Stary Rynek w Poznaniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
POL Poznań COA.svg Poznań
Stary Rynek
Stare Miasto
Stary Rynek z lotu ptaka
Stary Rynek z lotu ptaka
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Stary Rynek
Stary Rynek
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Stary Rynek
Stary Rynek
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stary Rynek
Stary Rynek
Ziemia52°24′30,0″N 16°56′04,0″E/52,408333 16,934444
Fotografia Starego Rynku w Poznaniu przedstawiająca gmach Odwachu i Nowy Ratusz (1934 r.)
Część wchodnia Starego Rynku – po prawej widoczna loggia ratusza i domki budnicze; w oddali, na przedłużeniu ul. Świętosławskiej, elewacja poznańskiej fary; po lewej dach pałacu Górków; w dole Fontanna Prozerpiny
Kamienice Stary Rynek 50 i 51

Stary Rynek – główny plac miejski w Poznaniu wytyczony ok. 1253 roku jako centralne miejsce miasta lokacyjnego. Jest kwadratem o boku długości 141 metrów, a z każdej ze ścian wychodzą trzy ulice, z czego dwie skrajne z narożników. Znajduje się na Starym Mieście, w ramach osiedla administracyjnego Stare Miasto. Jest trzecim rynkiem co do wielkości w Polsce i jednym z największych w Europie.

Historia[edytuj]

Plac powstał wraz z lokacją miasta na lewym brzegu Warty. Pierwotnie kwadratowy, modyfikowany do XV wieku, w którym otrzymał swój ostateczny kształt. Wybiegające z niego 12 ulic podzieliło pierzeje na 8, oddalonych znacznie od obecnej linii frontów, bloków o szerokości od 59 do 62 m i głębokości od 42 do 46 m (od Rynku do tylnych ulic poprzecznych). W XV wieku sześć bloków mieściło po 8 domostw, a pozostałe dwa – po 9. Z czasem liczba parcel została wyrównana do 8 (o szerokości 7–9 m) w każdym z bloków i 16 na każdej pierzei. W XVIII wieku zapoczątkowano zwyczaj łączenia kamienic przez ich właścicieli[1]. Podczas odbudowy zabudowy rynku po II wojnie światowej postanowiono przywrócić dawny podział tak, że dziś sześć bloków liczy po 8 domostw, a pozostałe dwa – po 7[2].

Pierwotna, drewniana zabudowa z czasem zaczęła zanikać. W połowie XV wieku ponad połowa przyrynkowych kamienic była już murowana, a w 1500 jedynie 3 budynki pozostawały w pierwotnym stanie[1]. Ze spisu ludności z 1792 roku wiadomo, że w tych czasach całość zabudowy rynku była murowana, choć zapewne nastąpiło to już wcześniej[3]. W centralnej części rynku umieszczono ratusz, wagę, sukiennice, kramy, ławy chlebowe, jatki, pręgierz, a później także arsenał i odwach.

W 1905 roku w przyrynkowych kamienicach mieszkało 1612 osób. Z czasem ta liczba malała do 1347 mieszkańców w 1910 i około 1,5 tys. tuż przed wybuchem I wojny światowej. W pierwszej połowie XIX wieku na rynku zaczynali osiedlać się Żydzi, a już w 1861 większość kamienic należała do kupców żydowskich[4].

W lutym 1945 roku, u schyłku II wojny światowej, 60% zabudowy Starego Rynku i jego okolic uległa zniszczeniu. Dało to możliwość zorganizowania licznych prac archeologicznych, które mimo przeprowadzenia w nieodpowiednich warunkach, ułatwiły prace architektów w przywróceniu rynkowi jego dawnej formy. Ostateczny, jednorodny projekt powstał dopiero w 1954 roku po licznych modyfikacjach. Zawierał on plany konserwacji zachowanych oraz remontów i odbudów niezachowanych budynków[2].

Rynek przez wiele lat stanowił centrum komunikacyjne miasta, a do 1945 mieściła się tu siedziba władz. Odbudowany po II wojnie światowej przez Pracownię Staromiejską Miastoprojektu pod kierownictwem Floriana Rychlickiego[5]. Funkcję handlową pełni od swego powstania do dziś.

Zabudowa[edytuj]

Część środkowa[edytuj]

Dawniej, pod nieistniejącym już adresem Stary Rynek 4, jako południowa przybudówka Odwachu, istniała księgarnia i wypożyczalnia prowadzona przez Józefa i Pawła Lippmanów. W 1864 roku została przejęta przez żydowskiego księgarza Józefa Jolowicza, który otworzył w niej dodatkowo antykwariat. Rozbudował zakład i w międzyczasie wydał 164 katalogi księgarskie po polsku, francusku, niemiecku i łacińsku. Zakład prowadził do swojego wyjazdu do Berlina w 1922 roku[4].

Pierzeja wschodnia[edytuj]

