Stefan Kołaczkowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stefan Kołaczkowski
Ilustracja
Stefan Kołaczkowski
Data i miejsce urodzenia 17 lipca 1887
Ujarzyńce na Podolu
Data i miejsce śmierci 16 lutego 1940
Kraków
Zawód, zajęcie historyk literatury, krytyk i publicysta

Stefan Kołaczkowski (ur. 17 lipca 1887 w Ujarzyńcach na Podolu, zm. 16 lutego 1940 w Krakowie) – polski historyk literatury, krytyk i publicysta.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Ujarzyńcach na Podolu. Jego ojciec był agronomem i dzierżawcą majątku. Rozpoczął naukę w szkole realnej w Warszawie, którą jednak musiał przerwać z powodu długotrwałej choroby. Następnie w 1905 został wydalony ze szkoły za udział w strajku szkolnym. Ostatecznie maturę zdał eksternistyczne w Kaliszu. W latach 1909–1911 zdobywał wykształcenie filozoficzno-estetyczne i psychologiczne na uniwersytetach w Lipsku, Berlinie, Fryburgu. Od 1912 studiował u Aleksandra Brücknera w Berlinie literaturę polską.

W 1912 debiutował recenzjami w „Nowej Gazecie”. W 1914 uzyskał doktorat na Uniwersytecie Jagiellońskim rozprawą Estetyka Józefa Kremera. W latach 1914–1924 pracował jako nauczyciel w gimnazjach w Warszawie. W tym czasie prowadził też działalność publicystyczną i naukową, publikując m.in. w czasopismach „Rydwan” (1919) i „Naród” (1920-1921). W latach 1922–1923 redagował „Przegląd Warszawski”, zaś w latach 1934–1938 założony przez siebie kwartalnik „Marchołt”. Pisywał też do „Wiadomości Literackich” (1925–1928) i „Drogi”. Habilitację uzyskał w 1928, zaś od 1933 był na Uniwersytecie Jagiellońskim profesorem literatury polskiej.

Po wybuchu II wojnie światowej został aresztowany wraz z innymi naukowcami, a następnie wywieziony do obozów koncentracyjnych Sachsenhausen i Oranienburg. Zmarł z powodu ciężkiej choroby po uwolnieniu z obozu i powrocie do Krakowa.

Działalność[edytuj | edytuj kod]

Jego działalność intelektualna stała na pograniczu krytyki i nauki. Reprezentował tendencje antypozytywistyczne, zbliżając się do metod zaczerpniętych z neoidealizmu niemieckiego, m.in. Diltheya. Odwoływał się także to myśli Stanisława Brzozowskiego i personalizmu. Z tych powodów nie unikał swobody metodologicznej i nieostrych pojęć, odchodząc częściowo od ścisłego rygoru naukowego, dbając jednak o wewnętrzną spójność i konsekwencję.

Propagował ideę uniwersytetów ludowych oraz wspierał twórczość chłopską, widząc w tej warstwie siłę i nadzieję na odnowę kultury. Krytycznie odnosił się do twórczości uznanej przez siebie za pretensjonalną (Zofia Nałkowska) lub wątłą duchowo (Jarosław Iwaszkiewicz). Był zaangażowany w spory polemiczne, np. w związku ze Wstępem do badań nad dziełem literackim Manfreda Kridla.

W 1968 Stanisław Pigoń wydał Pisma wybrane Stefana Kołaczkowskiego (studia o romantykach, modernistach i literaturze międzywojennej).

Ważniejsze prace[edytuj | edytuj kod]

  • Estetyka Józefa Kremera (1914)
  • Stanisław Wyspiański. Rzecz o tragediach i tragizmie (1922)
  • Twórczość Jana Kasprowicza (1924)
  • Dwa studja : Fredro, Norwid (1934)[1]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stefan Kołaczkowski, Dwa studja : Fredro, Norwid, wyd. 1934., Zawiera: Osobowość i postawa poetycka Fredry ; Ironja Norwida., polona.pl [dostęp 2018-06-15].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Kwiatkowski: Dwudziestolecie międzywojenne. Wyd. III - 5 dodruk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012, s. 490-492, 511, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 978-83-01-13851-6.
  • Kołaczkowski Stefan. W: Encyklopedia PWN [on-line]. Wydawnictwo Naukowe PWN. [dostęp 2014-07-16].
  • Grzegorz Gazda: Dwudziestolecie międzywojenne. Słownik literatury polskiej. Gdańsk: słowo / obraz terytoria; Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe, 2008, s. 98. ISBN 978-83-7420-110-0.