Stefan Przanowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stefan Przanowski
Ilustracja
fot. B. Dorys ok. 1936
Data i miejsce urodzenia

12 kwietnia 1874
Słupca, Królestwo Polskie

Data i miejsce śmierci

17 lutego 1938
Kraków, Polska

Miejsce spoczynku

cmentarz Powązkowski

Zawód, zajęcie

inżynier-mechanik

Edukacja

Szkoła Realna w Łowiczu

Alma Mater

Politechnika w Karlsruhe

Rodzice

Edward Przanowski,
Józefa z Lewickich

Małżeństwo

1) Maria z Narkiewiczów
2) Zofia z Grabowskich

Dzieci

Wojciech Przanowski (1922-1962)
Izabela Wasiak (1927-1990)

Krewni i powinowaci

Jan Przanowski (brat)
Władysław Przanowski (brat)
Jan Przanowski (1909-1980) (bratanek)

Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Wielki Oficer Orderu Korony Rumunii
Stefan Przanowski
Data i miejsce urodzenia

12 kwietnia 1874
Słupca

Data śmierci

17 lutego 1938

Minister przemysłu i handlu
Okres

od 26 listopada 1920
do 13 września 1921 (jako kierownik ministerstwa do 19 września 1921)

Poprzednik

Wiesław Chrzanowski

Następca

Henryk Strasburger (p.o.)

Grób ministra Stefana Przanowskiego na Starych Powązkach w Warszawie

Stefan Przanowski (ur. 12 kwietnia 1874 w Słupcy, zm. 17 lutego 1938 w Krakowie) – polski inżynier-mechanik, przemysłowiec, działacz gospodarczy, minister aprowizacji, minister przemysłu i handlu.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Edwarda Przanowskiego (1845-1929), żołnierza Powstania Styczniowego, inżyniera powiatowego w Słupcy i Łęczycy, brat Władysława Przanowskiego (1880-1937), inżyniera i pedagoga, założyciela i dyrektora Państwowego Instytutu Robót Ręcznych w Warszawie, brat Jana Przanowskiego (1873-1941), adwokata, posła na Sejm RP w latach 1930–1935.

Absolwent Gimnazjum Realnego w Łowiczu i Politechniki w Karlsruhe. Po pobycie w Niemczech przeniósł się do Warszawy, gdzie zarządzał kilkoma przedsiębiorstwami (m.in. „Biura technicznego Breitkopf i Przanowski, d. Leon Jantzen”).

W czasie I wojny był członkiem Komitetu Obywatelskiego Miasta stołecznego Warszawy i Zarządu Miasta Warszawy, kierował Sekcją Żywnościową. Zaangażował się także w działalność polityczną w ramach Międzypartyjnego Koła Politycznego. Należał do Polskiej Partii Postępowej. 7 grudnia 1917 wszedł do rządu Jana Kucharzewskiego jako minister aprowizacji. Ustąpił ze stanowiska wraz z całym gabinetem, w proteście przeciw pokojowi brzeskiemu.

W latach 1920–1921 w rządzie Wincentego Witosa objął ministerstwo przemysłu i handlu. Jako zwolennik wolnego rynku zlikwidował działające wcześniej urzędy etatystyczne: węglowy, naftowy, zbożowy. Nazywany był papieżem polskiego liberalizmu.

W 1921 dla uczczenia zasług inż. Stefana Przanowskiego – ówczesnego ministra przemysłu i handlu w Kopalni Soli w Wieliczce jednej z grot solnych nadano nazwę – komora Przanowski[1].

W czerwcu 1922 w czasie przesilenia rządowego desygnowany na premiera, gabinetu nie stworzył, gdyż nie uzyskał poparcia Naczelnika PaństwaJózefa Piłsudskiego. W 1922 kandydował do Sejmu RP z listy Centrum Mieszczańskiego, nie uzyskał jednak mandatu (wobec słabego wyniku całej listy); Przanowski wycofał się z polityki i pozostał przy działalności gospodarczej.

Przez wiele lat (1918-1930) był dyrektorem naczelnym, a następnie – od 1934 do śmierci w 1938 – prezesem Rady Nadzorczej Towarzystwa Akcyjnego Fabryk Metalowych „Norblin, Bracia Buch i T.Werner” w Warszawie.

Zaliczano Przanowskiego do najbardziej wpływowych przemysłowców i działaczy gospodarczych; zachował niezależność od kapitału obcego; był członkiem rad nadzorczych wielu spółek przemysłowych i banków:

Był członkiem Prezydium Rady Centralnego Związku Polskiego Przemysłu, Górnictwa, Handlu i Finansów „Lewiatan”, wiceprezesem Izby Przemysłowo-Handlowej w Warszawie, wiceprezesem i członkiem Rady Polskiego Związku Przemysłowców Metalowych.

Wraz z Kołem Karlsruheńczyków przy Stowarzyszeniu Techników należał od 1924 do Polskiej Korporacji Akademickiej ZAG „Wisła”.[2]

Mieszkał w Warszawie przy Alejach Ujazdowskich 36 (Kamienica pod Gigantami); w 1924 nabył majątek ziemski (ponad 600 ha), wraz z pałacem[3], w Nowej Wsi koło Starogardu Gdańskiego na Pomorzu.

W małżeństwie z Zofią z Grabowskich miał syna Wojciecha (1922-1962), żołnierza Powstania Warszawskiego, inżyniera-mechanika[4] i córkę Izabelę Wasiak – polonistkę, nauczycielkę, wydawcę drugiego obiegu.

Pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 170-6-25)[5]; nagrobek[6] ozdobiony płaskorzeźbą „Smutek” – autorstwa Leona Szacsznajdera.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Alfons Długosz chamber | Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka, muzeum.wieliczka.pl [dostęp 2017-11-26] [zarchiwizowane z adresu 2014-12-05] (ang.).
  2. Lista członków Związku Filistrów Gdańskiej Korporacji Z.A.G. „Wisła”, Warszawa [b.d.w.] (ok. 1928 r. i dalsze Listy).
  3. http://chatakociewia.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=217:paac-w-nowej-wsi-rzecznej&catid=57:paace&Itemid=106;
    http://www.rotmanka.com/zamki/index.php?option=com_content&task=view&id=1348&Itemid=32.
  4. Powstańcze Biogramy – Wojciech Przanowski, www.1944.pl [dostęp 2020-01-03] (ang.).
  5. Cmentarz Stare Powązki: JĘDRUŚ PRZANOWSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2019-12-23].
  6. http://www.komitetpowazkowski.home.pl/pdf/397.pdf.
  7. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 20.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]