Stanisław Kostka Ortyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Stanisław Kostka Ortyński herbu Łabędź (ur. ok. 1708, zm. 1779 w Brahiłowie) – podczaszy zwinogrodzki w 1758 roku, sędzia pograniczny i konsyliarz województwa bracławskiego w konfederacji barskiej w 1768 roku.

Był pułkownikiem Kozaków humańskich, komendantem policji nadwornej Franciszka Salezego Potockiego, w 1746 został cześnikiem zwinogrodzkim, bronił Humania przed najazdami Kozaków i wyprawiał się w odwecie na Sicz - 1745, 1749 i 1757. Był komisarzem dóbr brahiłowskich, połączył Brahiłów i Humań traktem (160 km), zakładając wzdłuż traktu osady wiejskie. 28 kwietnia król August III mianował go mianował go sędzią pogranicznym województwa bracławskiego powierzając mu sprawy cywilne i majątkowe. W 1764 podpisał elekcję Stanisława Augusta Poniatowskiego w imieniu województwa kijowskiego. W 1767 posłował z województwa bracławskiego na nadzwyczajny sejm w Warszawie poświęcony konfederacji radomskiej. Na sejmie tym uzyskał rozszerzenie swoich uprawnień sędziowskich o sprawy kryminalne. Jako regimentarz chorągwi koronnych i oddziałów szlachty ukraińskiej (wystawionych własnym sumptem) wziął udział w konferdracji barskiej. Spiesząc na odsiecz oblężonym w Berdyczowie poniósł klęskę i ranny został wzięty do niewoli pod Koziatynem. Odmówił współpracy, więziony w Połonnym wywieziony został do Tobolska. Mimo amnestii dla konfederatów zwolniono go dopiero po osobistym wstawiennictwie króla. Powrócił na przełomie 1773 i 1774 roku. W 1774 wydał zbiór modlitw Droga ubita do nieba przy rozpatrywaniu męki Jezusowej oraz Gościniec prosty do nieba życiem Syna Bożego utorowany ojca Franciszka Dzielowskiego w obu pozycjach zamieścił swoje przemyślenia, rozważania i dzieje swojej niewoli. W Brahiłowie w ogrodzie trynitarzy ufundował stacje drogi krzyżowej. W czasie sejmu rozbiorowego został wybrany do trzech komisji mających rozsądzać sprawy sporne i majątkowe na Ukrainie. O jego życiu prywatnym wiadomo niewiele ożenił się z Katarzyną Wronowską, a jego córka Teresa była żoną Antoniego Wieczfińskiego (zm. 1803) podsędka kijowskiego. Ortyński pochowany został u trynitarzy w Brahiłowie.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Kostka Ortyński hasło [w] Polski Słownik Biograficzny tom. 24 wyd. Ossolineum Wrocław 1979
  • Микола КРИКУН, ДОКУМЕНТИ ПРО УЧАСТЬ ШЛЯХТИ БРАЦЛАВСЬКОГО ВОЄВОДСТВА В БАРСЬКІЙ КОНФЕДЕРАЦІЇ, w: ВІСНИК ЛЬВІВ. УН-ТУ Серія іст. 2010. Вип. 45, s. 601.
  • Rodzina, herbarz szlachty polskiej, t. XIII, Warszawa 1916, s. 16.