Stanisław Jankowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy oficera WP, ps. „Agaton”. Zobacz też: inne osoby nazywające się Stanisław Jankowski.
Stanisław Jankowski
Ilustracja
kapitan artylerii kapitan artylerii
Data i miejsce urodzenia 29 września 1911
Warszawa
Data i miejsce śmierci 5 marca 2002
Warszawa
Przebieg służby
Lata służby od 1939
Siły zbrojne Wojsko Polskie II RP
Armia Krajowa
Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie
Jednostki Gabinet Naczelnego Wodza
Stanowiska adiutant osobisty Naczelnego Wodza
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Kampania wrześniowa
Powstanie warszawskie
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (dwukrotnie) Krzyż Armii Krajowej Order Sztandaru Pracy II klasy
Patrol por. „Agatona” idzie północną stroną Placu Kazimierza od ulicy Wroniej w kierunku ulicy Miedzianej. Pierwsze dni Powstania.
Skwer Stanisława Jankowskiego „Agatona” w Warszawie

Stanisław Jankowski ps. „Agaton” (ur. 29 września 1911 w Warszawie, zm. 5 marca 2002 tamże) – polski architekt, filister Korporacji Akademickiej Sarmatia, kapitan artylerii, adiutant osobisty generała Tadeusza Bora-Komorowskiego.

Życiorys[edytuj]

Syn Czesława Mariana. Po ukończeniu gimnazjum w Warszawie w 1929 roku podjął studia najpierw na Uniwersytecie Warszawskim, a następnie na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, gdzie po ukończeniu studiów w 1938 rozpoczął pracę jako asystent, przerwaną wybuchem II wojny światowej. W momencie rozpoczęcia studiów wstąpił i do końca życia silnie związał się z Korporacją Akademicką Sarmatia i czynnie uczestniczył w procesie jej odrodzenia w 1992 roku.

W stopniu podporucznika w czasie wojny obronnej 1939 został skierowany do Ośrodka Zapasowego Artylerii Lekkiej Nr 3 w Wilnie, po przekroczeniu granicy został internowany na Litwie. Udało mu się uciec z obozu i przedostać się do Francji, gdzie wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych. Po upadku Francji został ewakuowany do Wielkiej Brytanii, po czym w Szkocji przeszedł przeszkolenie w zakresie „doskonalenia administracji wojskowej”, czyli zakonspirowane szkolenie oficerów wywiadu, dla przyszłych „cichociemnych”.

W nocy z 3 marca na 4 marca 1942 w stopniu porucznika został zrzucony na spadochronie nad okupowaną Polską w ramach operacji lotniczej „Collar”. Wkrótce po powrocie do kraju objął kierownictwo Wydziału Legalizacji i Techniki w Oddziale II Komendy Głównej AK. Znany był pod pseudonimami pierwotnie „Burek” i „Kucharski”, od 1944 jako „Agaton”. Kierowany przez niego Wydział Legalizacji „WD-68" perfekcyjnie opanował sztukę podrabiania wszelkiego rodzaju dokumentów.

Po wybuchu powstania warszawskiego w 1944 został dowódcą plutonu „Agaton” w batalionie „Pięść”, później w stopniu kapitana walczył w grupie „Północ”. W nocy z 13 na 14 sierpnia wraz z patrolem przedarł się ze Starówki na Żoliborz z rozkazami dla płk. Mieczysława Niedzielskiego „Żywiciela”, po czym następnej nocy do oddziałów Grupy „Kampinos” w Puszczy Kampinoskiej. Wrócił na Żoliborz i wraz z żołnierzami m.in. z Grupy „Kampinos” wziął udział w nocy z 21 na 22 sierpnia w nieudanym ataku na Dworzec Gdański. Od 8 września 1944 w oddziale osłonowym Komendy Głównej AK. Po upadku powstania dostał się do niewoli i jako jeniec niemieckiego oflagu został adiutantem gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego.

11 maja 1945 roku przybył do Londynu. 28 maja 1945 roku został przydzielony do Gabinetu Naczelnego Wodza na stanowisko adiutanta osobistego Naczelnego Wodza[1]. Jednocześnie podjął roczne studium urbanistyczne Uniwersytetu w Liverpoolu, gdzie w 1946 uzyskał dyplom Civic Design.

Następnie powrócił do Polski i już 15 września 1946 roku zgłosił się do pracy w Biurze Odbudowy Stolicy. Pracę tę wykonywał w Pracowni Urbanistycznej Warszawy przekształconej w Biuro Planowania Rozwoju Warszawy, do 1977 roku. W tym okresie był współautorem m.in. Trasy W-Z, MDM, kolejnych opracowań Planu Perspektywicznego Rozwoju Warszawy i Warszawskiego Zespołu Miejskiego.

W latach 1960-1961 przebywał w Iraku, opracowując wraz z zespołem innych polskich urbanistów plany rozwoju takich miast jak Mosul, Karbala czy Basra. W latach 1964-1965 był kierownikiem polskiego zespołu opracowującego plany odbudowy miasta Skopje w Jugosławii (dziś stolica Macedonii), zniszczonego przez trzęsienie ziemi w 1963, za co został odznaczony srebrnym medalem miasta Skopje. Następnie w latach 1971-1972 pracował w polskim zespole opracowującym plany odbudowy miasta Chimbote w Peru, także zniszczonego przez trzęsienie ziemi. W latach 1975-1977 został ekspertem Międzynarodowego Czerwonego Krzyża w Genewie do spraw budowy domków mieszkalnych dla ofiar bombardowań w Północnym Wietnamie. Jest współautorem projektu Traktu Pamięci Męczeństwa i Walki Żydów w Warszawie[2]. Wystąpił w filmie dokumentalnym pt. Cichociemni z 1989[3].

Wyróżniony był wieloma odznaczeniami i medalami: Krzyżem Srebrnym Virtuti Militari, dwukrotnie Krzyżem Walecznych, Orderem Sztandaru Pracy II Klasy, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1949)[4], Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1994)[5], Krzyżem Armii Krajowej, trzykrotnie Państwową Nagrodą Artystyczną, Złotą Odznaką Odbudowy Warszawy i innymi. Członek honorowy Towarzystwa Urbanistów Polskich[6]. W roku 1995 otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Warszawy.

Synem Stanisława Jankowskiego był matematyk, informatyk i działacz opozycji demokratycznej w PRL Michał Jankowski (1947-2015)[7].

Od 2009 roku jest patronem jednego ze skwerów w Warszawie[8].

Przypisy

  1. Gabinet NW 1944 ↓, s. 274, 278.
  2. Irena Grzesiuk-Olszewska: Warszawska rzeźba pomnikowa. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003, s. 164. ISBN 83-88973-59-2.
  3. Cichociemni. filmpolski.pl. [dostęp 15.01.2014].
  4. 22 lipca 1949 „za zasługi położone przy budowie trasy W-Z” M.P. 1949 nr 94 poz. 1121
  5. M.P. 1994 nr 54 poz. 454
  6. 90 lat. Towarzystwo Urbanistów Polskich. Wydawnictwo jubileuszowe. Warszawa: TUP, 2013.
  7. Zmarł darczyńca Archiwum Akt Nowych (pol.). aan.gov.pl. [dostęp 2015-11-30].
  8. Skwer Stanisława Jankowskiego Agatona. [dostęp 2011-03-30].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]