  • Porucznik artylerii polowej – z dniem 1 maja 1898
  • Kapitan artylerii polowej 2 klasy – z dniem 1 maja 1904
  • Kapitan 1 klasy Sztabu Generalnego – z dniem 1 maja 1904
  • Major Sztabu Generalnego – z dniem 1 maja 1912
  • Podpułkownik Sztabu Generalnego – z dniem 1 stycznia 1894
  • Pułkownik – z dniem 1 maja 1917 i z 119. lokatą
  • Generał podporucznik – 1 stycznia 1920
  • Generał porucznik – 10 września 1920 z dniem 1 kwietnia 1920, a w następnym roku zweryfikowany w stopniu generała dywizji ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919
  • Generał dywizji – 1921, ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919

Twórczość

[edytuj | edytuj kod]

Ordery i odznaczenia

[edytuj | edytuj kod]
austro-węgierskie

Upamiętnienie

[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ W ewidencji wojskowych C.K. Armii był określany w języku niemieckim jako „Stanislaus Haller Edler von Hallenburg”.
  2. ↑ a b c d e f g h Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 158.
  3. ↑ Maria Bruchnalska: Ciche bohaterki. Udział kobiet w powstaniu styczniowym. Miejsce Piastowe: 1934, s. 276.
  4. ↑ Kronika. Wspomnienie pośmiertne. Władysław Haller de Hallenburg. „Czas”. Nr 44, s. 2, 24 lutego 1897. 
  5. ↑ Schematismus 1894 ↓, s. 755, 806.
  6. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1895. Wiedeń: 1895, s. 710.
  7. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1896. Wiedeń: 1895, s. 704.
  8. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1895. Wiedeń: 1895, s. 732.
  9. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1896. Wiedeń: 1895, s. 726.
  10. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1897. Wiedeń: 1896, s. 759.
  11. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1898. Wiedeń: 1897, s. 766.
  12. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1899. Wiedeń: 1898, s. 770.
  13. ↑ a b Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1900. Wiedeń: 1899, s. 795.
  14. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1901. Wiedeń: 1900, s. 804.
  15. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1899. Wiedeń: 1898, s. 747.
  16. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1900. Wiedeń: 1899, s. 999.
  17. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1901. Wiedeń: 1900, s. 1020.
  18. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1902. Wiedeń: 1901, s. 210, 811.
  19. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1903. Wiedeń: 1902, s. 208, 807.
  20. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1904. Wiedeń: 1903, s. 209, 811.
  21. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1905. Wiedeń: 1904, s. 786.
  22. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1905. Wiedeń: 1904, s. 842.
  23. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1906. Wiedeń: 1905, s. 853.
  24. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1907. Wiedeń: 1906, s. 862.
  25. ↑ Schematismus der K. K. Landwehr und der K. K. Gendarmerie 1908. Wiedeń: 1908, s. 121.
  26. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1908. Wiedeń: 1907, s. 217.
  27. ↑ Schematismus der K. K. Landwehr und der K. K. Gendarmerie 1908. Wiedeń: 1908, s. 60.
  28. ↑ a b Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegsmarine 1909. Wiedeń: 1909, s. 223.
  29. ↑ Schematismus der K. K. Landwehr und der K. K. Gendarmerie 1909. Wiedeń: 1909, s. 62.
  30. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegsmarine 1910. Wiedeń: 1909, s. 225.
  31. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegsmarine 1911. Wiedeń: 1910, s. 233.
  32. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegsmarine 1912. Wiedeń: 1911, s. 240.
  33. ↑ a b Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegsmarine 1913. Wiedeń: 1912, s. 261.
  34. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegsmarine 1914. Wiedeń: 1914, s. 119.
  35. ↑ Rang- und Einteilungsliste des K. u. K. Generalstabes. Wiedeń: 1914, s. 24.
  36. ↑ a b c Ranglisten 1916 ↓, s. 35.
  37. ↑ Ranglisten 1917 ↓, s. 1022.
  38. ↑ a b c d e Ranglisten 1918 ↓, s. 63.
  39. ↑ Ranglisten 1918 ↓, s. 1264.
  40. ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 1 z 17 stycznia 1920.
  41. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 38 z 6 października 1920, s. 962.
  42. ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 120.
  43. ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 7.
  44. ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 7.
