Stefan Elek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stefan Elek
István Elek
chorąży
Data i miejsce urodzenia 20 sierpnia 1917
Nagyzsám
Data i miejsce śmierci 25 czerwca 2018
Mirów Duży
Przebieg służby
Siły zbrojne Królewska Armia Węgierska
Jednostki 4. pułk huzarów im. A Hadika
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Późniejsza praca projektant terenów zieleni, architekt krajobrazu, tłumacz przysięgły
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Węgierskiego Zasługi (cywilny)

Stefan Elek, właśc. István Elek (ur. 20 sierpnia 1917 w Nagyzsám na Węgrzech, obecnie Jamu Mare w Rumunii, zm. 25 czerwca 2018 w Mirowie Dużym) – węgiersko-polski inżynier ogrodnictwa, architekt krajobrazu i tłumacz.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i wczesna młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się we wsi Nagyzsám na terenie Austro-Węgier, jako syn administratora wielkich majątków ziemskich. W wieku 7 lat przeniósł się wraz z rodzicami do Budapesztu, gdzie rozpoczął naukę w szkole powszechnej. W Debreczynie ukończył szkołę średnią i odbył dwuletnią służbę wojskową. Po ukończeniu służby wojskowej rozpoczął w 1938 studia w Węgierskim Królewskim Instytucie Ogrodniczym, uzyskując dyplom inżyniera ogrodnika. W 1941, po studiach, wydzierżawił kilkanaście hektarów ziemi w Nagyvárad[1].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

23 marca 1944 został zmobilizowany i przydzielony do służby w 1. Dywizji Kawalerii w 4. pułku huzarów im. Andrása Hadika w stopniu chorążego. Jego oddział został skierowany na Polesie. Po wybuchu powstania warszawskiego został skierowany do Babic na zachodnim krańcu Warszawy. Jednak węgierscy żołnierze odmówili walki przeciwko Polakom. Wkrótce oddział Eleka zgłosił dowództwu Armii Krajowej chęć przejścia na polską stroną. Ze względów bezpieczeństwa dowództwo AK wprawdzie nie wyraziło na to zgody, ale przydzieliło Węgrom misję ochrony ludności cywilnej przed Niemcami. Według różnych szacunków przez blisko dwa tygodnie Węgrzy ocalili od kilkuset do nawet 2 tysięcy mieszkańców powstańczej Warszawy[2][3] Po upadku powstania zdecydował się pozostać w Polsce. W 1945 został aresztowany przez Armię Czerwoną i wywieziony w głąb Związku Sowieckiego. Zdołał uciec z transportu i przedostać do Jelitkowa.

Po wojnie[edytuj | edytuj kod]

Stefan Elek po wojnie zdecydował się pozostać w Gdańsku. Podjął pracę w Biurze Projektów Budownictwa Komunalnego i Zarządzie Zieleni Miejskiej, od 1948 uczestniczył w odbudowie i rewitalizacji Parku Oliwskiego oraz gdańskiego ZOO[4][2]. W 1956 organizował pomoc płynącą od Polaków dla powstańców na Węgrzech[1]. Przez niemal 60 lat, do 2012 był czynnym tłumaczem przysięgłym języka węgierskiego. Został uhonorowany wieloma odznaczeniami węgierskimi i polskimi, m.in. medalem „Pro Memoria” nadawanym przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. 28 września 2012 został odznaczony przez Prezydenta Węgier Krzyżem Oficerskim Orderu Zasługi. 23 stycznia 2016 „w uznaniu wybitnych zasług w umacnianiu przyjaźni polsko-węgierskiej oraz za pomoc udzielaną Polakom w czasie Powstania Warszawskiego” został odznaczony przez Prezydenta RP Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski[2].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

W 1946 ożenił się z Polką, którą poznał jeszcze w czasie wojny. W 1947 uzyskał polskie obywatelstwo. W 2013 przywrócono mu również obywatelstwo węgierskie. Miał jednego syna[1].

Został pochowany na Cmentarzu Oliwskim[5] (kwatera 5-A-16)[6].

Grób Stefana Eleka na Cmentarzu Oliwskim

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Jerzy Majewski: Stefan Elek - Węgier, który wybrał Polskę. wyborcza.pl, 2009-11-21. [dostęp 2016-02-13].
  2. a b c Stefan Elek odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. prezydent.pl, 2016-01-23. [dostęp 2016-02-13].
  3. Maria Zima, Węgrzy wobec Powstania Warszawskiego, Pruszków 2015, s. 132.
  4. Stefan Elek. Archiwum Historii Mówionej. [dostęp 2016-02-13].
  5. Nekrolog www.nekrologi.net
  6. Stefan Elek. cmentarze-gdanskie.pl. [dostęp 2020-09-04].
  7. M.P. z 2016 r. poz. 21.
  8. Odznaczenia z okazji Narodowego Święta Niepodległości. prezydent.pl, 2015-11-11. [dostęp 2018-02-15].
  9. M.P. z 1956 r. nr 18, poz. 255.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]