Stefania Skwarczyńska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stefania Skwarczyńska
Data i miejsce urodzenia 17 listopada 1902
Kamionka Strumiłowa
Data i miejsce śmierci 28 kwietnia 1988
Łódź
Miejsce spoczynku Stary Cmentarz w Łodzi
Narodowość polska
Tytuł naukowy profesor zwyczajny
Edukacja Państwowe Gimnazjum w Sanoku
Uczelnia Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie
Wydział Humanistyczny
Stanowisko wykładowca
Rodzice Mieczysław Strzelbicki
Maria Ścibor-Rylska
Małżeństwo Tadeusz Skwarczyński
Dzieci Maria, Joanna
Krewni i powinowaci Janina, Stanisław, Marian (rodzeństwo)
Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi Medal 10-lecia Polski Ludowej

Stefania Maria Salomea Skwarczyńska[1][2] z domu Strzelbicka, ps. „Maria” i „Jarema” (ur. 17 listopada 1902 w Kamionce Strumiłowej, zm. 28 kwietnia 1988 w Łodzi) – polska teoretyk i historyk literatury, teatrolog, profesor zwyczajny, doktor honoris causa Uniwersytetu Łódzkiego.

Życiorys[edytuj]

Pochodziła z rodziny ziemiańskiej. Bratem jej prababki był Stefan Garczyński. Jej rodzicami byli Mieczysław (1857–1922) i Maria, z domu Ścibor-Rylska[a]. Ojciec był urzędnikiem i pracował na stanowisku starosty. Rodzina zamieszkiwała w różnych miejscowościach w zależności od miejsca pracy urzędniczej ojca. Stefania Skwarczyńska urodziła się w Kamionce Strumiłowej, gdzie rodzina posiadała gospodarstwo, a w tym czasie ojciec był tamtejszym starostą. Miała siostrę Janinę (1904-1927[3]) oraz braci Stanisława (1906-1938, podporucznik 9 Pułku Strzelców Konnych, zginął podczas manewrów wojskowych w Ceranowie[4][5]) i Mariana (1908–1940, inżynier, podporucznik rezerwy Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej). Matka zmarła w 1908 po urodzeniu czwartego dziecka, a po jej śmierci rodzeństwo wychowywała Maria Parczewska (1869–1939), siostra cioteczna Marii Ścibor-Rylskiej. Wówczas rodzina przeniosła się z Kamionki do Nowego Sącza. Po wybuchu I wojny światowej od 1914 do 1915 rodzeństwo zostało ewakuowane przez ojca na teren Austrii, wpierw do Bad Ischl, a wiosną 1915 do Gmunden. Później w trakcie wojny rodzina powróciła do Nowego Sącza, a po przejściu Mieczysława Strzelbickiego na emeryturę osiadła w Dąbrówce Polskiej pod Sanokiem; obecnie miejska dzielnica Dąbrówka[6] (tam znajdował się majątek z dworem, który pierwotnie Maria Ścibor-Rylska odziedziczyła po swojej krewnej, Zygmuncie).

Stefania Skwarczyńska uczyła się w gimnazjach w Gmunden (1915, prowadzone przez Siostry Świętego Krzyża), Nowym Sączu (1915–1918, ukończyła tam klasy III, IV i V) oraz od 1918 w Gimnazjum Męskim w Sanoku (po przejściu ojca na emeryturę), gdzie 22 czerwca 1921 jako prywatystka (hospitantka) uzyskała egzamin dojrzałości z wynikiem celującym[7][8][1][9][b]. Następnie, kierując się swoimi zainteresowaniami, w 1921 podjęła studia polonistyki i romanistyki na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Jej praca roczna napisana w pierwszym semestrze studiów Ewolucja obrazów u Słowackiego na seminarium u prof. Juliusza Kleinera została uznana za dysertację doktorską, której obrona odbyła się po czwartym roku studiów w 1925.

Latem 1922 w Stanisławowie wyszła za mąż za Tadeusza Skwarczyńskiego oficera artylerii Wojska Polskiego (kilka tygodni później, 25 września 1922, zmarł jej ojciec). Mieszkała i pracowała w miejscowościach, gdzie pełnił służbę wojskową jej mąż: w Stanisławowie (1922–1924 i 1925–1929, tam uczyła języka polskiego w Gimnazjum ss. Urszulanek i języka francuskiego w Gimnazjum im. Elizy Orzeszkowej; w tym czasie była też recenzentem teatralnym w „Kurierze Stanisławowskim”), Warszawie (1924–1925, wówczas studiowała nauki o literaturze na Uniwersytecie Warszawskim), niespełna rok ponownie w Stanisławowie, od 1929 do 1930 w Będzinie (wówczas publikowała), od 1931 do 1932 Brześciu nad Bugiem (pracowała w żeńskim Gimnazjum Macierzy Szkolnej), Łodzi (od 1932, pracowała w Gimnazjum im. Elizy Orzeszkowej). W Łodzi założyła Łódzkie Towarzystwo Polonistów, przekształcone następnie w Oddział Stowarzyszenia Polonistów RP, którego od 1937 była wiceprezesem i prezesem. W 1937 współdziałała przy tworzeniu rocznika „Prace Polonistyczne”.

