Stanisław Pigoń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Pigoń
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 27 września 1885
Kombornia
Data i miejsce śmierci 18 grudnia 1968
Kraków
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy I klasy

Stanisław Pigoń (ur. 27 września 1885 w Komborni[1], zm. 18 grudnia 1968 w Krakowie) – historyk literatury polskiej, edytor, wychowawca i pedagog.

W latach 1906-1912 studiował filologię polską na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. W latach 1921-1930 był profesorem historii literatury polskiej na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie, a w 1926-1928 jego rektorem. W 1931-1960 (z przerwą 1939-1945) był profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Życiorys[edytuj]

Stanisław Pigoń pochodził z ubogiej rodziny chłopskiej[1]. Był synem Jana. Jego droga do profesury była długa i pełna przeszkód; rodzina nie ułatwiała mu drogi do poszerzania wiedzy. Urodził się na wsi, więc jego głównym zajęciem miała być praca na roli i pomoc rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Stanisław wolał jednak czytać książki, niż chodzić za pługiem. Rodzina niechętnie odnosiła się do jego decyzji o wyjeździe na studia (głównym problemem były zbyt skromne finanse). Doszło już nawet do tego, że Stanisław zaniechał myśli o studiach. Ostatecznie, po skończeniu jasielskiego gimnazjum, jednak udało mu się wyjechać do Krakowa i rozpocząć studia na UJ. Nie powrócił już na stałe w rodzinne strony.

W czasie I wojny światowej służył jako oficer w armii austro-węgierskiej[2] – w 2. Pułku Artylerii Fortecznej; brał udział m.in. w zdobywaniu belgijskiej twierdzy Namur. Od listopada 1918 służył w Wojsku Polskim, walczył w wojnie polsko-ukraińskiej i wojnie polsko-radzieckiej. Od marca do czerwca 1919 r. był dowódcą pociągu pancernego PP.4 „Hallerczyk[2]. Między sierpniem 1919 a sierpniem 1920 roku zwolniony ze służby wojskowej jako wykładowca. W związku z zagrożeniem ofensywą radziecką od sierpnia do października 1920 roku dowodził pociągiem pancernym PP.20 „Bartosz Głowacki[2]. 18 stycznia 1921 roku został przeniesiony z Batalionu Zapasowego 1 Pułku Wojsk Kolejowych do pociągu pancernego „Bartosz Głowacki” na stanowisko dowódcy[3].

Po zakończeniu działań wojennych został zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów rezerwy artylerii. W 1923 roku posiadał przydział mobilizacyjny do 23 Pułku Artylerii Polowej w Będzinie[4]. W 1934 roku pozostawał na ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Kraków Miasto z przydziałem mobilizacyjnym do Oficerskiej Kadry Okręgowej nr V[5].

Na początku okupacji Pigoń (wraz z grupą profesorów krakowskich) uwięziony został w niemieckim obozie koncentracyjnym Sachsenhausen. Swoje doświadczenia z pobytu w obozie ujął w szkicu Wspomnienia z obozu Sachsenhausen 1939-40. Był członkiem Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejętności. Koleje swojego życia opisał w pamiętnikach Z Komborni w świat i Z przędziwa pamięci. Urywki wspomnień.

Pigoń zajmował się literaturą jako przekazem doniosłych treści poznawczych, ideowo-wychowawczych i filozoficznych oraz jej rolą w kształtowaniu polskiej świadomości narodowej. Był skrupulatnym badaczem i wydawcą tekstów ważnych dla poznania życia i twórczości wielkich pisarzy. Interesował się szczególnie okresami romantyzmu i modernizmu, a przede wszystkim postacią i dziełem Adama Mickiewicza. Badał również i wydawał utwory Aleksandra Fredry, Stefana Żeromskiego i Władysława Orkana. Pigoń był także odkrywcą twórczości samorodnych pisarzy chłopskich; zajmował się kulturą polskiej wsi.

Ponadto po odejściu Wincentego Lutosławskiego przewodził wileńskiej sekcji ruchu Eleusis.

Księgozbiór Stanisława Pigonia, liczący 9351 woluminów, został po jego śmierci zgodnie z jego wolą przekazany Wyższej Szkole Pedagogicznej w Rzeszowie. W 1982 r. utworzono Pracownię Polonistyczna Pigonianum, którą w 2004 r. przeniesiono do nowego gmachu Biblioteki Uniwersytetu Rzeszowskiego[6].

Synem Stanisława Pigonia był Krzysztof Pigoń, chemik.

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj]

Wybrane publikacje[edytuj]

  • 1911 O „Księgach narodu i pielgrzymstwa polskiego” A. Mickiewicza, Kraków
  • 1922 Z epoki Mickiewicza. Studia i szkice, Lwów
  • 1924 Głosy sprzed wieku. Szkice z dziejów procesu filareckiego, Wilno
  • 1928 Ze studiów nad tekstem „Pana Tadeusza”. Trzy notatki, Kraków
  • 1929 Z dawnego Wilna. Szkice obyczajowe i literackie, Wilno
  • 1930 Do źródeł „Dziadów” kowieńsko-wileńskich, Wilno
  • 1930 O brązach, brązownikach i brązoburcy, Warszawa
  • 1932 Adam Mickiewicz w kole Sprawy Bożej Warszawa
  • 1934 „Pan Tadeusz”. Wzrost-Wielkość-Sława, Warszawa
  • 1936 Na wyżynach romantyzmu. Studia historyczno-literackie, Kraków
  • 1938 Z dziejów teatru szkolnego w Polsce w XVII, Lwów
  • 1938 Zręby nowej Polski w publicystyce Wielkiej Emigracji, Warszawa
  • 1939 Na drogach i manowcach kultury ludowej, Lwów
  • 1946 Zarys nowszej literatury ludowej, Kraków
  • 1947 Z Komborni w świat, Kraków

Przypisy

  1. a b Kłak 1983 ↓.
  2. a b c Józef Jurczyk, Krzysztof Margasiński, „Dziennik pociągu pancernego Hallerczyk”, Czechowice-Dziedzice – Częstochowa 2010, s. 55.
  3. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 4 z 29 stycznia 1921 roku, poz. 127.
  4. Rocznik Oficerski 1923 s. 759, 839.
  5. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 s. 133, 920.
  6. Prof. Stanisław Pigoń – miłośnik literatury polskiej i książek, wybitny uczony i patriota, patron dawnej ul. Cegielnianej (pol.). BUR. [dostęp 2010-08-14].
  7. 16 lipca 1954 „za wybitne zasługi w dziedzinie nauki” M.P. z 1954 r. Nr 112, poz. 1566
  8. Uchwała Rady Państwa z dnia 25 kwietnia 1956 r. o nadaniu odznaczeń państwowych. monitorpolski.gov.pl. [dostęp 9 maja 2014].
  9. Honorowi Obywatele Miasta. jaslo.pl, 2014-07-04. [dostęp 2016-07-10].

Bibliografia[edytuj]

  • Czesław Kłak: Słowo wstępne. W: Wokół Stanisława Pigonia. Nad warsztatem naukowym i literackim Uczonego. Jolanta Barylanka (red.). Rzeszów: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1983. ISBN 8303000985.

Linki zewnętrzne[edytuj]