Stare Jatki we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
ulica Stare Jatki[1] [2]
Stare Miasto
Obiekt zabytkowy nr rej. 128 z 6.12.1949
Ilustracja
Stare Jatki
Państwo  Polska
Miejscowość Wrocław
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa lokalizacyjna Wrocławia
ulica Stare Jatki[1] [2]
ulica Stare Jatki[1] [2]
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Stare Jatki[1] [2]
ulica Stare Jatki[1] [2]
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
ulica Stare Jatki[1] [2]
ulica Stare Jatki[1] [2]
Ziemia51°06′43,8″N 17°01′50,4″E/51,112172 17,030675

Stare Jatki we Wrocławiu – historyczna nazwa[a] wrocławskiej uliczki na Starym Mieście łącząca ul. Odrzańską z ul. Kiełbaśniczą. Ulica Malarska 1–24 i Jatki są wpisane do rejestru zabytków województwa dolnośląskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Brama łukowa – wejście na Stare Jatki od ulicy Odrzańskiej

Pierwotnie Stare Jatki była uliczką utworzoną przez dwa rzędy sklepów rzeźniczych, powstałą w wyniku lokacyjnych przeobrażeń przestrzenno-prawnych dokonanych z woli księcia Bolesława Rogatki w 1242 roku. Władca wykupił karczmy od zakonników i przekazał je wójtowi, a następnie rada miejska wykupiła od niego prawa do prowadzenia jatek. Decyzja księcia w kolejnych latach wzbudziła protest u jego następców. Postanowili oni uchylić decyzję Rogatki, lecz wójt i mieszczanie na to nie pozwolili. Spór toczył się do 1261 roku i został rozwiązany na korzyść mieszczan. Od tego roku na jatki sprzedawano głównie mięso, a mieszkańcy tworzyli osobny cech. Dysponowali oni również 38 oborami przy ul. Rzeźniczej oraz własną rzeźnią nad Odrą[3]. Zwieńczeniem regulacji prawnych w handlu było nadanie w 1272 roku prawa mili dla Wrocławia.

Nazwa „Stare Ławy Mięsne” w dokumentach pojawiła się po raz pierwszy dopiero w roku 1375 roku. W tym samym okresie istniał drugi ciąg kramów mięsnych, ulokowany między ulicami Łaciarską i Kotlarską, u wylotu na Nowy Targ we Wrocławiu. Ciąg ten nazwany był „Nowymi Jatkami” lub „Małymi Jatkami” i tworzył odrębny cech rzeźników[b]. Pod koniec XIX wieku pierwotny rzeźniczy charakter ulicy zatracał się na rzecz nowych warsztatów rzemieślniczych i małych sklepików. Do 1843 roku jatki były własnością cechu rzeźników; w 1898 już tylko na połowie kramów handlowano mięsem. W 1939 swoje kramy miało już tylko dwóch rzeźników: Ernst Heide pod numerem 21 i mistrz masarski Gustav Moese pod numerem 24.

Architektura jatek[edytuj | edytuj kod]

Stare jatki, lata 1900–1905

Ulica składała się z początkowo z 42 drewnianych, jednokondygnacyjnych budynków a od 1350 roku było ich 48; 24 kramy na każdej ze stron uliczki. W XVI wieku dwa kramy zostały połączone i od tego okresu notowano ich 47[2]. Parcele miały ok. 3 metrów szerokości i były głębokie na ok. 10 metrów. W XIV wieku drewniane budy zostały zastąpione murowanymi kamieniczkami z kramami zajmującymi przyziemie budynku. Uliczka z obu stron zamknięta była ostrołucznymi bramami. Pośrodku ulicy biegł, zachowany do czasów obecnych, kamienny rynsztok[3]. Na przełomie XV i XVI wieku gospodarze Starych Jatek otrzymali pozwolenie na rozbudowę kramów; niskie budynki zyskały kolejne piętra; niektóre kamienice miały pięć kondygnacji. W kamienicy mieszkali głównie rzeźnicy, czeladnicy i służba. W tym okresie pomiędzy numerem 10 i 11 powstało wąskie przejście pomiędzy Jatkami a ulicą Malarską. W XIX wieku została wyburzona południowa pierzeja, a w jej miejsce, w 1823 roku. wybudowano gmach Gimnazjum św. Elżbiety[3].

Podczas II wojny światowej Stare Jatki zostały częściowo zniszczone (ocalało 12 kamienic). W 1951 roku rozpoczęto odbudowę kamienic; prace rozpoczęto od kamienicy nr 24, do której przylegała łukowa brama wejściowa od ul. Odrzańskiej. Parter w kamienicach przeznaczono na małe sklepiki, a na wyższych kondygnacjach pomieszczenia połączono, tworząc mieszkania. Od strony ul. Malarskiej powstały klatki schodowe wspólne dla kilku kamienic. Jedynymi budynkami, które zachowały dawny układ i kształt pomieszczeń, drewniane stropy oraz kolorowe polichromie z motywem liści akantu, są kamienice pod nr 1 i 2[3]. Dawniej mieściła się w nich siedziba cechu rzeźników, a obecnie jest siedzibą Okręgowego Wrocławskiego Związku Artystów Plastyków[2].

Stare Jatki dziś[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec XX wieku Stare Jatki zajmowały pracownie i galerie artystyczne (pierwsza galeria została otworzona w 1992 roku) oraz pub muzyczny[2]. W 1997 roku, ku pamięci dawnej roli Jatek, przy wejściu do uliczki ustawiono pomnik „Ku czci Zwierząt Rzeźnych”. 1 sierpnia 2005 na Jatkach postawiono jednego z wrocławskich krasnali – „Rzeźnika”[4]. Później w Galerii „Domus” stanął „Krasnal z piłką”.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Według wykazu ulic w dzielnicy Śródmieście i Stare Miasto, Stare Jatki figuruje jako ulica Jatki[1]
  2. Nowe Jatki zostały wyburzone na początku XX wieku. W późniejszych latach powstał trzeci cech rzeźników nie posiadających własnych jatek[3]..

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Wykaz ulic w dzielnicy Śródmieście i Stare Miasto. [dostęp 2015-13-09].
  2. a b c d Houszko 2009 ↓, s. 321.
  3. a b c d e Mariusz Urbanek: Stare Jatki w ujęciu historycznym (pol.). Związek Polskich Artystów Plastyków oddział wrocławski. [dostęp 2015-13-09].
  4. Małgorzata Skotnicka: Krasnoludki wrocławskie. W: Waldemar Łazuga (red.), Sebastian Paczos (red.): Poznań-Szczecin-Wrocław. Trzy uniwersytety, trzy miasta, trzy regiony. Kraków: Libron, 2010, s. 451. ISBN 978-83-62196-13-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Literatura przedmiotu[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]