Stanisław Płoski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stanisław Płoski
Sławski, P. Stanisławski
podporucznik podporucznik
Data i miejsce urodzenia 4 stycznia 1899
Briańsk, gubernia orłowska, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 7 marca 1966
Otwock, Polska
Przebieg służby
Siły zbrojne Wojsko Polskie; Armia Krajowa
Jednostki Biuro Informacji i Propagandy
Główne wojny i bitwy wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa,
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (od 1941) Srebrny Krzyż Zasługi Medal 10-lecia Polski Ludowej
Stanisław Płoski (z lewej) podczas oględzin miejsca egzekucji w Palmirach (1946)
Grób Stanisława Płoskiego i Ewy Prauss-Płoskiej na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Stanisław Płoski, ps. Sławski, P. Stanisławski (ur. 4 stycznia 1899 w Briańsku, zm. 7 marca 1966 w Otwocku) – profesor historii, podporucznik rezerwy, oficer Komendy Głównej Armii Krajowej, członek PPS.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ukończył gimnazjum w Piotrkowie. W 1917 r. rozpoczął studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim po kierunkiem prof. Marcelego Handelsmana. W 1920 r. uczestniczył jako ochotnik w wojnie polsko-bolszewickiej. Po bezterminowym urlopowaniu z wojska ponownie podjął studia historyczne na wydziale filozoficznym UW. Od 1922 r. pracował w Wojskowym Instytucie Naukowo-Wydawniczym, w 1928 r. przemianowanym na Wojskowe Biuro Historyczne. W 1932 r. uzyskał tytuł doktora z zakresu historii. Członek komitetu redakcyjnego „Przeglądu Socjalistycznego” (1932–1933), współpracownik „Encyklopedii Wojskowej”.

W kampanii wrześniowej 1939 uczestniczył w cywilnej obronie Warszawy. Już od jesieni 1939 r. działał w Służbie Zwycięstwu Polski. Początkowo zajmował się nasłuchem stacji radiowych, zaś do marca 1940 r. kierował Wojskowym Biurem Historycznym, w strukturach Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej - Armii Krajowej. Wydawał miesięcznik „Insurekcja”. Wraz z płk. Alojzym Horakiem redagował od 10 czerwca 1940 r. pismo „Żołnierz Polski w Kampanii Wrześniowej”, które drukowane było początkowo jako dodatek do „Wiadomości Polskich". Od numeru 32 z listopada 1941 r. dodatek ukazywał się pod zmienionym tytułem - jako miesięcznik „Żołnierz Polski w Drugiej Wojnie Światowej”. Zmiana ta – pisano w artykule redakcyjnym – wywołana jest otrzymaniem pierwszych relacji o czynach wojennych naszego żołnierza walczącego na obczyźnie, co znalazło odzwierciedlenie w treści, pojawiły się bowiem wspomnienia z innych frontów, jednak tematyka wrześniowa nadal dominowała. Od 1942 r. pismo – kierowane w dalszym ciągu przez Stanisława Płoskiego – było dodatkiem do „Żołnierza Polskiego”. Ostatni, pięćdziesiąty czwarty numer, ukazał się w czerwcu 1944 r.

Brał udział powstaniu warszawskim. Jednocześnie w czasie okupacji ściśle współpracował z organizacją Polscy Socjaliści.

W trakcie pobytu w obozie jenieckim Gross-Born w listopadzie i grudniu 1944 Aleksander Gieysztor i Stanisław Płoski, oficerowie Biura Informacji i Propagandy KG AK, opracowali dokument dotyczący całości działań powstańczych[1].

Od 1945 do 1950 r. był dyrektorem Instytutu Pamięci Narodowej przy Prezydium Rady Ministrów. Był aktywnym współpracownikiem Komisji Badania Zbrodni Niemieckich. Po rozwiązaniu Instytutu przez władze został skierowany do pracy w Archiwum Akt Dawnych. W 1953 r. powrócił do pracy naukowej obejmując Zakład Dokumentacji w Instytucie Historii PAN, a od 1957 r. Zakład Historii II Wojny Światowej IH PAN. W 1954 r. mianowany docentem, a w 1959 r. profesorem nadzwyczajnym.

Zmarł 7 marca 1966 r. po wielomiesięcznym pobycie w sanatorium w Otwocku. Został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera C 2-6-15)[2].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Tuż przed II wojną światową poślubił Ewę Prauss (1913–1986), córkę Ksawerego i Zofii, w czasie wojny żołnierza komórki wywiadu batalionu „Parasol”, uczestniczki powstania warszawskiego. Ich córką jest Zofia Romaszewska, wnuczką – Agnieszka Romaszewska-Guzy.

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Powstanie warszawskie. Biuro Informacji i Propagandy KG AK. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Signum 1981. Opracowanie powstało w listopadzie i grudniu 1944 roku w oficerskim obozie jeńców wojennych II D Gross-Born. Redakcja wraz Aleksandrem Gieysztorem.
  • Niemieckie materiały do historii Powstania Warszawskiego, Warszawa 1958, redaktor.
  • Bibliografia historii Polski XIX wieku. Polska Akademia Nauk. Instytut Historii Wrocław-Warszawa, Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1958, redaktor.
  • Wspomnienia więźniów Pawiaka (1939–1944), Warszawa 1964 redaktor.
  • Okupacja i ruch oporu w „Dzienniku Hansa Franka”, Warszawa: Książka i Wiedza, 1972. Opracowanie i wybór.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Powstanie Warszawskie w literaturze i filmie, tvp.pl, 29 lipca 2004 [zarchiwizowane z adresu 2007-03-18].
  2. Niektóre znane osoby, spoczywające na Cmentarzu Wojskowym, Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Warszawie [zarchiwizowane z adresu 2009-08-05].
  3. M.P. z 2011 r. nr 19, poz. 197 „za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej”.
  4. M.P. z 1947 r. nr 51, poz. 327 „za zasługi położone w walce z okupantem i udział w pracach konspiracyjnych w okresie okupacji”.
  5. M.P. z 1933 r. nr 259, poz. 279 „za zasługi na polu pracy oświatowej w wojsku”.
  6. M.P. z 1955 r. nr 112, poz. 1450 - Uchwała Rady Państwa nr 0/126 na wniosek Prezesa Polskiej Akademii Nauk.

Bibliografia, linki[edytuj | edytuj kod]