  • Stary Rynek 37 nazywana Czerwoną Kamienicą – pierwotnie była to kamienica gotycka z nieistniejącym już, wybudowanym w połowie XVII wieku, wykuszem od strony Starego Rynku[1]. W XVI wieku została poszerzona kosztem parceli nr 38. W latach 1652–1654 przebudowana w stylu barokowym według projektu włoskiego architekta, który zaprojektował również poznańską farę, Tomasza Poncino na budynek apteki działającej w jej wnętrzach do 1945 roku[6]. Przemalowana na kolor czerwony w 1880 przez Zbigniewa Radlauera zyskała przydomek „Czerwonej”, a apteka „Czerwonej Apteki” (niem. Rothe Apotheke)[7]. W latach 1887–1906 apteka była prowadzona kolejno przez trzech żydowskich przedsiębiorców: Rudolfa Mottka, Curta Herlitza i Izydora Czarnikaua[4]. Podczas walk w 1945 spłonęła. Odbudowano ją w latach 1950–1954, dodając podcienia od ul. Wielkiej[2]. Po wojnie mieścił się tam internat szkół artystycznych, a obecnie Dom Bretanii[8].
  • Stary Rynek 38 nazywana Kamienicą Dillowską – nazwa pochodzi od Jana Dilla – złotnika, rytownika i kupca[9]. Między 1887 a 1892 żydowski kupiec Rudolf Chaim połączył sąsiadujące ze sobą kamienice 38 i 39 i otworzył w nich sklep. Został on przejęty w 1907 roku przez Roberta Jaretzky'ego, który otworzył tam dom towarowy[4]. Kamienica spłonęła w 1945, odbudowano ją w latach 1950–1953, nawiązując do stylu klasycystycznego i rozdzielając wcześniej połączone działki[2]. Nawiązanie do dawnego właściciela stanowi płaskorzeźba przedstawiająca złotnika przy pracy autorstwa Juliana Gosławskiego[9].
  • Stary Rynek 39 – wzmiankowana po raz pierwszy w 1507. W czasach Księstwa Warszawskiego należała do Wincentego Krzyżanowskiego, a w latach 30. XIX w. przeszła w ręce żydowskiej rodziny kupieckiej Danzigerów. Po połączeniu z kamienicą nr 38, przez Rudolfa Chaima, kamienica należała jeszcze do dwóch właścicieli, a w 1907 roku została kupiona przez Roberta Jaretzkiego, który zlecił Martinowi Sonnabendonowi jej przebudowę na wzór berlińskiego domu handlowego Wertheime[7]. Zniszczona w 1945, odbudowana w stylu barokowym na podstawie rycin z XIX wieku w latach 1950–1953[2].
  • Stary Rynek 40 – po raz pierwszy wzmiankowana około 1514 roku. W latach 1893–1914 należała do żydowskiej rodziny Marcusów, która prowadziła w niej sklep odzieżowy dla mężczyzn i dzieci[4]. W 1905 firma została przejęta przez Isidore Goldsteina. Kamienicę na przestrzeni dziejów zamieszkiwało średnio 10 lokatorów: najczęściej szewców, krawców i handlarzy piwem[7]. Do dzisiejszych czasów zachowały się gotyckie ściany zewnętrzne poza fasadą, która uległa zniszczeniu w 1945. Podczas odbudowy odtworzono klasycystyczną elewację sprzed zniszczeń wojennych, którą zdobi sześć postaci mitologicznych wyrzeźbionych przez Bazylego Wojtowicza i Czesława Woźniaka[9].
  • Stary Rynek 41 nazywana Apteką pod Białym Orłem – przetrwała niemal nieuszkodzona II wojnę światową, dokonano jedynie korekty wysokości elewacji[2]. Barokowa fasada pochodzi z XVIII wieku, w piwnicy zachowało się gotyckie sklepienie, na parterze renesansowe sklepienie kolebkowe z lunetami, datowane na drugą połowę XVI wieku, zaś na piętrze w jednej z izb od podwórza modrzewiowy, renesansowy strop. Przez wiele lat, począwszy od od 1564 roku, mieściła się tu Apteka pod Białym Orłem, która w latach 90. XX wieku przeniosła się do innej kamienicy[9]. Jednym z właścicieli kamienicy był Stanisław Grodzki – jezuita, działacz kontrreformacyjny, profesor Akademii Wileńskiej oraz cenzor Biblii Wujka, którą odziedziczył w 1567 roku. W 1850 kamienica została zakupiona przez Józefa Antoniego Jagielskiego, a następnie przekazana jego synowi Bolesławowi – mężowi Anny Zofii Kaulfussównej, córce profesora Gimnazjum św. Marii Magdaleny[7]. Po kilku latach wyremontowana kamienica została odsprzedana Józefowi Gierłowskiemu, który aż do swojej śmierci prowadził w niej aptekę. Następnie właścicielem został kolejny mąż jego żony, Leon Szymański, który prowadził biznes do 1928 roku[7].
  • Stary Rynek 42 – pierwsza wzmianka pochodzi z 1439 roku[10]. zachowały się w niej gotyckie mury zewnętrzne, w tym elewacja od podwórza ozdobiona trzema ostrołukowymi blendami, oraz średniowieczny układ pomieszczeń. Na parterze znajduje się kasetonowy strop z pierwszej połowy XVI wieku[1] i późnobarokowa balustrada schodów. Na piętrze, natomiast, wykonany w XVIII wieku strop i podłoga w ozdobne kwadraty[6]. Barokowa fasada, która została uszkodzona podczas II wojny światowej, pokryta jest sgraffito wykonanym w 1955[2]. Widoczny jest również, odkryty podczas renowacji, fragment gotyckiego portalu. Pierwsza wzmianka o budynku pochodzi z 1439 roku, kiedy to jej właścicielem był kupiec Michał Burchart[1]. Jego potomkowie byli właścicielami tejże kamienicy aż do lat 20. XVI wieku, gdy nabył ją lekarz-humanista Walenty Reszka, który osiadł w mieście około 1520 roku. On i jego syn, także Walenty, kilkukrotnie sprawowali urząd burmistrza[6]. Jej właścicielami przez cały XIX wiek była polska rodzina kupców i przedsiębiorców o niemieckim nazwisku Freudenreich. W 1835 roku właścicielem był kupiec i posiadacz fabryki octu. Mieszkał z nim jego syn Antoni, znany w mieście lekarz, wierny przyjaciel Karola Marcinkowskiego[7]. Najdłużej istniejącymi w kamienicy instytucjami były sklep winiarski i fabryka papierosów[7].
