Stawianie baniek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stawianie baniek
Zestaw do stawiania baniek próżniowych
Bańka próżniowa (widoczny zawór)


Stawianie baniek (łac. cucurbitas ponere) – metoda lecznicza, obecnie stosowana głównie przez zwolenników medycyny naturalnej o niewykazanej naukowo skuteczności. Zwolennicy tej metody polecają jej stosowanie zwłaszcza w zapaleniach układu oddechowego, przewlekłej niewydolności prawokomorowej serca przebiegającej z obrzękami ogólnoustrojowymi, nadciśnieniu tętniczym oraz bólach stawów różnego pochodzenia. Nie ma jednak naukowych dowodów na skuteczność jej stosowania dla jakichkolwiek dolegliwości (patrz niżej). Krytycy medycyny alternatywnej nazywają stawianie baniek pseudonaukowym nonsensem lub chwilową modą celebrytów i podkreślają, że nie ma dowodów, by stawianie baniek dawało lepsze rezultaty niż placebo[1][2][3][4].

Jest to metoda leczenia wywodząca się z kręgu tradycyjnej medycyny chińskiej oraz medycyny arabskiej. Pod pojęciem baniek rozumie się nie tylko tradycyjnie używane bańki szklane, ale także inne przedmioty hermetyczne np. odpowiednio wytrzymałe szklanki. Obecnie są to zazwyczaj produkty fabryczne – szklane naczynia o zaokrąglonych dnach (łatwiejsze mycie) i zaokrąglonych, nieznacznie rozszerzających się płaskich brzegach (dla łatwiejszego oderwania od skóry i jako zabezpieczenie przed wpijaniem się w skórę pacjenta) oraz bańki silikonowe (zimne). Mniej więcej do połowy XX w. zabieg stawiania baniek był akceptowany jako przydatna metoda lecznicza w obszarze medycyny naukowej. Współczesne podręczniki akademickie nie wymieniają tej metody jako polecanej metody terapeutycznej i obecnie bywa ona stosowana jedynie w ramach medycyny niekonwencjonalnej.

Skuteczność i domniemany mechanizm działania[edytuj]

Nie ma naukowych dowodów na skuteczność stawiania baniek w leczeniu jakichkolwiek chorób[5]. Znane są natomiast przypadki powikłań po stawianiu baniek, jak np. poparzenia przy „bańkach ogniowych”[6][7][8][9].

Zabieg ten polega na wynaczynieniu krwi w powłokach skórnych i powstaniu kontrolowanych podbiegnięć krwawych, poprzez wytworzenie w bańce niewielkiego podciśnienia.

Przeciwnicy tej metody, tacy jak Harriet Hall, Mark Crislip, Simon Singh, Edzard Ernst czy David Colquhoun, uważają że prawdopodobnie zasadniczym mechanizmem korzystnego działania leczniczego stawiania baniek jest efekt placebo.[1][3][10]

Natomiast zwolennicy tej metody uważają, że korzystny wpływ tego zabiegu na przebieg choroby jest bardziej złożony i polega na nieswoistym działaniu bodźcowym wynaczynionej krwi (pobudzenie mechanizmów nieswoistej odpowiedzi immunologicznej, popularnie nazywane „mobilizacją” sił odpornościowych organizmu). Przyrównuje się także działanie baniek do akupunktury lub akupresury. Stosowane dawniej bańki cięte (w których bańki były zbiornikami wynaczynionej krwi) były faktycznie formą krwioupustów, w przeszłości szeroko rozpowszechnionej metody leczniczej (mającej za zadanie „odciąganie” „złej krwi”) zalecanej bez racjonalnego uzasadnienia. Stawianie baniek było uznawane za alternatywny sposób leczenia wobec hirudoterapii (przystawiania pijawek lekarskich, łac. Hirudo medicinalis).

Technika i rodzaje zabiegu[edytuj]

Tradycyjne bańki stawia się jednorazowo w liczbie od 20 do 30 sztuk na plecy, boki lub na przednią część klatki piersiowej. Bańki te mogą być bańkami suchymi (łac. cucurbitae siccae) i bańkami ciętymi (obecnie praktycznie nie stosowanymi). Bańki suche mogą być bańkami gorącymi (ogniowymi) i bańkami zimnymi.

