Stare Brusno

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stare Brusno
Stare Brusno
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat lubaczowski
Gmina Horyniec-Zdrój
Liczba ludności 0
SIMC Brak
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Stare Brusno
Stare Brusno
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stare Brusno
Stare Brusno
Ziemia50°14′54″N 23°21′17″E/50,248333 23,354722

Stare Brusno – dawna wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie lubaczowskim, w gminie Horyniec-Zdrój. Od początku istnienia wsi mieszkańcy zajmowali się kamieniarstwem, korzystając z miejscowych złóż piaskowca i wapienia, pod wzgórzem Brusno (364,8 m), zwanym tutaj "Górą".

Historia[edytuj]

Pierwsza pewna wzmianka o Bruśnie (nie dzielonym jeszcze na Stare i Nowe) pojawia się w regestrze poborowym z 1531 r. W pracy [2] autor wspomina o wsi Bruszno w starostwie lubaczowskim, wymienianej jako wieś królewska dokumentach w 1444 r., nie podaje jednak, jakie to są dokumenty. Nazwa pochodzi od słowa brus. Większość publikacji podaje, że chodzi o brus, czyli drobnoziarnisty piaskowiec lub koło do ostrzenia narzędzi. Może to jednak być brus w znaczeniu słupa drewnianego, gdyż w Bruśnie nie wyrabiano kamieni do ostrzenia, a słowo to nie było znane wśród mieszkańców.

Pierwotnie osada występowała w składzie starostwa lubaczowskiego, w poł. XVI w. została wyłączona z dóbr monarszych i do końca XVIII w. funkcjonowała jako niezależna dzierżawa. W odległości ok. 5 km, w dół doliny Brusienki, lokowano nową część wsi, Wolę Bruśnieńską. Po I rozbiorze Polski władze austriackie podzieliły wieś na dwie części: Stare Brusno i Nowe Brusno (część zachodnia wsi, Wola Bruśnieńska), zakładając między nimi w ramach kolonizacji józefińskiej niemiecką osadę DeutschBach.

Rodzina Podgoreckich w Starym Bruśnie (1942)

Do II wojny światowej trzy sąsiadujące wsie (Nowe Brusno, DeutschBach i Stare Brusno) łączyły się ze sobą i liczyły razem ponad 2000 mieszkańców. Brusno Stare zamieszkiwali głównie Ukraińcy, DeutschBach – Niemcy, a Brusno Nowe – Polacy.

Wieś została spalona przez Ludowe Wojsko Polskie w dniu 21 września 1945 r. podczas operacji przeciwko UPA. Część mieszkańców wysiedlono do ZSRR, a pozostałą część w 1947 r. podczas akcji "Wisła". Teren dawnej wsi należy administracyjnie do Polanki Horynieckiej.

Urodzeni w Brusnie Starem[edytuj]

Kuźniewicz w prace nad pomnikiem Głowackiego we Lwowie (Nowosci Illustrowane, 1907)
Kuźniewicz w prace nad pomnikiem Głowackiego we Lwowie (Nowosci Illustrowane, 1907)

Hryhorij Kuznevych (pol. Grzegorz Kuźniewicz, ukr. Григорій Кузневич) - znany ukraiński rzeźbiarz. Studiował w Rzymie i we Lwowie. Pracował we Lwowie, Stanisławowie, Stryju, Rawe Ruskej, Cieszanówie, Brusnie i okolicah. Najbardziej znane jego pracy: Pomnik Kilińskiego we Lwowie, pomnik Głowackiego też we Lwowie, pomniki na grobah Szczepanowskiego i Szelenberga na cmentarze Łyczakowskim we Lwowie. Polichromia w cerkwie w Ciesanówie. Pomnik wojenny na cmentarzu Horyncu.