  • Stary Rynek 43 – pierwszą budowlą na miejscu kamienicy była drewniana chata z drugiej połowy XIII wieku, a pierwsza murowana kamienica powstała w pierwszej połowie XV wieku[1]. Do dziś zachowały się gotyckie mury oraz pierwotny układ pomieszczeń. W sieni widoczny gotycki łuk, zaś na I piętrze w jednej z izb znajduje się późnogotyckie sklepienie żebrowe[1]. Klasycystyczna fasada powstała w XIX wieku, zaś jej renowacja nastąpiła w latach 1955–1956[2]. Wówczas również, na podstawie fotografii, odtworzono sklepienie kryształowe w przyziemiu, które rozebrano w XIX wieku. W jednej z izb znajduje się unikatowy kasetonowy strop zdobiony płaskorzeźbami przedstawiającymi kilka typów popiersi mężczyzn i kobiet ubranych w stroje z pogranicza włosko-austriackiego z XVI wieku, czyli z okresu, gdy właścicielem kamienicy był, podobnie jak sąsiedniej, Walenty Reszka[1]. Na tyłach I piętra znajduje się natomiast izba z bogatymi dekoracjami z XVII wieku. Od 1855 roku we frontowych pomieszczeniach, wynajmowanych od właścicieli kamienicy, rodziny Borchertów, działał sklep z bielizną firmy Reinstein&Simon[4] i wyrobami rękodzielniczymi[7]. W tym czasie w oficynach mieszkali liczni lokatorzy, a wśród nich byli również szewcy i garnacarze[7]. Od lat 80. XX wieku kamienice 42 i 43 należą do Muzeum Narodowego, które w 1982 planowało stworzyć w nich Muzeum Wnętrz Mieszczańskich, jednak ze względu na problemy finansowe pomysł do dziś jest niezrealizowany[10].
  • Stary Rynek 44 – pierwszą budowlą na miejscu narożnikowej kamienicy była drewniana chata z drugiej połowy XIII wieku, a pierwsza murowana kamienica powstała w pierwszej połowie XV wieku[1]. W XV wieku dobudowano do niej piętro magazynowe, później przekształcone w mieszkalne[1]. Całkowicie zniszczona w 1945, odbudowana w 1955 w formie z końca XVIII wieku na podstawie zachowanych archiwaliów[2]. Spośród jej właścicieli należy wymienić Jana Tomickiego, kasztelana gnieźnieńskiego, który odegrał znaczącą rolę podczas pierwszej wolnej elekcji. Pod koniec XIX wieku jej lokatorami byli rzeźnicy, ślusarze i handlarze. W 1910 roku została przejęta przez Kajetana Ignatowicza – jednego z najprężniejszych poznańskich kupców[7]. W niej miał od 1978 roku swą siedzibę kabaret TEY[9].
  • Stary Rynek 45 nazywana Kamienicą Grodzkich – nazwa pochodzi od Mikołaja Grodzkiego, który nabył ją pod koniec XV wieku od kanonika kapituły poznańskiej oraz lekarza Wawrzyńca. Pierwotnie gotycka kamienica została przebudowana w dobie baroku. Na przełomie XIX i XX wieku istniało w niej Towarzystwo Ubezpieczeń Ogniowych[7], a w piwnicach winiarnia i hurtownia win prowadzona przez żydowskiego kupca Leopolda Goldenringa[4]. Następnie była zamieszkiwana przez bogatą, niemiecką rodzinę Goldenringów, która ufundowała studzienkę przy domku budniczym na przeciwko kamienicy, mającą służyć mieszkańcom i przekupniom. Na jej szczycie stała figurka młodej kobiety w stroju bamberskim, do której pozowała pracownica winiarni Jadwiga Gadymska[7]. Spłonęła w 1945, odbudowano ją w latach 1948–1953 w jej barokowej formie. Po przeprowadzeniu badań archeologicznych w latach 80. XX wieku, wykazano błędy architektów, którzy w czasie powojennej odbudowy usunęli dwa, znajdujące się w nienaruszonym stanie, od strony ulicy Woźnej, sprzężone ze sobą wykusze (jeden pochodził z czasów Średniowiecza, drugi zaś z ok. 1570 roku), budując na ich miejscu jeden nowy[2]. Do dzisiejszych czasów dotrwały oryginalne, zewnętrzne mury gotyckie oraz nisze ozdobione ceglaną krawędzią w izbie na pierwszym piętrze. Obecnie mieści się w niej, oraz kamienicach nr 46 i 47, Muzeum Instrumentów Muzycznych[6].
  • Stary Rynek 46 nazywana Kamienicą Czarnkowskich – wzmiankowana w 1530. Stosunkowo wcześnie przeszła w ręce szlachty, początkowo Opalińskich, później do Czarnkowskich[9], a następnie w końcu XVIII wieku do Jana Jakuba Kluga – nobilitowanego kupca, bankiera i przemysłowca[7]. W latach 1848–1914 należała, wraz z kamienicą nr 47, do żydowskiej rodziny Danzigerów[4]. Zniszczona w 1945, została w latach 1954–1955 odbudowana w stylu barokowym. Na kamienicy znajduje się tablica poświęcona Zdzisławowi Szulcowi, którego kolekcja instrumentów dała początek muzeum[6].
  • Stary Rynek 47 zwana Kamienicą Winklerowską – nazwa pochodzi od rodu Winklerów, którzy byli jej właścicielami przez około 150 lat, począwszy od 1492, kiedy to nabył ją pisarz miejski Błażej Winkler. Jego syn Jan Winkler w drugiej połowie XVI wieku został burmistrzem Poznania[9]. Dalsza historia kamienicy łączy się z parcelą nr 46 ze względu na ich późniejsze połączenie[7]. Wypalona w 1945, została odbudowana w 1955 z fasadą pseudoklasycystyczną na podstawie fotografii nieistniejącej już elewacji kamienicy przy ul. Wronieckiej 43[2][6]. Wnętrze zajmuje Muzeum Instrumentów Muzycznych[6].
