Stare Kościeliska (Tatry)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kapliczka zbójnicka
Górna część polany Stare Kościeliska zakończona Bramą Kraszewskiego
Tabliczka upamiętniająca historię hutnictwa w Dolinie Kościeliskiej

Stare Kościeliskapolana w Dolinie Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich, na wysokości 960-970 m n.p.m.[1] Była to samodzielna polana, nie wchodziła w skład żadnej hali[2]. Pochodzenie nazwy tłumaczy się w ten sposób, że polana stanowiła grunt kościelny; pierwotnie nazywała się ona Kościelec[3]. Prowadzi przez nią szeroki gościniec – pieszo 30 min drogi z Kir.

W 1783 r. M. i J. Prokopowicze otwarli tutaj niewielki ośrodek przemysłowy – hutę miedzi, w której był młot fryszerski, piec do wytapiania rudy, młyn kruszący rudę i chaty, w których mieszkali robotnicy. Przetapiano rudę pochodzącą głównie z Doliny Starorobociańskiej. Była też karczma, tartak i leśniczówka, a przy niej lipy, z których dwie przetrwały do dzisiaj[4]. Mają ok. 150 lat i są to lipy szerokolistne. Z kilkunastu takich lip zasadzonych przez ówczesnego leśniczego tylko dwa okazy przetrwały w surowych tatrzańskich warunkach, powyżej normalnego swojego zasięgu pionowego[2]. Zasadził on także klony i daglezje[1].

W leśniczówce nocowali i leczyli się żętycą chorzy na gruźlicę. W niesławnej karczmie bawili się głównie robotnicy huty. Później przerobiono hutę miedzi na hutę żelaza i zakład metalurgiczny. Zachowały się resztki pieca i murów fryszerki (umieszczona jest na nich tablica informacyjna)[4].

Urządzenia huty napędzane były kołem wodnym, do którego doprowadzono wodę Kościeliskiego Potoku, spiętrzoną za pomocą tamy znajdującej się w okolicy Pośredniej Kościeliskiej Bramy (Bramy Kraszewskiego). Rudy żelaza zwożono z kopalń w Dolinie Pyszniańskiej, na Stołach, Ornaku (Żleb pod Banie), Dolinie Miętusiej, Dolinie Starorobociańskiej, spod Kopek. Przeważnie były to rudy o niewielkiej zawartości żelaza. Jedynie w żlebie Żeleźniak wydobywano wysokoprocentową rudę hematytu[4].

Istniało wtedy jeszcze w Tatrach zbójnictwo. W latach 1805–1810 zbójnicy napadali na zarząd huty, rabując pieniądze i wymuszając fałszywe zaświadczenia. W 1841 r. hutę zlikwidowano z powodu nieopłacalności. Do tej pory istnieje tutaj kapliczka, zwana kapliczką zbójnicką. W rzeczywistości została ona ufundowana przez górników wydobywających tu rudę. Od 1890 do 1926 funkcjonowała w Dolinie Kościeliskiej gospoda z pokojami noclegowymi dla turystów, założona przez hrabiego Władysława Zamoyskiego[4].

Polana była dawniej koszona i wypasana. W 1955 polana miała powierzchnię 3,442 ha. Po włączeniu jej do Tatrzańskiego Parku Narodowego zniesiono wypas i koszenie, w wyniku czego część polany zarosła lasem i zaroślami. W 2004 jej powierzchnia zmniejszyła się przez to o 15,72%[5]. Ciekawa flora roślin wapieniolubnych. M.in. stwierdzono tutaj występowanie goryczuszki lodnikowej – bardzo rzadkiej rośliny, w Polsce występującej tylko w Tatrach i to w nielicznych tylko miejscach (ok. 10 w całych polskich Tatrach)[6].

Szlaki turystyczne[edytuj]

szlak turystyczny zielony – zielony szlak z Kir dnem Doliny Kościeliskiej do schroniska na Hali Ornak.
  • Czas przejścia z Kir na Stare Kościeliska: 35 min w obie strony
  • Czas przejścia ze Starych Kościelisk do schroniska: 1:05 h, ↓ 1 h
szlak turystyczny niebieski – nieco powyżej polany od szlaku zielonego odchodzi na zachód niebieski szlak na Polanę na Stołach. Czas przejścia: 1:10 h, ↓ 55 min
szlak turystyczny czarny – od górnego końca polany, za mostkiem odchodzi w kierunku wschodnim jednokierunkowy szlak czarny, przechodzący przez oświetloną Jaskinię Mroźną (wstęp płatny) i schodzący do Doliny Kościeliskiej. Czas przejścia: 1:10 h
szlak turystyczny czarny – tuż przed kapliczką na dolnym krańcu polany od szlaku zielonego odgałęzia się biegnąca przez chwilę razem z nim, znakowana czarno Ścieżka nad Reglami i prowadzi przez Przysłop Kominiarski na Niżnią Polanę Kominiarską. Czas przejścia: 40 min, ↓ 30 min[7]

Przypisy

  1. a b Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
  2. a b Władysław Szafer: Tatrzański Park Narodowy. Zakład Ochrony Przyrody PAN, 1962.
  3. Cienkowski, W. P., Sekrety imion własnych, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1965, str. 144
  4. a b c d Józef Nyka: Tatry polskie. Przewodnik. Wyd. XIII. Latchorzew: Wyd. Trawers, 2003. ISBN 83-915859-1-3.
  5. Marcin Bukowski, Marcin Guzik (red.): Dynamika zarastania polan tatrzańskich. Zakopane: Wydawnictwa Tatrzańskiego Parku Narodowego, 2009. ISBN 978-83-61788-08-9.
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  7. Tatry. Zakopane i okolice. Mapa w skali 1:27 000. Warszawa: ExpressMap Polska, 2005. ISBN 83-88112-35-X.