o. Basil Ben (ukr. Василь Бень) (3 kwietnia 1895, Stare Brusno - 1978, Truskawiec) - ksiądz greckokatolicki. Studiował: Ukraiński państwowy męskie gimnazjum w Przemyślu (1920), Greckokatolicki Seminarium Duchowne w Przemyślu (1927). 1940-1947 - pracowal w parafii greckokatolickej w Wolosianke Wielkej.Potem w Modryczah kolo Truskawca gdzie i zmarl w 1978 roku.

o. Mikołaj Ben (ukr. Микола Бень) (8 maja 1893, Stare Brusno - 2 stycznia 1944, Lwów) - ksiądz greckokatolicki. Studiował: Ukraiński państwowy męskie gimnazjum w Przemyślu (1916), Greckokatolicki Seminarium Duchowne w Przemyślu i we Lwowie (1921). Przed śmiercią pracowal w parafii greckokatolickej we wsi Bilycz Dolne (dekanat Stary Sambor, teraz Ukraina). Zmarl we Lwowie w czasie operacje, poсhowany na cmentarze Lyczkowskim.

o. Mikołaj Welickowicz (ukr. Микола Величкович) (14 maja 1897, Stare Brusno - May 21, 1972) - ksiądz greckokatolicki. Studiował: Ukraiński państwowy męskie gimnazjum w Przemyślu (1917), Greckokatolicki Seminarium Duchowne w Przemyślu i we Lwowie (1923). 1943-1945 - pracowal w parafii greckokatolickej we wsi Cetula (powiat Jarosław), po II wojne swatowej - w parafii greckokatolickej we miaste Krasne (powiat Busk, USRR), potem we wsi Doroszow Welkij (powiat Żółkiew, USRR).

Zabytki[edytuj]

W lesie, który zarósł teren opuszczonej wsi, znajduje się miejsce po cerkwi. Ostatnia murowana cerkiew pw. św. Paraskewy była zbudowana w 1906 roku, a rozebrana w 1956. Przy fundamentach cerkwi stoją dwa krzyże. Jeden upamiętnia pierwsze misje w parafii w 1925 r. i znajduje się na miejscu dawnej drewnianej cerkwi, drugi - 950 rocznicę chrztu Rusi. Przy cerkwisku zachował się miejscowy cmentarz, a na nim ponad 300 kamiennych nagrobków. Najstarsze, prymitywne i toporne, z nieporadnie wyrytymi napisami, pochodzą z początku XIX w., najnowsze z lat 40. XX w. Wszystkie wykonane były przez miejscowych kamieniarzy.

Po drugiej stronie Brusienki odnaleźć można ruiny kaplicy św. Mikołaja, przy której niegdyś świętowano Jordan.

Ciekawostki[edytuj]

W Ruskich Złomach na początku ścieżki dydaktycznej "Kobyle jezioro" stoi krzyż bruśnieński, a w pobliżu tablica informacyjna należąca do ścieżki dydaktycznej. Informuje ona, że w Ośrodku Ludowym w Starym Bruśnie uczono fachu kamieniarskiego od połowy XVI w. do 1944 r. Ośrodek zaprzestał działalności z braku zainteresowanych. Wśród kamieniarzy tego ośrodka wyróżniał się Grzegorz Kuźniewicz, a jego dzieła to m.in.: pomnik ku czci poległych w wojnie polsko-ukraińskiej w 1918-1920 r. na cmentarzu w Horyńcu Zdroju, figura Matki Boskiej w Nowinach Horynieckich, pomnik Bartosza Głowackiego we Lwowie.

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  1. Stefan Lew – Ludowy ośrodek kamieniarki w Bruśnie, pow. lubaczowski, Rocznik Przemyski t. XI, 1967.
  2. P. Wład, M. Wiśniewski – Roztocze Wschodnie, Wyd. Nauk. Turyst. i Eduk., Mielec 2004
  3. Grzegorz Rąkowski – Polska egzotyczna, część II, wyd. "Rewasz" 2004.

Linki zewnętrzne[edytuj]