  • Stary Rynek 48 nazywana Kamienicą Goskiego – nazwa pochodzi od lekarza, atrologa i burmistrza Kaspra Goskiego, który był jej właścicielem w latach 1559–1573[9]. Do współczesnych czasów dotrwały gotyckie mury oraz fasada od podwórza, pierwotny układ wnętrz, a na parterze renesansowy strop wykonany z profilowanych belek. Na przełomie XIX i XX wieku żydowska rodzina Königsbergerów, spokrewniona z Danzigerami[7], sprzedawała w kamienicy meble firmy Königsberger Gebrüder Möbelfabrik[4]. Od 1900 roku Władysław Kostrzewski prowadził w niej swoją firmę papierniczą Atlas, znanej z wydawanie róznorakich pocztówek, m.in. z widokami miasta[7]. Zniszczoną w 1945 fasadę odtworzono w stylu barokowym[2]. Na tyłach kamienicy archeolodzy odkryli resztki murowanej budowli wieżowej z przełomu XIII i XIV wieku, przypominającej ówczesne domy kupieckie Europy Zachodniej. Jest to najstarszy znany, murowany budynek lewobrzeżnego miasta po lokacji. W przeciwieństwie do reszty zabudowy (w tych czasach drewnianej) zapewniała skuteczną obronę przed ogniem lub wrogiem. Prawdopodobnie należała ona do zasadźcy i późniejszego wójta Tomasza z Gubina[1].
  • Stary Rynek 49 – po raz pierwszy wspomniana w 1514. Jednym z właścicieli tej kamienicy był Jakub Ligęza, do którego należała ona w latach 1648–1687. Dzięki temu, że Ligęza był lekarzem Jana Kazimierza, właściciele kamienicy otrzymali szereg przywilejów zwalniających z należności wobec miasta. W latach 1893–1905 zamieszkiwała ją rodzina Loevy – jedna z najbogatszych rodzin żydoskich w Poznaniu zajmująca się m.in. handlem i produkcją mebli[7]. W 1945 została zburzona do poziomu piwnic. Odbudowano ją w 1955, zaś jej renesansowa fasada została odtworzona na podstawie ryciny z 1841 autorstwa Ferdinada von Quasta[2].
  • Stary Rynek 50 nazywana Kamienicą pod Daszkiem lub Kamienicą doktora Mikana – po zniszczeniach z 1945 została odtworzona w stylu późnogotyckim na podstawie ryciny z 1841[2]. Pierwotnie fasada była trójosiowa, dopiero w czasach nowożytnych utworzono dodatkową, istniejącą do dziś oś[1]. Na ścianie znajduje się tablica ukazująca stan wody podczas powodzi z 1736. Była to największa powódź w historii miasta[6]. Nazwa „pod Daszkiem” pochodzi od znajdującego się w niej lokalu serwującego wina w butelkach i na kieliszki[7] oraz od anegdoty, według której w 1700 mający tu swą kwaterę August II Mocny, po jednej z uczt pijany wypadł przez okno na piętrze. Na szczęście monarchy pod oknem znajdował się drewniany daszek, który uratował go przed poważniejszymi urazami (inna wersja wiąże ów upadek z osobą Karola XII)[9]. Druga nazwa odnosi się do Stefana Mikana – humanisty, lekarza, nobilitowanego burmistrza Poznania. Innym właścicielem kamienicy był Jan Wyleżyński – teść doktora Mikana, szlachcic, który skoligacił się z rodem Reszków. Na kartach historii zaistniał dzięki napisanemu około 1583 roku Wypisaniu pana Jana Wyleżyńskiego resztki dziatek, którego roku albo dnia które się urodziło. Jest to najstarsza zachowana kronika rodzinna w języku polskim[6]. Od 1842 roku właścicielami została rodzina Anderschów, prowadząca tu od 1893 sklep win i towarów kolonialnych[7].
  • Stary Rynek 51 – również odbudowana według ryciny z 1841 po wojennych zniszczeniach[2]. Jednym z jej właścicieli był Filippo „Kallimach” Buonaccorsi, który otrzymał ją od Kazimierza Jagiellończyka, po tym jak w 1487 spłonął jego dom w Krakowie[9]. Sławnego właściciela upamiętnia jego herb w otoczeniu gmerków poznańskich mieszczan. Sam Kallimach prawdopodobnie nigdy jednak tu nie gościł, gdyż po kilku tygodniach sprzedał ją włoskim kupcom – Pawłowi i Stefanowi de Promontorio[6]. Od początku XIX wieku była zamieszkiwana przez żydowską rodzinę Mischów. W 1835 roku jeden z jej członków – Salomon Misch został wybrany do zarządu gminy żydowskiej w Poznaniu. W tym czasie pomieszczenia na parterze zajmowały restauracja i kawiarnia Café Tivoli działająca do 1914 roku[4][7]. Obecnie mieści Dom Polonii Stowarzyszenia „Wspólnota Polska”[6].
  • Stary Rynek 52 zwana Kamienicą Ridtowską – wspomniana w 1472, przebudowana w 1573, w 1556 przeszła w ręce rodu Ridtów, kupców z Poznania i Gdańska[9]. Według zapisków w 1779 należała do Teofili Szłordzkiej z Działyńskich, pani na zamku kórnickim. Po wojennych zniszczeniach odbudowano ją w formie renesansowej, zdobiąc fasadę sgraffito przedstawiającym holk oraz herby Poznania, Gdańska, Torunia i Warszawy. Z kamienicą wiąże się legenda zapisana w Kronice benedyktynek poznańskich. Otóż Krzysztof Ridt, syn pierwszego z właścicieli z rodu Ridtów – Zachariasza, luteranin miał powiedzieć swego czasu o śpiewie mniszek z sąsiedniego pałacu Górków, że wolałby „zdechnąć niż słyszeć te wilcze głosy”. Wkrótce Krzysztof Ridt zmarł, a w pierwszą rocznicę śmierci miał się ukazać swej służbie jako wilk, w postaci którego miał pokutować aż do Sądu Ostatecznego[9]. W latach 1893–1914 jej właścicielem był, nigdy w niej nie mieszkający, Julian Łukomski. W tym czasie mieszkania wynajmowali bardzo liczni lokatorzy: w 1895 było ich 28, ale z czasem ta liczba malała[7].

