Stanisław Płoski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Płoski (z lewej) podczas oględzin miejsca egzekucji w Palmirach (1946)
Grób Stanisława Płoskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Stanisław Płoski, ps. Sławski, P. Stanisławski (ur. 4 stycznia 1899 w Briańsku, zm. 7 marca 1966 w Otwocku) – profesor historii, podporucznik rezerwy, oficer Komendy Głównej Armii Krajowej, członek PPS.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W 1917 r. rozpoczął studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim po kierunkiem prof. Marcelego Handelsmana. W 1920 r. uczestniczył jako ochotnik w wojnie polsko-bolszewickiej. Po bezterminowym urlopowaniu z wojska ponownie podjął studia historyczne. Od 1922 r. pracował w Wojskowym Instytucie Naukowo-Wydawniczym, w 1928 r. przemianowanym na Wojskowe Biuro Historyczne. W 1932 r. uzyskał tytuł doktora z zakresu historii. Członek komitetu redakcyjnego "Przeglądu Socjalistycznego" (1932–1933), współpracownik "Encyklopedii Wojskowej".

W wojnie obronnej w 1939 roku uczestniczył w cywilnej obronie Warszawy. Już od jesieni 1939 r. działał w Służbie Zwycięstwu Polski. Początkowo zajmował się nasłuchem stacji radiowych, zaś do marca 1940 r. kierował Wojskowym Biurem Historycznym, w strukturach Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej - Armii Krajowej. Wydawał miesięcznik "Insurekcja". Wraz z płk. Alojzym Horakiem redagował od 10 czerwca 1940 r. pismo "Żołnierz Polski w Kampanii Wrześniowej", które drukowane było początkowo jako dodatek do "Wiadomości Polskich". Od numeru 32 z listopada 1941 r. dodatek ukazywał się pod zmienionym tytułem - jako miesięcznik "Żołnierz Polski w Drugiej Wojnie Światowej". Zmiana ta – pisano w artykule redakcyjnym – wywołana jest otrzymaniem pierwszych relacji o czynach wojennych naszego żołnierza walczącego na obczyźnie, co znalazło odzwierciedlenie w treści, pojawiły się bowiem wspomnienia z innych frontów, jednak tematyka wrześniowa nadal dominowała. Od 1942 r. pismo – kierowane w dalszym ciągu przez Stanisława Płoskiego – było dodatkiem do "Żołnierza Polskiego". Ostatni, pięćdziesiąty czwarty numer, ukazał się w czerwcu 1944 r.

Brał udział powstaniu warszawskim. Jednocześnie w czasie okupacji ściśle współpracował z organizacją Polscy Socjaliści.

W trakcie pobytu w obozie jenieckim Gross-Born w listopadzie i grudniu 1944 Aleksander Gieysztor i Stanisław Płoski, oficerowie Biura Informacji i Propagandy KG AK, opracowali dokument dotyczący całości działań powstańczych[1].

Od 1945 r. do 1950 r. był dyrektorem Instytutu Pamięci Narodowej przy Prezydium Rady Ministrów. Był aktywnym współpracownikiem Komisji Badania Zbrodni Niemieckich. Po rozwiązaniu Instytutu przez władze został skierowany do pracy w Archiwum Akt Dawnych. W 1953 r. powrócił do pracy naukowej obejmując Zakład Dokumentacji w Instytucie Historii PAN, a od 1957 r. Zakład Historii II Wojny Światowej IH PAN. W 1954 r. mianowany docentem, a w 1959 r. profesorem nadzwyczajnym.

Został pochowany na cmentarzu wojskowym na Powązkach (kwatera C 2 rząd 6 grób 15)[2].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Tuż przed II wojną światową poślubił Ewę Prauss (1913-1986), córkę Ksawerego i Zofii, w czasie wojny żołnierza komórki wywiadu Batalionu "Parasol", uczestniczki powstania warszawskiego. Ich córką jest Zofia Romaszewska (ur. 1940), wnuczką Agnieszka Romaszewska-Guzy.

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Powstanie warszawskie. Biuro Informacji i Propagandy KG AK. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Signum 1981. Opracowanie powstało w listopadzie i grudniu 1944 roku w oficerskim obozie jeńców wojennych II D Gross-Born. Redakcja wraz Aleksandrem Gieysztorem.
  • Niemieckie materiały do historii Powstania Warszawskiego, Warszawa 1958, redaktor;
  • Bibliografia historii Polski XIX wieku. Polska Akademia Nauk. Instytut Historii Wrocław-Warszawa, Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1958, redaktor;
  • Wspomnienia więźniów Pawiaka (1939–1944), Warszawa 1964 redaktor;
  • Okupacja i ruch oporu w "Dzienniku Hansa Franka", Warszawa: Książka i Wiedza, 1972. Opracowanie i wybór.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Był kawalerem m.in. Krzyża Walecznych oraz Srebrnego Krzyża Zasługi z Mieczami. W 1946 odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski[3]. W listopadzie 2010 r. został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[4]. Order odebrały wspólnie w dniu 3 maja 2011 r.[5]Zofia Romaszewska i Agnieszka Romaszewska-Guzy.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Słownik historyków polskich, Warszawa 1994
  • Drozdowski M. M., Warszawa XX wieku, Warszawa 1976
  • Ney-Krwawicz M., Komenda Główna Armii Krajowej 1939-1945, Warszawa 1990 ​ISBN 83-211-1055-X
  • Grzegorz Mazur: Biuro Informacji i Propagandy SZP-ZWZ-AK 1939-1945. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1987, s. 393-394. ISBN 83-211-0892-X.