Stefan Batory pod Pskowem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stefan Batory pod Pskowem
Grafika bez ustawionego tekstu alternatywnego: Stefan Batory pod Pskowem
Autor Jan Matejko
Rok wykonania 1872
Technika wykonania Olej na płótnie
Rozmiar 322 × 545 cm
Muzeum Zamek Królewski w Warszawie
Miejscowość Polska Warszawa

Stefan Batory pod Pskowemobraz olejny autorstwa Jana Matejki z 1872, przedstawiający poselstwo cara Rosji Iwana IV Groźnego do króla Polski Stefana Batorego proszące o pokój podczas oblężenia Pskowa.

Opis obrazu[edytuj | edytuj kod]

Obraz Matejki przedstawia fikcyjną scenę rokowań z czasów wojny polsko-rosyjskiej o Inflanty, prowadzonej przez Batorego w latach 15771582. Zaprezentowana scena to połączenie dwóch wydarzeń: poselstwa rosyjskich bojarów przyjętego przez Stefana Batorego po zdobyciu twierdzy Wielkie Łuki w 1580, oraz rozejmu w Jamie Zapolskim w 1582.

Na obrazie widoczny jest obóz wojskowy skąpany w złocieniach, czerwieniach, brązach i srebrnych szarościach. Zachwyt wzbudza doskonale przedstawiona postać króla, pełna dostojeństwa, potęgi i siły (do obrazu pozował Matejce Józef Hasso-Agopsowicz, polski Ormianin)[1]. Stefan Batory siedzi przed namiotem w napierśniku i dla podkreślenia majestatu, dodatkowo ubrany jest w złotą delię spływającą na ramiona. Na kolanach trzyma nagą szablę – palce lewej dłoni króla dotykają nagiej głowni broni, sugerując jednoznacznie dalszy bieg wypadków w razie niedotrzymania właśnie zawartego rozejmu w Jamie Zapolskim. Nogi Batorego spoczywają władczo na niedźwiedziej skórze, zapewne jest to aluzja do „niedźwiedzia północy” czyli Rosji. Obok skóry leży rosyjski sztandar symbolizujący pokonanego wroga. Nieruchoma, pełna dostojeństwa twarz króla o jedynie podniesionej brwi uwiodła rosyjskiego malarza Ilję Riepina.

Centralną postacią na obrazie jest ubrany w czarny jezuicki habit legat papieski Antonio Possevino, który ma czujną twarz, przenikliwe spojrzenie i gestykulujące dłonie. Koło legata siedzi wojewoda bracławski Janusz Zbaraski ubrany w zielony strój podbity futrem. Za plecami Possevina stoi w zbroi husarskiej Stanisław Żółkiewski (ówczesny sekretarz królewski), przyszły zwycięzca nad Rosjanami w bitwie pod Kłuszynem w 1610, w której odznaczyła się husaria. Jan Matejko zapowiada w ten sposób zajęcie Moskwy (1610) i szczególną rolę, jaką odegra husaria w bitwach XVII wieku, stoczonych pod Kircholmem (1605), Chocimiem (1673) i Wiedniem (1683). Obok Żółkiewskiego stoi młody bratanek Stefana Batorego Baltazar.

Pod namiotem stoi kanclerz i zarazem hetman wielki koronny Jan Zamoyski ubrany w czerwoną delię, trzymający w prawej dłoni pieczęć koronną, symbol jego funkcji kanclerskiej. Obok niego dyskutują uczestnicy wyprawy na Wielkie Łuki: hetman polny koronny Mikołaj Sieniawski, wojewoda smoleński Filon Kmita i odwrócony plecami, hetman nadworny koronny Jan Zborowski. Pokazanie przez kasztelana pleców Batoremu może być zapowiedzią przyszłego konfliktu jego brata Samuela z królem, w wyniku którego na rozkaz Batorego Samuel Zborowski został w 1584 stracony. Obok nich stoi pisarz wielki litewski Michał Haraburda.

Otyły mężczyzna z czapką w ręku, to bojar Iwan Naszczokin udający że korzy się przed polskim królem. Z tyłu za Naszczokinem znajduje się kniaź Dymitr Jelecki – siwowłosy brodacz, który wyciąga rękę z tekstem rozejmu zawartego z Batorym w Jamie Zapolskim. Niżej, z prawej strony Iwana Naszczokina, pada twarzą do ziemi Roman Ołfierew w charakterystycznym dla wschodniego kręgu cywilizacyjnego pokłonie, oddający cześć i szacunek królowi Polski. Nad nim jest kniaź Teodor Oboleński Lichow w hełmie i w zbroi, trzymający w rękach złamany miecz, symbol klęski w tej wojnie z Polską. Władyka połocki Cyprian, ubrany w bogato zdobioną kapę i mitrę bizantyjską na głowie, klęczy w pokojowym geście pojednania, podając Stefanowi Batoremu chleb i sól na tacy ze szczerego złota.

Historia obrazu[edytuj | edytuj kod]

Po wystawieniu obrazu na wystawie w Pradze, Matejko otrzymał propozycję objęcia dyrekcji tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych oraz Medal Sztuki w Wiedniu, a Akademia Francuska obrała go honorowym członkiem zagranicznym.

Obraz mocno ucierpiał podczas II wojny światowej. Podobnie jak Rejtan został wywieziony na wschód i przejęty przez Niemców, przechowywany we Lwowie, w pośpiechu ewakuowany w 1944, złożony został w kostkę na 18 części. Kiedy profesor Stanisław Lorentz odnalazł oba płótna we wsi Przesieka koło Jeleniej Góry, były w tak katastrofalnym stanie, iż ich odnowa zajęła trzy lata.

Obraz znajduje się w zbiorach Zamku Królewskiego w Warszawie[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Źródło[edytuj | edytuj kod]