Ze wschodniej pierzei rynku wychodzą ulice: Wielka, Woźna i Wodna.

Pierzeja południowa[edytuj]

  • Stary Rynek 53 – w XVI wieku właścicielem kamienicy została gałąź rodu Ridtów wywodząca się od Mikołaja Ridta[9]. W XVIII wieku przejęli ją Tepperowie, z których wywodzą się warszawscy bankierzy Piotr Tepper i Piotr Fergusson[9]. Kamienica była wielokrotnie przebudowywana. Jej dzisiejsza forma powstała po II wojnie światowej, na wzór tej z XVIII wieku. Obecnie stanowi całość z kamienicą nr 54, jednak konserwatorzy zachowali dawny podział na elewacji. W kamienicy od 1881 roku istniało wielkie przedsiębiorstwo nasienne, od 1891 „skład bławatów, stołowizny i gotowej bielizny”, a w latach 1893–1905 Księgarnia Katolicka[7].
  • Stary Rynek 54 nazywana Kamienicą Ungrowską – w XV wieku jej właścicielami był ród Wildów. Pierwszym znanym z rodu był Mikołaj Wilda, kupiec i burmistrz poznański. Jego syn, Jakub Wilda, był natomiast pierwszym dzierżawcą folwarku na południe od miasta, wokół którego z czasem powstała dzielnica nazwana od jego nazwiska Wildą[9]. W 1494 od Jakuba Wildy kamienicę nabył przybyły z Krakowa malarz Jan Schilling, który wżeniając się w poznański patrycjat został kupcem. Od jego nazwiska pochodzi nazwa innej części dzisiejszego Poznania – Szeląga[9]. W 1560 roku właścicielem posesji był daleki krewny bohatera spod Zbaraża, Mikołaja Skrzetuskiego – złotnik Marcin Skrzetuski, który kupił ją od kupca Jana Rudominy[11].
  • Stary Rynek 55 – zachowały się gotyckie piwnice, przebudowane na restaurację. Po wojnie zrekonstruowano ostrołukowe, ozdobione glazurowaną cegłą wnęki w sieni. Resztę budynku odbudowano w formie barokowej[6]. W połowie XVII wieku właścicielem tej posesji był Mikołaj Pinocci – kupiec z Krakowa, prowadzący także interesy w Poznaniu. Ponieważ był spokrewniony z Hieronimem Pinocci, sekretarzem Jana Kazimierza, udostępnił swój dom dla potrzeb króla, który wraz z dworem spędził w mieście zimę 1657/1658[9]. Król, o ile nie przebywał na zamku, korzystał z izby opisanej kilkanaście lat później jako wyłożoną „garncarskiej roboty” jastrychową posadzką, z ogrzewaną „modro-białym dzbanuszkowej formy w kwiaty” piecem kaflowym, o ścianach wyłożonych gdańskim suknem z „różnymi figurami”[1]. Od 1914 mieszkali w niej kupcy różnych branż: handlarze ubiorem, galanterią i obuwiem[7].
  • Stary Rynek 56 nazywana Kamienicą Złocistą – nazwa pochodzi od koloru elewacji[1]. Kamienica po raz pierwszy pojawia się w zapiskach z 1480. W 1461 jej właścicielem został burmistrz Jerzy Bok, trudniący się handlem i bankierstwem (udzielał między innymi pożyczek Kazimierzowi Jagiellończykowi), w 1569 nabył ją Stanisław Górka[9], a w końcu XVIII wieku przeszła na własność Jana Jakuba Kluga[6]. Kamienica uległa zniszczeniu podczas wojen w 1706 i 1945[9]. Po II wojnie światowej odbudowano ją w formie późnorenesansowej. Obecnie pełni funkcję siedziby Stowarzyszenia Architektów Polskich[6]. W latach 1854–1912 istniała w niej fabryka czekolady, konfitur i słodyczy firmy Frenzel&Co, która następnie przeniosła się na Wildę[7].
  • Stary Rynek 57 – w latach 1893–1905 właścicielem był Hermann Lubiński sprzedający w niej odzież damską. Po jego śmierci firmę i kamienicę przejął Mieczysław Malinowski, który prowadził sklep aż do II wojny światowej[7].
  • Stary Rynek 58 – zbudowana jako gotycka, następnie wielokrotnie przebudowywana. W 1945 spłonęła. Do czasów współczesnych zachowały się średniowieczne piwnice i mury, zaś samą fasadę odbudowano na podstawie rysunków z 1866 w stylu rokokowym[1]. Jednym z jej właścicieli był filozof, lekarz i wydawca Adam Paulini Biedrzycki. Przez cały XIX wiek jej właścicielami była grecka rodzina Żupańskich, która przeniosła się do Poznania w XVIII wieku[7].
  • Stary Rynek 59 – w dokumentach po raz pierwszy pojawia się w XV wieku[9]. W 1521 jej właścicielem został Mikołaj Dąbnicki – lekarz i burmistrz miasta, inicjator działań dążących do zaopatrzenia Poznania w świeżą wodę[6]. W 1784 przeszła w ręce pochodzącego z Grecji kupieckiego rodu Żupańskich. Tu też w 1806 urodził się Jan Konstanty Żupański, co upamiętnia tablica umieszczona na budynku[7]. Po zniszczeniach z 1945 odbudowano ją w formie, jaką miała w drugiej połowie XVIII wieku[6]. Obecnie na parterze znajduje się Centrum Informacji Turystycznej[9].
  • Stary Rynek 60 – w 1781 roku jej właścicielem został grecki handlarz winem Dymitr Kałuba utrzymujący bliskie stosunki z rodziną Żupańskich zamieszkująca kamienice nr 58 i 59[7]. W początkach XX wieku przebudowana i połączona z parcelą nr 59[7]. Spośród lokatorów należy wymienić lekarzy: Antoniego Chłapowskiego, Pawła Gantkowskiego i Bronisława Szulczewskiego[7]. Zniszczona podczas II wojny światowej, została odbudowana w formie z drugiej połowu XVIII wieku[2].
  • Stary Rynek 61 – jej właścicielem począwszy od 1527 roku był kupiec i radca miejski Jan Groff[9]. Należały do niego położone na północ od miasta, za Bramą Wroniecką, ogrody i sad. Nazywano je wówczas „grofoskiemi” lub „grofowymi łąkami”. Nazwa ta przetrwała do dziś w zniekształconej nazwie ulicy Grochowe Łąki. Sam, narożnikowy budynek, jako jeden z nielicznych, przetrwał II wojnę światową bez większych zniszczeń i zachował swoją formę z ostatniej przebudowy w 1903 roku[7].
  • Stary Rynek 62 – pierwsza wzmianka o kamienicy pochodzi z 1442 roku, gdy krojczy sukna Mikołaj Naramowicki odstąpił budynek swojemu bratu Janowi. Ród ten początkowo znany był pod nazwiskiem Żytów, od łużyckiego miasta Żytawa, skąd się wywodził. Nowe nazwisko wiąże się z nobilitacją i nabyciem będących dziś częścią Poznania Naramowic[9]. W 1714 kamienica przeszła w ręce rodu Raczyńskich, a jej kolejnymi właścicielami byli Leon i jego syn Filip[7]. Pod koniec XIX wieku została kupiona przez Williama Warschauera, który prowadził w niej sklep odzieżowy Warschauer&Isaac. W 1910 roku przejęła ją firma odzieżowo-tekstylnicza Salinger&Rosenkatz[4]. Przetrwała II wojnę bez większych zniszczeń[2].
  • Stary Rynek 63 – przebudowana w 1868 roku, należała od 1893 do kupca G. Springera, w latach 1895–1914 do Loevych, a w 1898 otwarto w niej filię wrocławskiego domu handlowego braci Barasch z dużym sklepem spożywczym istniejącą do 1910 roku[7]. Przetrwała w praktycznie nienaruszonym stanie II wojnę światową, po której została nieznacznie zmodyfikowana[2].
  • Stary Rynek 64 – wybudowana pod koniec XIV wieku[1]. Pierwszym znanym właścicielem był kupiec Jan Brand[9]. Jego wnuk, również Jan – jezuita, teolog, autor najstarszej znanej polskiej kompozycji wokalno-organowej z partią basso continuoPieśni różne pospolite o pobożnych potrzebach, kamienicę odsprzedał. W latach 1893–1900 mieściła sklep firmy bracia Praeger H. i N. z konfekcją męską, a od 1905 z konfekcją damską W. Preiss[7]. Zniszczony podczas ostatniej wojny budynek odbudowano na podstawie fotografii ukazującej kamienicę z parceli Stary Rynek 72[12].
  • Stary Rynek 65 – w latach 1893–1914 należała do firmy Nova&Hirschbruch jako magazyn wyrobów rękodzielniczych[7].
  • Stary Rynek 66 – od 1893 właścicielami była rodzina H. Lesslera – kupca handlującego futrami. Wśród następnych najemców pojawia się nazwisko Kajetana Ignatowicza[7].
  • Stary Rynek 67 – w 1910 połączona z parcelą nr 68 w dom towarowy Kajetana Ignatowicza[7]. Kompleks sięgnął aż do ulicy Koziej. Na 4500 m² znalazły się, poza sklepami, cukiernia, zakład fotograficzny i gabinet śmiechu. Sam dom zaś wyposażono w takie zdobycze techniki, jak winda, telefon, a oświetlenie piętnastu witryn zapewniała własna elektrownia. Zniszczoną kamienicę po wojnie odbudowano w formie z końca XVIII wieku[2].
  • Stary Rynek 68 nazywana Pałacem Garczyńskich – nazwa pochodzi od jej XVIII-wiecznego właściciela Stefana Garczyńskiego[9]. Innym właścicielem był Ignacy Łaszczyński, którego herb Wierzbna znajduje się na fasadzie. Wzmiankowana po raz pierwszy w 1467, w XX wieku połączona z parcelą nr 67, po zniszczeniach w 1945 odbudowana w stylu barokowym[2].
  • Parcela Stary Rynek 69 – została zlikwidowana, gdy w 1839 ponownie przebito ulicę Paderewskiego (wówczas Nową) zabudowaną jeszcze w średniowieczu (badania archeologiczne ujawniły drewniane pozostałości budynku z XIV wieku, który spłonął prawdopodobnie w 1447 roku)[9]. Kamienica wzniesiona w pierwszej połowie XVI wieku znana jest z ryciny powstałej tuż przed rozbiórką. Widać na niej charakterystyczne ganki[6]. Do znanych właścicieli należeli Piotr Gelhor i Jan Galzer żyjący w XVI wieku[6]. W latach 1893–1895 rodzina Kantorowiczów prowadziła w niej handel suknem, a następnie I. Griess miał w niej magazyn środków czyszczących[7]. Przejęta w 1905 przez Kajetana Ignatowicza, który połączył ją z parcelą nr 68 i otworzył w niej własny dom handlowy[7]. Obecnie narys dawnej kamienicy wyznaczają linie z czerwonej kostki na ul. Paderewskiego[6].