Bańki gorące (ogniowe)[edytuj]

Ślady po bańkach
Bańki

Bańki gorące uważane są za skuteczniejsze od próżniowych. Aby postawić bańkę należy zwilżyć wodą jej obrzeże, potem nawinięty na patyczek wacik nasączony denaturatem podpala się i ociera dookoła wnętrze bańki. Następnie bańka jest przystawiana do skóry pacjenta (najczęściej plecy) i przytrzymywana aż do zassania. Gorące powietrze we wnętrzu stygnąc, zmniejsza swoją objętość wytwarzając podciśnienie.

Bańki zimne (próżniowe)[edytuj]

Bańki próżniowe zazwyczaj zaopatrzone są w specjalny zawór, a wytworzenie podciśnienia następuje przez wyssanie powietrza pompką, już po przyłożeniu bańki do skóry pacjenta. Istnieje możliwość stawiania gorących baniek próżniowych – należy je wtedy uprzednio podgrzać (w wodzie, bądź np. suszarką do włosów) do temperatury około 40 °C. W przypadku stawiania baniek próżniowych istnieje możliwość dokładnej kontroli podciśnienia (poprzez skalę manometryczną na pompce). Jest to szczególnie istotne przy aplikacji zabiegu osobom znacznie osłabionym i dzieciom[11].
Odmianą baniek próżniowych są bańki chińskie. Zbudowane są one z gumy i nie zawierają zaworu. Podciśnienie wytwarzane jest tutaj poprzez naciśnięcie bańki na ciele pacjenta i wywołanie efektu wyssania.

Bańki cięte[edytuj]

Przed postawieniem baniek ciętych skóra jest płytko nacinana nożykiem (używano także specjalnych przyrządów sprężynowych – „baneczników”, w których zwolnienie sprężyny zwalniało 12–16 nożyków nacinających skórę), dzięki czemu krew jest zasysana do wnętrza stawianej nad nacięciem bańki.

Masaż bańkami[edytuj]

Czasami dla zwiększenia działania stosuje się masaż bańkami polegający na przesuwaniu bańki z zassaną skórą po ciele pacjenta. Można w tym celu używać specjalnej bańki, dużo większej niż typowa.

Rozpowszechnienie[edytuj]

W Polsce stawianie baniek jest wypierane przez postęp leczenia farmakologicznego. W Polsce było popularną metodą leczenia jeszcze w latach 80. XX w., najczęściej przy leczeniu zapalenia płuc. Obecnie jest dość popularne w medycynie rosyjskiej.

Przypisy

  1. a b Harriet Hall: Therapy or Injury? Your Tax Dollars at Work. (ang.). Science-based Medicine, 2012-07-31. [dostęp 2016-08-08].
  2. Chloe Lambert: Is 'cupping' a miracle cure or the silliest celebrity health fad ever? (ang.). The Daily Mail, 2013-04-19. [dostęp 2016-08-08].
  3. a b Mark Crislip: Acupuncture Odds and Ends (ang.). Science-Based Medicine, 2014-12-26. [dostęp 2016-08-08].
  4. David Gorski: What’s the harm? Cupping edition (ang.). ScienceBlogs, 2016-07-01. [dostęp 2016-08-08].
  5. ACS :: Cupping. [dostęp 2010-01-03].
  6. N. Iblher, B. Stark. Cupping treatment and associated burn risk: a plastic surgeon’s perspective. „J Burn Care Res”. 28 (2). s. 355–8. DOI: 10.1097/BCR.0B013E318031A267. PMID: 17351459. 
  7. AA. Kose, Y. Karabağli, C. Cetin. An unusual cause of burns due to cupping: complication of a folk medicine remedy. „Burns”. 32 (1), s. 126–7, Feb 2006. DOI: 10.1016/j.burns.2005.05.006. PMID: 16046073. 
  8. A. Sagi, P. Ben-Meir, C. Bibi. Burn hazard from cupping--an ancient universal medication still in practice. „Burns Incl Therm Inj”. 14 (4), s. 323–5, Aug 1988. PMID: 3224303. 
  9. Zhao Jing-Chun, Yu Jia-Ao, Xian Chun-Jing, Shi Kai, Lu Lai-Jin: Burns Induced by Cupping Therapy in a Burn Center in Northeast China (ang.). WOUNDS. A Compendium of Clinical Research and Practice, 2014-07-15. [dostęp 2016-08-09].
  10. Simon Singh, Ernst Edzard: Trick or Treatment. Transworld Publishers, 2008, s. 368. ISBN 978-0-552-15762-9.
  11. Stawianie baniek, bańki na przeziębienie | Porady Dla Rodziców - Portal Dla Rodziców Raczkujemy.pl, www.raczkujemy.pl [dostęp 2016-08-08].

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.