Stary Waliszów
50°19′16″N 16°41′19″E/50,321111 16,688611| wieś | |
.jpg) Kościół św. Wawrzyńca w Starym Waliszowie | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Wysokość |
320-390[1] m n.p.m. |
| Liczba ludności (2011) |
626[2] |
| Strefa numeracyjna |
74 |
| Kod pocztowy |
57-511[3] |
| Tablice rejestracyjne |
DKL |
| SIMC |
0851637 |
Położenie na mapie gminy Bystrzyca Kłodzka  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego  | |
Położenie na mapie powiatu kłodzkiego  | |
| 50°19′16″N 16°41′19″E/50,321111 16,688611[4] | |
| Strona internetowa | |
.jpg)
.jpg)
Stary Waliszów (niem. Alt Waltersdorf[5]) – wieś w Polsce, położona w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, w gminie Bystrzyca Kłodzka[6][7], na północny wschód od Bystrzycy Kłodzkiej, na styku: Rowu Górnej Nysy, Krowiarek i Wysoczyzny Idzikowa, na wysokości około 320–390 m n.p.m.[1]
W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa wałbrzyskiego.
W latach 1945–1954 Stary Waliszów był siedzibą gminy Stary Waliszów[1]. W latach 1954–1972 wieś była siedzibą władz gromady Stary Waliszów.
Nazwa
[edytuj | edytuj kod]W roku 1269 miejscowość figurowała pod nazwą Villa Watheri, od roku 1337 nazywała się Waltersdorf, a od roku 1403 Alt Waltersdorf[1]. 12 listopada 1946 nadano miejscowości polską nazwę Stary Waliszów[5].
| SIMC | Nazwa | Rodzaj |
|---|---|---|
| 0851643 | Mszaniec | przysiółek |
Historia
[edytuj | edytuj kod]Stary Waliszów powstał w XIII w., a pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1269 r.[8] Na przełomie XV i XVI w. wydobywano tu rudę żelaza, przerabianą w kuźnicy położonej na pobliskiej górze Żeleźniak[8]. W 1604 r. wydobywano tu węgiel kamienny[8]. Henryk Degner von Degenheimb (zm. przed 1668), pułkownika wojsk cesarskich w 1653 kupił majątki Wojbórz i Stary Waliszów od Katarzyny baronowej von Traun. Jego synem był Johann Lorenz (Jan Wawrzyniec), rotmistrz wojsk cesarskich[9]. W XIX w. w miejscowości istniało: sześć młynów wodnych, dwie cegielnie, dwie gorzelnie, tartak i olejarnia[8]. Po 1945 r. Stary Waliszów pozostał dużą i dobrze rozwiniętą wsią rolniczą[1].
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są obiekty[10]:
- kościół św. Wawrzyńca w Starym Waliszowie, zbudowany w latach 1898–1902 na miejscu poprzedniego, pochodzącego z XIV wieku, z którego wykorzystano fragmenty murów oraz 45-metrową wieżę z 1524 roku. Budynek na planie krzyża, jednonawowy, z wyodrębnionym prezbiterium. Ołtarz główny, wykonany przez Josepha Elsnera, i boczne, autorstwa A. Schmidta, zdobione są obrazami Hieronymusa Richtera[11].
- park dworski, z końca XIX w.,.
- dom nr 67, drewniany, z początku XIX w.,
- dom nr 112, drewniany, początek XIX w.
Inne zabytki:
- późnobarokowa kolumna Trójcy Świętej[8],
- Dwór Górny von Panwitzów (nr 91) z XVI w., przebudowany w XVIII i XIX wieku, obecnie mieści się w nim ośrodek zdrowia i biblioteka[8]
- Dwór Dolny (nr 57) niem. Rittergut, Schloss Nieder Alt Waltersdorf[12].
Szlaki turystyczne
[edytuj | edytuj kod]Przez Stary Waliszów przechodzi 
szlak turystyczny na trasie: Bystrzyca Kłodzka – Stary Waliszów – Romanowo – Ołdrzychowice Kłodzkie – Rogówek – Droszków – Przełęcz Leszczynowa – Chwalisław – Złoty Stok[1].
Galeria
[edytuj | edytuj kod]
Dzwonnica kościoła
Kaplica przydrożna
Dom nr 67
Dom nr 112
Dom nr 52
Dom nr 55
Zabytkowy park
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 4 5 6 Słownik geografii turystycznej Sudetów. redakcja Marek Staffa. T. 16: Masyw Śnieżnika i Góry Bialskie. Warszawa: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 1993, s. 309–313. ISBN 83-7005-341-6.
- ↑ GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1204 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 130100.
- 1 2 Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262).
- 1 2 Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200).
- 1 2 GUS. Rejestr TERYT.
- 1 2 3 4 5 6 7 Waldemar Brygier, Tomasz Dudziak: Ziemia Kłodzka. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2010, s. 443, 444. ISBN 978-83-89188-95-3.
- ↑ Roman Sękowski (1931-2023): Herbarz szlachty śląskiej: informator genealogiczno-heraldyczny.. T. T. 2 D-G. Opole: Fundacja „Zamek Chudów” ; Videograf II, 2003, s. 19.
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo dolnośląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 marca 2026 [dostęp 2025-04-26].
- ↑ Adam Bałabuch, Stanisław Chomiak, Marek Korgul, Wiesław Mróz, Stanisław Szupieńko, Sławomir Wiśniewski, Jan Zyzak: Diecezja Świdnicka. Schematyzm. Świdnica: Świdnicka Kuria Biskupia, 2005. ISBN 83-921533-0-8.
- ↑ Dwór dolny. [dostęp 2025-08-15].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Słownik geografii turystycznej Sudetów. Marek Staffa (redakcja). T. 16: Masyw Śnieżnika i Góry Bialskie. Warszawa: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 1993, ISBN 83-7005-341-6.
- Waldemar Brygier, Tomasz Dudziak, Iwona Chomiak, Ziemia Kłodzka, Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2010, ISBN 978-83-89188-95-3, OCLC 751422625.
| Miasto | |
|---|---|
| Wsie |
|
| Kolonie | |
| Osady | |
| Części miasta | |
| Przysiółki wsi | |
| Pozostałe miejscowości |