Z południowej pierzei rynku wychodzą ulice: Świętosławska, Wrocławska i Szkolna.

Pierzeja zachodnia[edytuj]

  • Stary Rynek 70 nazywana Kamienicą Rotowską – nazwa pochodzi od Pawła Rota, który nabył parcelę w 1681 roku od poznańskich franciszkanów. Na początku XVIII wieku właścicielem kamienicy był burmistrz Michał Czenpiński[9]. W latach 1893–1901 należała do poznańskiego lekarza Kelemnsa Koehlera[7]. Obecny kształt pochodzi w dużej mierze z 1904 roku, gdy dokonano przebudowy według projektu Rogera Sławskiego[7]. Podczas II wojny światowej i powojennej odbudowy dokonano jednak w pierwotnym projekcie licznych zmian, dodając między innymi podcienie[2].
  • Stary Rynek 71 – po zniszczeniach wojennych odbudowana w 1953 w stylu barokowym. Do znanych właścicieli należeli Ostrorogowie herbu Nałęcz, w których posiadaniu kamienica znalazła się w latach 40. XVI wieku, szkocki kupiec Edward Hebron, który nabył ją w 1648 i złotnik Piotr Gelhor. W 1871 roku Samuel i Susanne Latzowie otworzyli kamienicy sklep z likierami. W 1898 połączyli kamienicę z parcelą nr 72[4]. Wewnątrz połączonych kamienic później otwarto dom towarowy. Podczas powojennej odbudowy przywrócono podział fasady[2]. Na budynku znajduje się tablica upamiętniająca lokatora kamienicy nr 72 – Jana Chrościejewskiego[13].
  • Stary Rynek 72 – pomiędzy 1603 a 1607 nabył ją autor pierwszej pracy z dziedziny pediatrii De morbis puerorum..., Jan Hieronim Chrościejewski, kilkukrotny burmistrz Poznania, który wsławił się wydaniem statutu o bezpłatnym leczeniu ubogich. Był on synem innego lekarza – Stanisława Chrościejewskiego, zwanego „Nigrem”. Od 1898 połączona z kamienicą nr 71[7]. W czasie powojennej odbudowy przywrócono pierwotny podział[2].
  • Stary Rynek 73 – po zniszczeniach wojennych została odbudowana w 1954. Wówczas przywrócono jej formę zbliżoną do tej z przełomu XVII i XVIII wieku. Dekoracja przypomina o tym, że w latach 1690–1752 należała do cechu krawców[6]. Wcześniejszymi właścicielami były między innymi rody Ridtów i Wildów[9]. W 1908 połączona z sąsiednią parcelą nr 74[7]. Od 2004 roku w jej wnętrzach znajduje się hotel i browar restauracyjny Brovaria[14].
  • Stary Rynek 74 – w 1908 wraz z kamienicą nr 73 wyburzona[6]. Na ich miejscu wzniesiono siedzibę Banku Przemysłowców Rogera Sławskiego, który od 1886 roku jako jedna z polskich instytucji życia gospodarczego brał udział w wojnie gospodarczej z zaborcą[7]. Fasada została zniszczona w 1945, jednak we wnętrzach nadal są widoczne ślady renesansu oraz francuskiego klasycyzmu – ślad po przebudowie projektu Rogera Sławskiego. Pozostała także mniej zdobna elewacja od ul. Sierocej. Podczas odbudowy przywrócono pierwotny podział fasad[6]. Na budynku umieszczona jest tablica poświęcona Kołom Śpiewackim Polskim – patriotycznej organizacji z okresu zaborów[6]. Od 2004 roku w jej wnętrzach znajduje się hotel i browar restauracyjny Brovaria[14].
  • Stary Rynek 75 nazywana Apteką pod Złotym Lwem – jedna z nielicznych kamienic, która nieuszkodzona przetrwała II wojnę światową[2]. Obecna eklektyczna fasada została zaprojektowana przez Teubnera w początkach XX wieku. Miała wielu znanych lokatorów. W 1793 rotmistrz Ignacy Kołaczkowski odsprzedał ją czeskiemu budowniczemu, który w 1773 został obywatelem Wolsztyna, a w 1793 Poznania – Antoniemu Höhne, ojcu Józefa Höhne-Wrońskiego[9]. W 1805 jej właścicielem został aptekarz August Kolski, twórca Apteki pod Złotym Lwem, przyjaciel Karola Marcinkowskiego. Apteka Kolskiego dała nazwę budynkowi[7]. Budynek i aptekę w 1838 roku, po śmierci Kolskiego, przejął aptekarz Reinemann, a po pięciu latach syn poprzedniego właściciela – Apolinary Augustyn Kolski. Następnie zmiana właściciela następowała kilkakrotnie, jeden z nich w latach 1905–1906 przeprowadził gruntowny remont, a aptekę ostatecznie zamknięto w 1918 roku[7].
  • Stary Rynek 76 – w latach 1844–1900 należała do rodziny Wollenbergów, która nie mieszkała w Poznaniu. Z tego powodu została odsprzedana kupcowi M. Davidowi, który wynajmował w niej pomieszczenia mieszczące firmę, restaurację i wytwórnię wyrobów galanteryjnych[7]. Przetrwała praktycznie nienaruszona II wojnę światową[2].
  • Stary Rynek 77 – narożnikowa kamienica wzmiankowana w XV wieku, została przebudowana w początku XX wieku. Po zniszczeniach w 1945 została odbudowana w 1953 na siedzibę Wojewódzkiego Ośrodka Informacji Turystycznej według wzorów z XVIII wieku[2], prawdopodobnie autorstwa Antoniego Höhne. W 1608 jej właścicielem był lekarz Jakub Grodzki, zaś w połowie XIX wieku należała do matki Ryszarda Berwińskiego, poety i uczestnika Wiosny Ludów, który mieszkał w tymże budynku[7]. W 1904 roku kamienicę zakupił Teodor Jaretzky z zamysłem utworzenia w niej domu handlowego. Do realizacji pomysłu nie doszło, a po 10 latach otwarto w niej specjalistyczny sklep z suknem[7].
  • Stary Rynek 80, 81, 82 – powstały jako murowane kamienice w końcu XIV wieku[1]. W XIX i XX wieku, leżące na terenach trzech średniowiecznych parceli, kamienice należały do żydowskiej rodziny Aschów. Syn seniora rodu prowadził tam sklep z futrami i rafinerię wódek[7]. Przebudowane w latach 1907-1908 na trzypiętrowy budynek mieszkalny, zostały sprzedane rodzinie Józefa Kościelskiego[4], która wynajmowała lokale 11 przedsiębiorcom[7]. Budynek spłonął w 1945, a na podstawie starych rycin odtworzono pierwotną, rozdzieloną zabudowę[2].
  • Stary Rynek 83 – na przełomie XIX i XX wieku kamienica należała do kilku żydowskich właścicieli, m.in. Isidora Goldberga, Hermanna Hirscha i Siegmunda Reinischa. Ostatni z nich w 1914 przebudował parter i pierwsze piętro, poszerzył okna i zaczął prowadzić handel damską konfekcją[7]. Wielokrotnie przebudowywana, ocalała jednak od zniszczenia w 1945. Do dziś można podziwiać jej gotyckie mury, renesansowy strop wykonany z profilowanych belek znajdujący się w przyziemiu, który został odkryty podczas remontu w 1957. Fasada barokowa. W 1957 wnętrzom starano się przywrócić wygląd z końca XIX wieku[9].
  • Stary Rynek 84 – pierwotnie gotycka kamienica została w latach 1554–1558 przebudowana na zlecenie Jana Rgilowskiego przez Jana Baptystę Quadro, który sam około 1555 wszedł na ponad 25 lat w jej posiadanie[9][6]. Następnie była kilkakrotnie przebudowywana. Od 1855 roku właścicielem kamienicy został Isidor Kantorowicz, a od 1893 żydowski kupiec Elias Rosenthal[4], właściciel firmy z galanterią. Od 1910 należała do Abrahama Raszewskiego prowadzącego fabrykę bielizny[7]. Uwagę zwraca barokowa fasada zrekonstruowana na wzór tej z połowy XVIII wieku[6]. W 1959 elewację pokryło nowe sgraffito, przedstawiające J. B. Quadro na koniu. W narożniku umieszczono również figurę architekta dłuta Władysława Marcinkowskiego ufundowaną przez innego mieszkańca kamienicy – Cyryla Ratajskiego[9]. Obecnie budynek zajmuje oddział Biblioteki RaczyńskichMuzeum Literackie Henryka Sienkiewicza, którego fundatorem w 1978 roku był kupiec Ignacy Moś[16].

Z zachodniej pierzei rynku wychodzą ulice: Paderewskiego, Franciszkańska i Zamkowa.

Pierzeja północna[edytuj]

