Stare Brusno

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stare Brusno
Stare Brusno
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat lubaczowski
Gmina Horyniec-Zdrój
Liczba ludności 0
SIMC Brak
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Stare Brusno
Stare Brusno
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stare Brusno
Stare Brusno
Ziemia50°14′54″N 23°21′17″E/50,248333 23,354722

Stare Brusno – dawna wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie lubaczowskim, w gminie Horyniec-Zdrój. Od początku istnienia wsi mieszkańcy zajmowali się kamieniarstwem, korzystając z miejscowych złóż piaskowca i wapienia, pod górą Brusno (364,8 m).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza pewna wzmianka o Bruśnie (nie dzielonym jeszcze na Stare i Nowe) pojawia się w "akcie nadania wsi Horyniec z 1444 roku", następnie w regestrze poborowym z 1531 r. Nazwa pochodzi od słowa brus. Większość publikacji podaje, że chodzi o brus, czyli drobnoziarnisty piaskowiec lub koło do ostrzenia narzędzi. Może to jednak być brus w znaczeniu słupa drewnianego, gdyż w Bruśnie nie wyrabiano kamieni do ostrzenia, a słowo to nie było znane wśród mieszkańców.

Pierwotnie osada występowała w składzie starostwa lubaczowskiego, w poł. XVI w. została wyłączona z dóbr monarszych i do końca XVIII w. funkcjonowała jako niezależna dzierżawa. W odległości ok. 5 km, w dół doliny Brusienki (pierwotnie strumień nosił nazwę "Brodki"), lokowano nową część wsi, Wolę Bruśnieńską. Po I rozbiorze Polski władze austriackie podzieliły wieś na dwie części: Stare Brusno i Nowe Brusno (część zachodnia wsi, Wola Bruśnieńska), zakładając na terenie Nowego Brusna w ramach kolonizacji józefińskiej niemiecką osadę DeutschBach.

Rodzina Podgóreckich w Starym Bruśnie (1942)

Do II wojny światowej trzy sąsiadujące wsie (Nowe Brusno, DeutschBach i Stare Brusno) łączyły się ze sobą i liczyły razem ponad 2000 mieszkańców. Brusno Stare zamieszkiwali głównie Ukraińcy, DeutschBach – Niemcy, a Brusno Nowe – Polacy.

Wieś została spalona przez Ludowe Wojsko Polskie w dniu 21 września 1945 r. podczas operacji przeciwko UPA. Część mieszkańców wysiedlono do ZSRR, a pozostałą część w 1947 r. podczas akcji "Wisła". Teren dawnej wsi należy administracyjnie do Nowego Brusna.

Urodzeni w Brusnie Starem[edytuj | edytuj kod]

Kuźniewicz w prace nad pomnikiem Głowackiego we Lwowie (Nowosci Illustrowane, 1907)
Kuźniewicz podczas prac nad pomnikiem Głowackiego we Lwowie (Nowości Ilustrowane, 1907)

Grzegorz Kuźniewicz (Hryhorij Kuznevych ukr. Григорій Кузневич) - znany ukraiński rzeźbiarz. Studiował w Rzymie i we Lwowie. Pracował we Lwowie, Stanisławowie, Stryju, Rawe Ruskej, Cieszanowie, Bruśnie i okolicach. Najbardziej znane jego prace: Pomnik Kilińskiego we Lwowie, pomnik Głowackiego też we Lwowie, pomniki na grobach Szczepanowskiego i Szelenberga na cmentarze Łyczakowskim we Lwowie. Polichromia w cerkwi w Cieszanowie. Pomnik Wolności na cmentarzu wojennym w Horyńcu-Zdroju.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

W lesie, który zarósł teren opuszczonej wsi, znajduje się miejsce po cerkwi. Ostatnia murowana cerkiew pw. św. Paraskewy była zbudowana w 1906 roku, a rozebrana w 1956. Przy fundamentach cerkwi stoją dwa krzyże. Jeden upamiętnia pierwsze misje w parafii w 1925 r. i znajduje się na miejscu dawnej drewnianej cerkwi, drugi - 950 rocznicę chrztu Rusi. Przy cerkwisku zachował się miejscowy cmentarz, a na nim ponad 300 kamiennych nagrobków. Najstarsze, prymitywne i toporne, z nieporadnie wyrytymi napisami, pochodzą z początku XIX w., najnowsze z lat 40. XX w. Wszystkie wykonane były przez miejscowych kamieniarzy.

Po drugiej stronie Brusienki odnaleźć można ruiny kaplicy św. Mikołaja, przy której niegdyś świętowano Jordan.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Stefan Lew – Ludowy ośrodek kamieniarki w Bruśnie, pow. lubaczowski, Rocznik Przemyski t. XI, 1967.
  2. P. Wład, M. Wiśniewski – Roztocze Wschodnie, Wyd. Nauk. Turyst. i Eduk., Mielec 2004
  3. Grzegorz Rąkowski – Polska egzotyczna, część II, wyd. "Rewasz" 2004.
  4. Akt Nadania wsi Horyniec z 1444 roku - Archiwum Państwowe w Przemyślu, Przemyśl 1994

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]