Stary cmentarz żydowski w Gliwicach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stary cmentarz żydowski
w Gliwicach
Ilustracja
Widok na cmentarz od południowego wschodu (2020)
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miejscowość Gliwice
Adres ul. Na Piasku
Typ cmentarza wyznaniowy
Wyznanie judaizm
Stan cmentarza nieczynny
Powierzchnia cmentarza 0,63 ha
Data otwarcia 1815
Data ostatniego pochówku 1937
Położenie na mapie Gliwic
Mapa konturowa Gliwic, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Stary cmentarz żydowskiw Gliwicach”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Stary cmentarz żydowskiw Gliwicach”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Stary cmentarz żydowskiw Gliwicach”
Ziemia50°17′59″N 18°40′39″E/50,299722 18,677500

Stary cmentarz żydowski w Gliwicachkirkut znajdujący się przy ul. Na Piasku w Gliwicach; najstarszy zachowany zabytek kultury żydowskiej w tym mieście.

Założenie[edytuj | edytuj kod]

Cmentarz położony jest w centrum miasta, między ul. Na Piasku (wejście), torami kolejowymi i kamienicami przy ul. Okopowej. Zajmuje powierzchnię 0,63 ha[1].

Do dziś przetrwało około 500 nagrobków[2]. Ustawiano je w równych rzędach. Dominowały macewy wykonane z szarego piaskowca, zwieńczone trójkątnie lub półkoliście, na których znajdowały się inskrypcje w języku hebrajskim lub niemieckim i hebrajskim. Zdobiono je również starotestamentowymi symbolami. Najstarsze nagrobki posiadają inskrypcje zrobione w rycie wypukłym w języku hebrajskim. Najokazalszym jest grobowiec rodziny Meyerów[3]. Na cmentarzu spoczywają również m.in. członkowie rodzin: Troplowitz[4], Frankel, Freud i Froehlich. W części dla dzieci pochowano m.in. rodzeństwo Edyty Stein[5].

Przy głównym wejściu znajdują się ruiny domu przedpogrzebowego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ruiny dawnego domu przedpogrzebowego (2007)

Cmentarz powstał w 1815[6] na terenie zakupionym przez gminę żydowską w 1795 r. Początkowo znajdował się na przedmieściu Piasek, poza obszarem zabudowanym[7]. Po uruchomieniu linii kolejowej z Wrocławia do Mysłowic (1845-48) i budowie dworca kolejowego w Gliwicach cmentarz znalazł się w bezpośrednim sąsiedztwie tych dwóch obiektów.

Ostatniego pochówku dokonano w 1937 r. kiedy to pochowano Ernestinę Hahn, nekropolię zaś zamknięto definitywnie w 1953 r. Po 1945 r. nagrobki zrobione z wartościowych kamieni rozkradano i wykorzystywano jako surowiec budowlany[8]. Cmentarz został odebrany gminie żydowskiej w 1956 r., a latach 70. założono jego likwidację w związku z planowaną budową estakady nad torami kolejowymi w osi ulic Dworcowej i Tarnogórskiej. Do likwidacji ostatecznie nie doszło ze względu na wartość historyczną i artystyczną obiektu[7].

Po II wojnie światowej w budynku dawnego domu przedpogrzebowego znajdował się warsztat stolarski, a następnie świetlica.

Od 2010 r., z inicjatywy stowarzyszenia na rzecz Dziedzictwa kulturowego w Gliwicach „Pamięć – Zikaron” cmentarz jest okresowo udostępniany dla zwiedzających[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Burchard podaje powierzchnię 0,6 ha
  2. Burchard podaje liczbę zachowanych nagrobków jako około 800
  3. Neoklasycystyczna wolno stojąca kaplica, nawiązująca formą do oheli
  4. Pochodził z niej Oskar Troplowitz, niemiecki farmaceuta, współwynalazca słynnego kremu Nivea
  5. Cmentarz przy ulicy Na Piasku. www.vlo.gliwice.pl. [dostęp 2011-06-10].
  6. Burchard podaje datę powstania cmentarza XVIII w.
  7. a b c Gliwice – Stary cmentarz żydowski w Gliwicach (ul. Na Piasku). www.sztetl.org.pl. [dostęp 2011-06-10].
  8. Katalog zabytków, woj. śląskie, Gliwice, www.izrael.badacz.org (dostęp: 11 maja 2008)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Przemysław Burchard: Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce. Warszawa: 1990, s. 189.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]