  • Stary Rynek 85 – w 1779 jej właścicielem został starosta koniński Jan Mycielski, a następnie przeszła na własność jego syna Stanisława[7]. Właśnie na zlecenie tej rodziny ziemiańskiej dokonano przebudowy kamienicy według projektu Antoniego Höhne. Na parterze od 1780 roku działała trakiernia z bilardem założona przez Jana Zygmunta Keyzera. W 1817 zastąpiła ją księgarnia żydowskiego księgarza Juliusza Adolfa Munka zamieniona w 1820 na księgarnię nakładową, w której wydano łącznie 17 książek. Munk był również inicjatorem powstania pierwszego poznańskiego czasopisma literackiego „Mrówka Poznańska” (ukazało się łącznie 6 tomów). Księgarnia działała do przejęcia kamienicy przez Juliusa Joachima Heinego w 1831 roku. W 1902 kamienicę przejął i przebudował na dom towarowy jeden z najbogatszych żydowskich mieszkańców Poznania, Samuel Samter[4], lecz po zniszczeniach z 1945 roku powrócono do jej późnobarokowej formy[2].
  • Stary Rynek 86 – w latach 1893–1895 należała do A. Morala i mieściła destylatornię trunków J. Goetza, który przejął budynek w 1900 roku i do 1914 prowadził w nim wytwórnię likierów. W międzyczasie istniał tu również sklep z konfekcją dziecięcą[7].
  • Stary Rynek 87 – znany jest opis kamienicy z 1772 roku mówiący o zdobieniach izby pierwszego piętra: „murkach z astryszkami malowanymi na kształt olęderski, z listwami w nich drewnianymi” oraz suficie ze „sztukatorską robotą i malowanym”. Od 1905 stała się własnością żydowskiego kupca Hermanna Loevy'ego, właściciela firmy David Scharek-Wittwe. Połączył ją z parcelą nr 88, tworząc pierwszy wielobranżowy dom towarowy w pełnym tego słowa znaczeniu[7]. Wnętrze zawierało reprezentacyjny hol, schody wachlarzowe oraz windy. Górne piętra również posłużyły za miejsca handlu kosztem mogących znajdować się tam mieszkań. Po zniszczeniach z 1945 roku odbudowana na podstawie litografii z XIX wieku[2]. Zegar słoneczny, zdobiący szczyt, zaprojektował Zbigniew Bednarowicz[17].
  • Stary Rynek 89 – zbudowana w stylu gotyckim. Zniszczył ją pożar w 1536, po którym została odbudowana w stylu renesansowym. W końcu XIX wieku jej właścicielem był Isaak Kantorowicz. W latach 1893–1914 należała do żydowskiej rodziny Becków, która prowadziła w niej wytwórnię oraz sklep rękodzielniczy[4], fabrykę bielizny i artykułów ślubnych[7]. Spłonęła ponownie w 1945, a odbudowana została w latach 1950–1954 w oparciu o obraz Juliusza Knorra Rynek poznański w 1838 roku. Oryginalny portal z 1536 znajduje się w ratuszu, zaś w kamienicy można oglądać jego wierną kopię. Znajdujące się na nim inicjały „I. W.” oznaczają prawdopodobnie ówczesnego właściciela Jana Wierzbę lub Jana Wyleżyńskiego „Resztkę”[18]. Na elewacji kamienicy znajduje się tablica upamiętniająca krajoznawcę Franciszka Jaśkowiaka[18].
  • Stary Rynek 90 – zbudowana pierwotnie w stylu gotyckim. Dawniej na jej dziedzińcu znajdowała się fontanna[9]. Pomiędzy 1714 a 1735 przebudowana przez ówczesnego właściciela generała Stanisława Jabłonowskiego[9] w stylu barokowym, w którym została odbudowana po zniszczeniach z 1945 na podstawie ryciny z 1848. W latach 1863–1902 należała do Rodziny Berwin, a następnie do kupca N. Loewenberga prowadzącego w niej fabrykę bielizny[7]. Budynek zajmuje poznański oddział PTTK, o czym świadczy między innymi inicjał na szczycie kamienicy[18].
  • Stary Rynek 92 – fasada wzorowana na francuskim stylu Ludwika XVI. W 1725 roku podczas burzy piorun uderzył w wieżę ratusza, która oderwała się i spadła, miażdżąc doszczętnie kamienice nr 92 i 93[9]. Podobnie jak układ wnętrz (poza parterem, który pochodzi z początku XX wieku), powstała w wyniku przebudowy w latach 70. XVIII wieku[6]. Jej właścicielem był wówczas kupiec, bankier i filantrop Jan Zygmunt Goebel[6]. W latach 1893–1914 należała do Albertyny Niedzielewskiej, która później przeniosła się do zachodniej części miasta. W narożnym sklepie istniały kolejno: punkt sprzedaży wyrobów tytoniowych, sklep spożywczy, sklep z porcelaną i szkłem oraz zakład szewski[7]. W dobrym stanie przetrwała II wojnę światową, nieznacznie przebudowana w 1955 roku[2].
  • Stary Rynek 93 – w 1725 roku podczas burzy piorun uderzył w wieżę ratusza, która oderwała się i spadła miażdżąc doszczętnie kamienice nr 92 i 93[9]. Przed I wojną światową należała do żydowskiego kupca Joachima Bendixa handlującego towarami krótkimi. Budynek mieścił wiele sklepów i mieszkań. W 1914 zamieszkiwał go H. Elias, urzędnik pobliskiej synagogi[7]. Przetrwała praktycznie nienaruszona II wojnę światową[2].
  • Stary Rynek 94 – jej właścicielem w 1473 został burmistrz Jerzy Bok, który przekazał ją swojemu wnukowi, Adamowi Bokowi. Posesja była własnością rodziny do lat 80. XVI wieku. W 1618 kolejnym właścicielem został aptekarz i burmistrz Sebastian Janeczek. Jako właściciel podpoznańskiego folwarku Szeląg zasłynął powiedzeniem: „ja w Poznaniu wolę mieć szeląg niż w Krakowie tysiąc złotych”. W latach 1893–1905 należała do kupca J. Wischa handlującego płótnem[7]. Przetrwała praktycznie nienaruszona II wojnę światową[2].
  • Stary Rynek 95/96, nazywana Kamienicą Ungrowską Drugą – przed połączeniem kamienica pod nr 95, zwana z nieznanych powodów kamienicą pod Murzyny[9], wzmiankowana była w 1503 roku jako własność Anny Krostowskiej, natomiast kamienica nr 96 została w 1483 własnością Piotra Ungera[1]. Połączenia dokonano w końcu XVIII wieku na zlecenie Henryka Augusta Keyzera, królewskiego pocztmajstra[7]. Przebudowy w stylu klasycystycznym dokonał Antoni Höhne, dostosowując połączone budynki do roli poczty i zajazdu[6]. Przed I wojną światową kamienica należała do żydowskiej rodziny Hamburgerów[4]: rentierki Emilii i kupca Sally[7]. Do czasów dzisiejszych przetrwały zarówno gotyckie piwnice, jak i klasycystyczna elewacja[6]. O funkcji poczty przypomina tablica na ścianie kamienicy umieszczona z okazji obchodów czterystulecia Poczty Polskiej[6].
  • Stary Rynek 97 – wybudowana w końcu XIV wieku[1], wzmiankowana w XVI wieku jako własność rodu Ungrów, zwanych też Węgrzynami[9]. W 1543 przeszła w ręce Józefa Strusia[9], który ożenił się z Polikseną Ungrówną. W latach 1875–1900 należała do rentiera Bistrzyckiego, od którego została zakupiona przez właścicieli parceli nr 96, żydowskiej rodziny Hamburgerów, przebudowywana w 1905, a ostatecznie połączona w jeden budynek z kamienicami pod numerami 98, 99 i 100[7]. Spalona w 1945 i odbudowana jako osobny budynek na podstawie litografii W. Baeselera z połowy XIX wieku[2]. Tyły kamienicy zostały przebudowane na przełomie XX i XXI wieku według projektu Pawła Handschuha i Piotra Chlebowskiego, którzy dostosowali kamienice nr 97 i 98 będące funkcjonalną całością na siedzibę Powszechnego Banku Kredytowego[18]. Na fasadzie znajduje się tablica poświęcona Józefowi Strusiowi[18].
  • Stary Rynek 98, nazywana Kamienicą Leszczyńskich – wzmiankowana w XV/XVI wieku. Od 1895 roku należała do handlarza suknem Michaelisa Oelsner. Około 1910 nabyta przez żydowską rodzinę Hamburgerów i połączona z parcelą nr 97, a później również 99 i 100[7]. Spalona w 1945 i odbudowana jako osobny budynek na podstawie litografii W. Baeselera z połowy XIX wieku[2]. Tyły kamienicy zostały przebudowane na przełomie XX i XXI wieku według projektu Pawła Handschuha i Pawła Chlebowskiego, którzy dostosowali kamienice nr 97 i 98 będące funkcjonalną całością na siedzibę Powszechnego Banku Kredytowego. Do sławnych właścicieli należeli starostowie generalni Wielkopolski – Bogusław i Rafał Leszczyńscy[6].
  • Stary Rynek 99 – wzmiankowana w XV/XVI wieku. W latach 1881–1901 należała do kupca handlującego wyrobami żelaznymi J. Kirchnera[7]. Kamienica była przebudowywana w 1903 i połączona w jeden budynek z kamienicą pod numerem 100, a dwa lata później również z kamienicami nr 97 i 98[4]. Spalona w 1945 i odbudowana jako osobny budynek na podstawie litografii W. Baeselera z połowy XIX wieku[2].
  • Stary Rynek 100 – wzmiankowana w XV wieku jako własność Jana Grodzickiego[9]. W 1772 jej właścicielem został pisarz miejski Michał Rorer, teść E.T.A. Hoffmanna[6]. We wrześniu 1901 Rodolf Petersdorff otworzył w czteropiętrowej kamienicy pierwszy w Poznaniu dom handlowy z wyrobami galanteryjnymi[7]. W 1903 roku dokupił, a rok później dołączył kamienicę nr 99. W 1905 roku dokupił kolejne dwie kamienice (nr 97 i 98) i rozszerzył dom handlowy o ich partery i I piętra[4]. Spalona w 1945 i odbudowana jako osobny budynek na podstawie litografii W. Baeselera z połowy XIX wieku[2]. Natomiast na przełomie XX i XXI wieku dodano w narożu replikę znajdującej się tam od XV wieku figury Madonny z Dzieciątkiem, oryginał znajduje się na pobliskim kościele Najświętszej Krwi Pana Jezusa[6].

