Stanisław Ryniak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stanisław Ryniak
Ilustracja
Stanisław Ryniak (zdjęcie z KL Auschwitz)
Data i miejsce urodzenia 21 listopada 1915
Sanok
Data i miejsce śmierci 13 lutego 2004
Wrocław
Miejsce spoczynku Cmentarz Osobowicki we Wrocławiu
Zawód, zajęcie architekt
Narodowość polska
Alma Mater Politechnika Wrocławska
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Srebrny Krzyż Zasługi Krzyż Oświęcimski

Stanisław Ryniak (ur. 21 listopada 1915 w Sanoku, zm. 13 lutego 2004 we Wrocławiu) – polski inżynier architekt, pierwszy polski więzień niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu.

Mauzoleum Ofiar II Wojny Światowej na Cmentarzu Centralnym w Sanoku

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 21 listopada 1915 w Sanoku[1][2][3]. Był synem Andrzeja. W Sanoku ukończył naukę w szkole podstawowej[3] oraz kształcił się w Państwowym Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku, gdzie w roku szkolnym 1930/1931 w III klasie został uznany za nieuzdolnionego[4][5]. Następnie rozpoczął naukę w Państwowej Szkole Budownictwa w Jarosławiu (jej dyrektorem był Tadeusz Andrzej Broniewski)[6][2][3][7]. Po wybuchu II wojnie światowej w roku szkolnym 1939/1940 był uczniem IV klasy maturalnej[6][3].

Po nastaniu okupacji niemieckiej 5/6 maja 1940 został aresztowany w Jarosławiu przez Gestapo za działalność w Związku Walki Zbrojnej[8][3][7]. Niemcy wtedy zatrzymali wszystkich uczniów powyżej 15 roku życia, podejrzewając ich o przynależność do ZWZ (wielu z uczniów szkoły należało do tej organizacji konspiracyjnej, w tym Ryniak; zajmowali się oni np. kolportażem ulotek czy wykonywali szkice mostów)[3][7]. W aresztowaniu uczestniczył gestapowiec Franz Schmidt, zamieszkujący w Jarosławiu przed wojną[9].

Ostatecznie wielu zostało zwolnionych oprócz trzech, w gronie których był Ryniak[6][7]. Po kilku dniach przesłuchań został przetransportowany do aresztu w Tarnowie[8][7]. Stamtąd – wraz z grupą 728 młodych Polaków – 14 czerwca 1940 został przewieziony do obozu KL Auschwitz[8][7][2]. Był to pierwszy masowy transport do Auschwitz[10]. W obozie otrzymał numer obozowy 31[11][12][2][3][13] – formalnie był to pierwszy polski więzień w Auschwitz, o charakterze politycznym[14][15][8] (numery od 1 do 30 dostali wcześniej niemieccy więźniowie kryminalni z obozu koncentracyjnego Sachsenhausen na terenie III Rzeszy, przekazani do Auschwitz celem spełnienia w obozie ról funkcyjnych – blokowych i kapo)[6][3]. Dzięki kwalifikacjom zawodowym, pracował w komandzie "Neubau" przy budowie obozu i jego obiektów[16]. Na terenie obozu pracował w Bloku 28[17]. Przebywał w obozie do 28 października 1944, kiedy wraz z transportem trafił do podobozu w LeitmeritzKL Flossenbürg[2][8][3]. Tam otrzymał numer obozowy 37704[12]. Do Litomierzyc został przeniesiony karnie i pracował tam w podziemnych kamieniołomach, gdzie pomieszczenia dla zakładów zbrojeniowych[6][7]. W tym miejscu w dniu formalnego zakończenia wojny doczekał własnego oswobodzenia 8 maja 1945, gdy Niemcy otworzyli obóz[6][2][8][3].

Następnie przez czeską Pragę dotarł do Sanoka 25 maja 1945[6]. W rodzinnym mieście został zatrudniony w magistracie[6]. W 1947 rozpoczął studia architektury, ukończone na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej z tytułem magistra inżyniera architekta[8][18][3]. W czasie studiów działał w Sekcji Młodzieżowej Polskiego Związku Byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych[18].

W okresie PRL przez wiele lat pracował w zawodzie[3]. Czynnie brał udział w powojennej odbudowie Wrocławia[19]. Pracował na stanowisku kierownika budowy drugiego oddziału w Państwowym Przedsiębiorstwie Budowlanym[6]. Był pracownikiem Centralnego Biura Budownictwa Miejskiego[19]. Sprawował stanowisko kierownika biura projektowego, z którego został zwolniony za odmowę wstąpienia do PZPR[19]. Następnie pracował jako kierownik inwestycji w Sądzie Wojewódzkim oraz jako biegły sądowy[19].

