Stary Sącz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Stary Sącz (ujednoznacznienie).
Stary Sącz
Rynek w Starym Sączu
Rynek w Starym Sączu
Herb Flaga
Herb Starego Sącza Flaga Starego Sącza
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat nowosądecki
Gmina Stary Sącz
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 1257
Burmistrz Jacek Tomasz Lelek
Powierzchnia 15[1] km²
Wysokość 320 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

9054[2]
603,6 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 18
Kod pocztowy 33-340
Tablice rejestracyjne KNS
Położenie na mapie gminy Stary Sącz
Mapa lokalizacyjna gminy Stary Sącz
Stary Sącz
Stary Sącz
Położenie na mapie powiatu nowosądeckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu nowosądeckiego
Stary Sącz
Stary Sącz
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Stary Sącz
Stary Sącz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stary Sącz
Stary Sącz
Ziemia49°33′45″N 20°38′11″E/49,562500 20,636389
TERC
(TERYT)
1210164
SIMC 0963359
Urząd miejski
ul. Batorego 25
33-340 Stary Sącz
Strona internetowa
Ulica Sobieskiego
Ulica 11 Listopada
Ulica Kazimierza Wielkiego

Stary Sączmiasto w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Stary Sącz. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. nowosądeckiego. Jedno z najstarszych miast w Polsce, uzyskało prawa miejskie w XIII w. Leży na szlaku bursztynowym.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Stary Sącz położony jest na wypłaszczeniu Kotliny Sądeckiej, w widłach rzek Dunajca i Popradu, na wysokości ok. 320 m n.p.m.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka na temat Starego Sącza datowana jest na 1257 r., kiedy to książę krakowsko-sandomierski Bolesław Wstydliwy nadał księżniczce węgierskiej Kindze ziemię sądecką obejmującą tereny w trójkącie: BieczLimanowaPodoliniec (obecnie Słowacja) jako zastaw za posag wniesiony do Polski. Kinga uwłaszczyła otrzymanymi dobrami założony przez siebie starosądecki klasztor klarysek. W tym samym czasie przeniesiono do Starego Sącza z Podegrodzia siedzibę lokalnych władz.

W 1358 r. Kazimierz III Wielki zezwolił na lokację Starego Sącza na prawie magdeburskim, jednocześnie zwolnił miasto od danin. W 1410 r. miasto zostało spalone przez wojska Zygmunta Luksemburskiego dowodzone przez Ścibora ze Ściborzyc.

W 1683 r. król Jan III Sobieski po stoczonej bitwie pod Wiedniem, w drodze powrotnej do Warszawy odwiedził miasto, by pokłonić się szczątkom księżnej Kingi. Poparł wówczas starania o beatyfikację Kingi, a w 1690 r. papież Aleksander VIII ogłosił Kingę błogosławioną.

18 kwietnia 1770 r., w czasie Konfederacji barskiej, w okolice miasta przybył marszałek łomżyński Kazimierz Pułaski w celu pomocy wojskom Tomasza Wilkowskiego oraz oddziałom rozstawionym między Czarnym Dunajcem i Konieczną. Pod Starym Sączem doszło do kilkugodzinnej potyczki. W 1770 r. cesarzowa austriacka Maria Teresa zajęła starostwa czorsztyńskie, nowotarskie i sądeckie wraz ze Starym Sączem. Jednak w dalszym ciągu w tych terenach trwały walki konfederatów.

Po I rozbiorze Polski Stary Sącz wszedł w skład Galicji. Do Polski wrócił w 1918 r.

Miasto wielokrotnie nawiedzały pożary. Największy miał miejsce w 1795 r., kiedy spaleniu uległo niemal całe miasto wraz z ratuszem (obecnie jego rekonstrukcja znajduje się w miasteczku galicyjskim w Sądeckim Parku Etnograficznym w Nowym Sączu). Z pożogi ocalał jedynie kamienny dom mieszczański z XVII w., zwany „Domem na Dołkach”. Z biegiem lat miasto stopniowo traciło na znaczeniu na rzecz założonego w 1292 r. Nowego Sącza.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Starego Sącza w 2014 roku[2].


Piramida wieku Stary Sacz.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

„Dom na dołkach” w starosądeckim rynku, obecnie Muzeum Regionalne

Zabudowa rynku to przykład architektury średniowiecznej. Do 1795 r. na rynku stał ratusz, spłonął on jednak i nigdy nie został odbudowany. Zachowany z pożaru XVII-wieczny dom mieszczański, zwany „Domem na Dołkach”, mieści muzeum regionalne. Siedziba władz gminy mieści się w budynku folwarcznym dawnego klasztoru franciszkanów. Ze względu na zachowaną średniowieczną zabudowę miasta, w 1954 Stary Sącz uznano za rezerwat urbanistyczny.