Z północnej pierzei rynku wychodzą ulice: Rynkowa, Wroniecka i Żydowska.

Mała architektura[edytuj]

Plan Starego Rynku
Waga miejska w Poznaniu Ratusz w Poznaniu Pałac Działyńskich w Poznaniu Studzienka Bamberki w Poznaniu Fontanna Prozerpiny w Poznaniu Pręgierz w Poznaniu Muzeum Instrumentów Muzycznych w Poznaniu Pałac Górków w Poznaniu Domki budnicze w Poznaniu Pałac Mielżyńskich w Poznaniu Odwach w PoznaniuPoznań, Stary Rynek, plan 2.png

Wybrane zabytki:

Legenda
Ratusz
Waga miejska
Domki budnicze
Odwach
Pałac Działyńskich
Pałac Mielżyńskich
Pałac Górków
Muzeum Instrumentów
Fontanna Prozerpiny
Studzienka Bamberki
Pręgierz


Widok z południowo-wschodniego narożnika
Widok z południowo-wschodniego narożnika
Widok na fasadę ratusza oraz domki budnicze
Widok na fasadę ratusza oraz domki budnicze

Model[edytuj]

Jesienią 2010 roku w południowo-zachodnim narożniku Rynku umiejscowiono, z myślą o osobach niewidomych, jego trójwymiarową, metalową makietę. Zawiera ona opisy poszczególnych budowli alfabetem Braille’a. Makieta o wymiarach 80 × 80 cm zamontowana jest na specjalnym stole. Autorem jest Roman Kosmala[19].

Imprezy na rynku[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Piotr Korduba: O kamienicach przyrynkowych [w:] Kronika Miasta Poznania, nr 2/2003 W cieniu wieży ratuszowej. Poznań: Wydawnictwo Miejskie Posnania, 2003, s. 87-117. ISSN 0137-3552.
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak Gabriela Klause: Próba nowego spojrzenia na problem odbudowy Starego Rynku [w:] Kronika Miasta Poznania, nr 2/2003 W cieniu wieży ratuszowej. Poznań: Wydawnictwo Miejskie Posnania, 2003, s. 447-460. ISSN 0137-3552.
  3. Adam Bieniaszewski: Właściciele posesji i mieszkańcy Starego Rynku w 1792 roku [w:] Kronika Miasta Poznania, nr 2/2003 W cieniu wieży ratuszowej. Poznań: Wydawnictwo Miejskie Posnania, 2003, s. 294-300. ISSN 0137-3552.
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Rafał Witkowski: Żydzi w Poznaniu. Krótki przewodnik po historii i zabytkach. Poznań: Wydawnictwo Miejskie Posnania, 2012, s. 122-129. ISBN 978-83-7768-046-9.
  5. Henryk Marcinkowski, Witold Milewski, Edmund Pawłowicz, Regina Pawuła-Piwowarczyk, Zygmunt Skupniewicz, Lidia Wejchert: Projekt – Miasto. Wspomnienia poznańskich architektów 1945-2005. Poznań: Wydawnictwo Miejskie Posnania, 2013, s. 49. ISBN 978-83-7768-069-8.
  6. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag Przewodnik po Starym Rynku. poznan.pl. [dostęp 2017-09-16].
  7. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be bf bg bh bi bj bk bl bm bn bo bp Magdalena Warkoczewska: Właściciele i mieszkańcy kamienic rynkowych w czasie wielkich przemian na przełomie XIX i XX wieku [w:] Kronika Miasta Poznania, nr 2/2003 W cieniu wieży ratuszowej. Poznań: Wydawnictwo Miejskie Posnania, 2003, s. 340-371. ISSN 0137-3552.
  8. Oficjalna strona Domu Bretanii. [dostęp 2017-09-16].
  9. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an Stary Rynek. Wszystkie tajemnice poznańskich kamieniczek. www.gloswielkopolski.pl. [dostęp 2017-08-27].
  10. a b Poznański wstyd. Niszczeją zabytkowe kamienice naprzeciw Ratusza. poznan.wyborcza.pl. [dostęp 2017-09-16].
  11. Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski: Wielkopolski Słownik Biograficzny. Warszawa, Poznań: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1981, s. 674 (hasło Marcin Skrzetuski). ISBN 83-01-02722-3.
  12. Wędrujące fasady kamienic – o odbudowie Starego Rynku w Poznaniu. [dostęp 2017-09-16].
  13. Kamienica – Stary Rynek 71. polskaniezwykla.pl. [dostęp 2017-09-16].
  14. a b Oficjalna strona Brovarii. [dostęp 2017-09-16].
  15. Kamienica przy Starym Rynku 71. polskaniezwykla.pl. [dostęp 2017-09-16].
  16. Muzeum Literackie Henryka Sienkiewicza. bracz.edu.pl. [dostęp 2017-08-27].
  17. Kamienica – Stary Rynek 87. polskaniezwykla.pl. [dostęp 2017-09-16].
  18. a b c d e f Po fyrtlach Poznania 40 – Stare Miasto – Stary Rynek. pozannskiefyrtle.pl. [dostęp 2017-09-16].
  19. Ewa Obrębowska-Piasecka: Dotknąć Starego Rynku – makieta dla niewidomych [w:] IKS nr lipiec-sierpień 2010. Poznań: Wydawnictwo Miejskie Posnania, 2010, s. 28–29. ISSN 1231-9139.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]