Aktywnie uczestniczył w życiu stowarzyszeń byłych więźniów Oświęcimia, przyjeżdżał na coroczne obchody rocznicowe. Ze względu na swój szczególny numer obozowy wielokrotnie udzielał wypowiedzi wspomnieniowych. W 1984 został wybrany zastępcą członka zarządu w Oddziale Towarzystwa Opieki nad Majdankiem[20]. Był projektantem Mauzoleum Ofiar II Wojny Światowej na Cmentarzu Centralnym w rodzinnym Sanoku[21]. W 2000 brał udział w obchodach na terenie byłego obozu Auschwitz[22].

Zamieszkiwał we wrocławskim osiedlu Karłowice[23]. Prywatnie uprawiał narciarstwo, jeszcze pod koniec XX wieku startował w Biegu Piastów[23]. Zmarł 13 lutego 2004 we Wrocławiu[3]. Został pochowany na Cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu 20 lutego 2004[3]. Miał syna Stanisława i córkę Krystynę (po mężu Mańczak)[9].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. OD PZbWPHWiOK 2003 ↓, s. 99, 149.
  2. a b c d e f Informacje o więźniach. Arnold Andrunik. auschwitz.org. [dostęp 2021-04-28].
  3. a b c d e f g h i j k l m n Zmarł pierwszy polski więzień KL Auschwitz. auschwitz.org, 2004-02-21. [dostęp 2015-04-28].
  4. XLIV. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum im. Królowej Zofji w Sanoku za rok szkolny 1930/31. Sanok: 1931, s. 34.
  5. Zarówno Bożena Mindur-Bąk jaki i Anna Fastnacht-Stupnicka podały, że Stanisław Ryniak ukończył naukę w Gimnazjum w Sanoku.
  6. a b c d e f g h i Bożena Mindur-Bąk. Postawy. „To nie szczęście, lecz cud, że przeżyłem”. „Gazeta Sanocka – Autosan”. Nr 15 (450), s. 4, 20-31 maja 1988. 
  7. a b c d e f g Stupnicka 2001 ↓, s. 162.
  8. a b c d e f g h i j k OD PZbWPHWiOK 2003 ↓, s. 149.
  9. a b Kamil Jaworski: Nasz ojciec był pierwszym więźniem Auschwitz. nowiny24.pl, 2016-09-18. [dostęp 2021-05-03].
  10. Ludobójstwo Niemców. Pierwszy transport Polaków do niemieckiego obozu zagłady w Auschwitz. blogmedia24.pl, 2012-06-13. [dostęp 2015-05-26].
  11. Pierwszy Transport do KL Auschwitz. chsro.pl. [dostęp 2017-01-03].
  12. a b OD PZbWPHWiOK 2003 ↓, s. 99.
  13. Był opisany jako "Schüler (uczeń) Stanisław Ryniak".
  14. Serie numerowe więźniów. auschwitz.org. [dostęp 15 lutego 2015].
  15. W rocznicę pierwszego transportu. auschwitz.org, 27 maja 2005. [dostęp 15 lutego 2015].
  16. Stupnicka 2001 ↓, s. 161, 163.
  17. Auschwitz I blok 28 - wspomnienia. auschwitz.org. [dostęp 15 lutego 2015].
  18. a b OD PZbWPHWiOK 2003 ↓, s. 18.
  19. a b c d Stupnicka 2001 ↓, s. 164.
  20. OD PZbWPHWiOK 2003 ↓, s. 21.
  21. Franciszek Oberc, Pomniki i tablice pamiątkowe Sanoka, Sanok 1998, s. 6-7.
  22. Okolicznościowe obchody. auschwitz.org, 14 czerwca 2000. [dostęp 15 lutego 2015].
  23. a b Stupnicka 2001 ↓, s. 161.
  24. M.P. z 2001 r. nr 1, poz. 10.
  25. M.P. z 1954 r. nr 105, poz. 1389.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

  • Maksymilian Fingerchut – inny więzień pierwszego transportu do Auschwitz, także związany z Sanokiem i również inżynier
  • Tadeusz Srogi – inny więzień pierwszego transportu do Auschwitz, także związany z Sanokiem i Wrocławiem