W Starym Sączu znajduje się klasztor Klarysek założony przez księżną Kingę, żonę Bolesława Wstydliwego. Księżna po śmierci męża sama wstąpiła do klasztoru w 1279 r. Do tego klasztoru wstąpiła również królowa Jadwiga, żona Władysława Łokietka i matka Kazimierza Wielkiego, która zmarła w 1339 r. W zbiorach bibliotecznych klasztoru zachowały się cenne rękopisy muzyczne z XIII w., świadczące o niezwykle wysokim poziomie ówczesnej kultury muzycznej regionu. Jeden z manuskryptów zawiera czterogłosowy conductus Omnia Beneficia, dzieło uważane za najstarszy zabytek polskiej muzyki wielogłosowej. W 1683 r. Jan III Sobieski podarował klaryskom zdobyty na Turkach sztandar, który jest do dziś przechowywany w klasztorze. W 2016 usunięto sprzed klasztoru ok. 400-letnią lipę, która w myśl legendy miała być znacznie starsza: żywot św. Kingi donosi, że przeobraziła się ona w ciągu jednej nocy z laski wbitej przez świętą w ziemię. Według innej wersji lipa uległa zniszczeniu w pożarze miasta z 1644, ale odrosła z zachowanych korzeni.

Budynek „Sokoła”

Przy klasztorze funkcjonuje gotycki kościół pw. św. Trójcy i św. Klary. Wnętrze świątyni udekorowane jest barokowymi polichromiami przedstawiającymi życie fundatorki. Najcenniejszym zabytkiem kościoła jest ambona z 1671 r. w kształcie drzewa Jessego. Organy kościelne mają dwie klawiatury: jedną w części dla osób świeckich i przeznaczoną dla świeckiego organisty, drugą w części zamkniętej i przeznaczoną dla siostry zakonnej. W 2003 r. zidentyfikowano w klasztorze najstarszy polski klawikord, zbudowany w Krakowie w XVII w.[3]

Kultura i turystyka[edytuj | edytuj kod]

Zespół klasztorny klarysek

Od 1974 r. w Starym Sączu odbywa się Starosądecki Festiwal Muzyki Dawnej. Jego twórcą i pierwszym dyrektorem był Stanisław Gałoński. Od 1998 r. dyrektorem artystycznym jest Stanisław Welanyk. Większość koncertów odbywa się w kościele ss. klarysek i parafialnym, a od 2004 r. również w kościele w Barcicach. Od 1998 r. festiwal trwa tydzień (po 2 koncerty dziennie). Poza wykonawcami polskimi brali w nim udział m.in. muzycy z Ukrainy, Francji, Niemiec, Gruzji, Czech, Szwajcarii, Szwecji i Finlandii.

W widłach Dunajca i Popradu rozciągają się tereny rekreacyjne z kilkoma zarybionymi stawami o łącznej powierzchni 16 ha. Wokół miasta rozciąga się Popradzki Park Krajobrazowy.

Na starosądeckich błoniach znajduje się ołtarz zbudowany z okazji wizyty papieża Jana Pawła II. Podczas odprawionej 16 czerwca 1999 r. na nim mszy papież kanonizował świętą Kingę.

Przy stacji PKP w Starym Sączu rozpoczyna się szlak szlak turystyczny żółty, który biegnie do zachodniego zbocza Wielkiej Przehyby (czas przejścia – 4:50 h).

Stary Sącz w sztuce[edytuj | edytuj kod]

Stary Sącz od wieków dawał natchnienie artystom. Dawny dworzec kolejowy w Starym Sączu został przedstawiony na obrazie Nikifora Krynickiego. W latach pięćdziesiątych XX w. uliczki tego miasta przenosił na swe obrazy Jan Cybis. W roku 1983 film fabularny Wakacje z Madonną zrealizował w plenerach Starego Sącza Jerzy Kołodziejczyk. Akcja filmu jest ściśle związana z miastem. Na początku XXI w. miasto fotografował Adam Bujak. Zdjęcia zostały opublikowane w albumie Pieśń o Starym Sączu. W 2007 r., nakładem wydawnictwa Biały Kruk, wydany został album Gród św. Kingi.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście mecze rozgrywa MKS Sokół Stary Sącz, klub piłkarski występujący w nowosądeckiej klasie okręgowej, a także MUKS Poprad Stary Sącz, siatkarski klub sportowy z wieloma sukcesami na swoim koncie. W 2014 r. starosądeczanki awansowały do drugiej ligi.

Ochotnicza Straż Pożarna[edytuj | edytuj kod]

Stary Sącz ma swoją jednostkę Ochotniczej straży pożarnej, która została założona w 1874 roku, włączoną do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego od 1995 roku. Na wyposażeniu sa 4 samochody bojowe: GBARt 3/30 Volvo FL 280, GCBA 3/24 Renault Midliner G230, GLBARt 1/12 Iveco Turbo Daily i SLRr Nissan Navara[4][5].

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Osoby związane ze Starym Sączem[edytuj | edytuj kod]

W Starym Sączu urodzili się:

Osoby urodzone poza miastem, ale mieszkające w nim:

Honorowi obywatele

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 1.10.2009].
  2. a b http://www.polskawliczbach.pl/Stary_Sacz, w oparciu o dane GUS.
  3. Grzegorz Gacki: Sensacyjny klawikord. Polska.pl, 2003-01-20. [dostęp 2011-06-14].
  4. OSP Stary Sącz – Nowy Sącz 112, nowysacz112.pl [dostęp 2017-12-03] (pol.).
  5. Pojazdy – Ochotnicza Straż Pożarna w Starym Sączu, hosting24.vpo89.iat.pl [dostęp 2017-12-03] (pol.).
  6. Szematyzm na rok 1895. Lwów: 1895, s. 3.
  7. Prezydent Andrzej Duda Honorowym Obywatelem Starego Sącza. Sądoczanin, 2016-09-26. [dostęp 2016-09-26].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]