Stefan Przanowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stefan Przanowski
Ilustracja
fot. B. Dorys ok. 1936
Data i miejsce urodzenia 21 marca 1874
Słupca, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci 17 lutego 1938
Kraków, Polska
Miejsce spoczynku Cmentarz Powązkowski
Zawód inżynier-mechanik
Edukacja Szkoła Realna w Łowiczu
Alma Mater Politechnika w Karlsruhe
Rodzice Edward Przanowski,
Józefa z Lewickich
Małżeństwo 1) Maria z Narkiewiczów
2) Zofia z Grabowskich
Dzieci Wojciech Przanowski (1922-1962)
Izabela Wasiak (1927-1990)
Krewni i powinowaci Jan Przanowski (brat)
Władysław Przanowski (brat)
Jan Przanowski (1909-1980) (bratanek)
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Wielki Oficer Orderu Korony Rumunii
Stefan Przanowski
Miejsce urodzenia Słupca
Minister przemysłu i handlu
Okres od 26 listopada 1920
do 13 września 1921 (jako kierownik ministerstwa do 19 września 1921)
Poprzednik Wiesław Chrzanowski
Następca Henryk Strasburger (p.o.)
Grób ministra Stefana Przanowskiego na Starych Powązkach w Warszawie

Stefan Przanowski (ur. 12 kwietnia 1874 w Słupcy, zm. 17 lutego 1938 w Krakowie) – polski inżynier-mechanik, przemysłowiec, działacz gospodarczy, minister aprowizacji, minister przemysłu i handlu.

Życiorys[edytuj]

Syn Edwarda Przanowskiego (1845-1929), żołnierza Powstania Styczniowego, inżyniera powiatowego w Słupcy i Łęczycy, brat Władysława Przanowskiego (1880-1937), inżyniera i pedagoga, założyciela i dyrektora Państwowego Instytutu Robót Ręcznych w Warszawie, brat Jana Przanowskiego (1873-1941), adwokata, posła na Sejm RP w latach 1930-1935.

Absolwent Gimnazjum Realnego w Łowiczu i Politechniki w Karlsruhe. Po pobycie w Niemczech przeniósł się do Warszawy, gdzie zarządzał kilkoma przedsiębiorstwami (m.in. „Biura technicznego Breitkopf i Przanowski, d. Leon Jantzen”).

W czasie I wojny był członkiem Komitetu Obywatelskiego Miasta stołecznego Warszawy i Zarządu Miasta Warszawy, kierował Sekcją Żywnościową. Zaangażował się także w działalność polityczną w ramach Międzypartyjnego Koła Politycznego. Należał do Polskiej Partii Postępowej. 7 grudnia 1917 wszedł do rządu Jana Kucharzewskiego jako minister aprowizacji. Ustąpił ze stanowiska wraz z całym gabinetem, w proteście przeciw pokojowi brzeskiemu.

W latach 1920-21 w rządzie Wincentego Witosa objął ministerstwo przemysłu i handlu. Jako zwolennik wolnego rynku zlikwidował działające wcześniej urzędy etatystyczne: węglowy, naftowy, zbożowy. Nazywany był papieżem polskiego liberalizmu.

W 1921 dla uczczenia zasług inż. Stefana Przanowskiego – ówczesnego ministra przemysłu i handlu w Kopalni Soli w Wieliczce jednej z grot solnych nadano nazwę – komora Przanowski[1].

W czerwcu 1922 w czasie przesilenia rządowego desygnowany na premiera, gabinetu nie stworzył, gdyż nie uzyskał poparcia Naczelnika PaństwaJózefa Piłsudskiego. W 1922 kandydował do Sejmu RP z listy Centrum Mieszczańskiego, nie uzyskał jednak mandatu (wobec słabego wyniku całej listy); Przanowski wycofał się z polityki i pozostał przy działalności gospodarczej.

Przez wiele lat (1918-1930) był dyrektorem naczelnym, a następnie – od 1934 prezesem Rady Nadzorczej Towarzystwa Akcyjnego Fabryk Metalowych pod firmą „Norblin, Bracia Buch i T.Werner” w Warszawie.

Zaliczano Przanowskiego do najbardziej wpływowych przemysłowców i działaczy gospodarczych; zachował niezależność od kapitału obcego; był członkiem rad nadzorczych wielu spółek przemysłowych i banków:

Był członkiem Prezydium Rady Centralnego Związku Polskiego Przemysłu, Górnictwa, Handlu i Finansów „Lewiatan”, wiceprezesem Izby Przemysłowo-Handlowej w Warszawie, wiceprezesem i członkiem Rady Polskiego Związku Przemysłowców Metalowych.

Wraz z Kołem Karlsruheńczyków przy Stowarzyszeniu Techników należał od 1924 do Polskiej Korporacji Akademickiej ZAG „Wisła”.[2]

Mieszkał w Warszawie przy Alejach Ujazdowskich 36 (Kamienica pod Gigantami); w 1924 nabył majątek ziemski (ponad 600 ha), wraz z pałacem[3], w Nowej Wsi koło Starogardu Gdańskiego na Pomorzu.

W małżeństwie z Zofią z Grabowskich miał syna Wojciecha (1922-1962), żołnierza Powstania Warszawskiego, inżyniera-mechanika[4] i córkę Izabelę Wasiak – polonistkę, nauczycielkę, wydawcę drugiego obiegu.

Pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 170 rząd 6); nagrobek[5] ozdobiony płaskorzeźbą „Smutek” – autorstwa Leona Szacsznajdera.

Odznaczenia[edytuj]

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Przanowski Stefan (1874–1938) w: Polski Słownik Biograficzny. Wrocław: Ossolineum, 1985 tom XXVIII/4, s. 640-642 (autor biogramu: Ryszard Szwoch);
  • Encyklopedia historii gospodarczej;
  • Encyklopedia Warszawy (suplement);
  • Słownik biograficzny techników polskich, tom 10 (autor biogramu: Józef Piłatowicz).
  • Ministrowie Polski Niepodległej 1918-1945, pod red. Marka Baumgarta, Henryka Walczaka i Adama Wątora. Szczecin: Wyd. Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2001, s. 327-329; ​ISBN 83-7241-146-8​.

Linki zewnętrzne[edytuj]