  45. ↑ Stanisław Haller, Wypadki warszawskie od 12 do 15 maja 1926 r., Kraków 1926, s. 4.
  46. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 24 z 23 czerwca 1926, s. 191.
  47. ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 321.
  48. ↑ W.J. Muszyński, Stanisław Haller Ritter von Hallenburg, [w:] Lista strat działaczy obozu narodowego w latach 1939-1955, red. W.J. Muszyński, J. Mysiakowska-Muszyńska, t. 1, Warszawa 2010, s. 131.
  49. ↑ Instytut Pamięci Narodowej - Kraków, Małopolscy bohaterowie wojny polsko-bolszewickiej, ofiary zbrodni katyńskiej. Gen. Stanisław Haller (1872-1940), „Instytut Pamięci Narodowej - Kraków” [dostęp 2025-02-25] [zarchiwizowane z adresu 2024-07-28].
  50. ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. LXXXI.
  51. ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. LXXIV.
  52. ↑ M.P. z 2007 r. Nr 85, poz. 885.
  53. ↑ „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”. Portal polskiej Policji. [dostęp 2024-01-09].
  54. ↑ a b c d e f g h i j k l m Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 246.
  55. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 14 grudnia 1922, s. 907.
  56. ↑ a b Kolekcja ↓, s. 1.
  57. ↑ Dekret Wodza Naczelnego L. 2763 z 15 marca 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 13, poz. 409)
  58. ↑ M.P. z 1925 r. nr 262, poz. 1081 „za wybitne zasługi, położone na polu organizacji i wyszkolenia armji”.
  59. ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 123 z 20.11.1925
  60. ↑ Dekoracja Orderem „Virtuti Militari”. „Gazeta Lwowska”. Nr 87, s. 4, 17 kwietnia 1921. 
  61. ↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 17.
  62. ↑ Monitor Polski Nr 100 z 2 maja 1922. polona.pl. s. 6. [dostęp 2025-05-13].
  63. ↑ „Za męstwo okazane w walce z nieprzyjacielem w obronie Ojczyzny”; Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1863 z 28 lipca 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 31, poz. 1298)
  64. ↑ Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2030 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 41, s. 1612)
  65. ↑ Franciszek Latinik: Walka o Śląsk Cieszyński w r. 1919. Cieszyn: 1934, s. 141.
  66. ↑ a b c Pamiętnik Historyczny Bojowników o Niepodległość Śląska Zaolzańskiego. Cieszyn: 1938, s. 7.
  67. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 24 z 1 sierpnia 1922, s. 570.
  68. ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 7, tu podano II klasę..
  69. ↑ Zarządzenie Prezydenta RP G.M.I.L. 3149/1926 z 30 stycznia 1926 r. (Dziennik Personalny z 1926 r. Nr 12, s. 69)
  70. ↑ Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1717 z 28 maja 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 29, poz. 1208)
  71. ↑ Eesti Vabariigi teenetemärgid. president.ee. [dostęp 2014-10-28]. (est.).
  72. ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 80 z 31.07.1925
  73. ↑ Eesti Vabariigi teenetemärgid. president.ee. [dostęp 2014-10-28]. (est.).
  74. ↑ Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegsmarine 1913. Wiedeń: 1912, s. 92.
  75. ↑ Cmentarz. krzecinsolectwo.pl. [dostęp 2021-06-09].
  76. ↑ Hallerowie. stowarzyszeniekrzecin.pl. [dostęp 2021-06-09].
  77. ↑ Odsłonięcie w Ossowie popiersi gen. Andrzeja Błasika i abp. Mirona Chodakowskiego. blogpress.pl/, 18 sierpnia 2015. [dostęp 2015-03-04].
  78. ↑ Piotr Czartoryski-Sziler. naszdziennik.pl/, 16 sierpnia 2015. [dostęp 2015-03-04].
  79. ↑ Bohaterowie. Stanisław Haller. katyn-pamietam.pl. [dostęp 2018-05-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-07-01)].

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Szefowie Sztabu Generalnego Wojska Polskiego
Szefowie Inspektoratu Wyszkolenia Polskiej Siły Zbrojnej
Szef Sztabu Wojsk Polskich
Szefowie Sztabu Generalnego WP
Szefowie Sztabu Głównego WP
Rząd RP na uchodźstwie (1939–1990)
Szefowie Sztabu Naczelnego Wodza
Szef Zawiązka Sztabu Głównego PSZ
Szef Sztabu Głównego PSZ
Polska Ludowa (1944–1989)
Szefowie Sztabu Głównego
Naczelnego Dowództwa WP
Szef Sztabu Generalnego WP
Szefowie Sztabu Generalnego LWP
Szefowie Sztabu Generalnego WP

Rada Obrony Państwa (1920)
Z urzędu
Reprezentanci kół poselskich
Przedstawiciele rządu
Niestali przedstawiciele wojska

Godło Polski

  • pogrubienie – członkowie rady przez cały okres jej istnienia; kursywa – członkowie rady odwołani przed końcem jej istnienia
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Stanisław_Haller&oldid=78078404”