23 czerwca 1937 habilitowała się na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie[10] za pracę „Estetyka makaronizmu”. Była to pierwsza habilitacja z teorii literatury. Mianowana na stanowisko docenta teorii literatury na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie[11]. Od tego czasu mieszkając w Łodzi i wykładając tam na Wolnej Wszechnicy, jednocześnie dojeżdżała do Lwowa, gdzie rozpoczęła wykładać teorię literatury. W 1939 została profesorem nadzwyczajnym w Oddziale Łódzkim Wolnej Wszechnicy Polskiej. W roku akademickim 1938/1939 przydzielono jej Katedrę Historii i Teorii Literatury[1], której pełnienie przerwał wybuch II wojny światowej.

We wrześniu 1939 przebywała w Dąbrówce Polskiej, po czym wyjechała do Lwowa, gdzie została zatrudniona w niższym od uzyskanego przed wojną stopniu docenta filologii polskiej przemianowanego na ukraiński Uniwersytetu im. Iwana Franki, współpracowniczką prof. Juliusza Kleinera w Katedrze Literatury Polskiej. W nocy 13/14 kwietnia 1940, jako żona polskiego oficera przebywającego wówczas w oflagu, została aresztowana i wraz z trojgiem małych dzieci (dwoma córkami i chrześniakiem) i teściową wywieziona do miejscowości Michajłówka (Krasnyj Skotowod) w pobliżu Ałmaty w Kazachstanie.

Sylwetkę Skwarczyńskiej na zesłaniu opisała Ola Watowa we wspomnieniach Wszystko, co najważniejsze. Jako jedna z nielicznych, w listopadzie 1940, po ośmiu miesiącach powróciła z zesłania do Lwowa dzięki interwencji prof. Kleinera, Wandy Wasilewskiej i prof. Rudolfa Weigla, w którego Instytucie Badań nad Tyfusem Plamistym znalazła zatrudnienie i ochronę jako kierownik hodowli wszy zdrowych (karmiciel wszy)[12]. Wówczas pracowała ponownie jako docent na Uniwersytecie im. Iwana Franki we Lwowie. Później uratowała prof. Kleinera z rodziną przed Niemcami umieszczając go kolejno u rodzin Fudakowskich, Teleżyńskich i Żółtowskich (Krasnobród, Wilkołaz, Milejów),

Po odzyskaniu wolności była członkiem konspiracji ZWZ-AK działając pod pseudonimami „Maria” i „Jarema”. Kierowała komórką „Pomoc Żołnierzowi”, prowadziła szkolenie kobiet i działalność wydawniczą, współredagowała konspiracyjne pisma „Służba Państwu” (1941, współpracując z organizacją Wierni Polsce) i „Kobieta w walce” (1943–1944). Funkcjonowała także w tajnym nauczaniu, prowadząc m.in. seminarium „Historycznym szlakiem teorii literatury” dla przyszłych kandydatów do doktoratów[13]. Jej publikacje z okresu okupacji wydało Biuro Informacji i Propagandy ZWZ-AK. W 1944 wraz z Mirosławem Żuławskim wydała ulotkę Pieśń o męczennikach. Lament na mordy ukraińskie dotyczącą ludobójstwa ukraińskiego na Wołyniu. Ponadto funkcjonowała w konspiracyjnym teatrze pod nazwą „Sodaliskowo”. Po ponownym zajęciu Lwowa przez Armię Czerwoną pracowała na uniwersytecie oraz była kelnerką w kawiarni polskiej. Od 1944 do 1945 była zatrudniona na Uniwersytecie im. Iwana Franki we Lwowie w Katedrze Filologii Francuskiej[14].

W maju 1945 została wysiedlona ze Lwowa, wyjechała do Łodzi i w tym roku została profesorem powstałego Uniwersytetu Łódzkiego[15] (przyjął ją prof. Teodor Vieweger, który zginął kilka dni później), gdzie kierowała Katedrą Teorii Literatury, która została zlikwidowana w 1951. Wskutek interwencji prof. Jana Szczepańskiego, Stefania Skwarczyńska pozostała na uczelni, wykładała literaturę powszechną aż do ponownego powołania Katedry Teorii Literatury w 1958. Po II wojnie światowej wykładała także w Łodzi na Kursie Przysposobienia Filmowego (1945–1946), Państwowej Wyższej Szkole Pedagogicznej (od 1946), Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej (od 1947, w tym w roku akademickim 1947/1948 była dziekanem Wydziału Dramatycznego) i Państwowej Wyższej Szkole Filmowej (od 1947), zaś w latach 1958–1962 w połączonej Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej i Filmowej im. Leona Schillera. W 1958 została profesorem zwyczajnym. W 1981 otrzymała tytuł doctora honoris causa Uniwersytetu Łódzkiego[16].

W ramach inwigilacji środowisk byłych lwowskich profesorów, po 1945 zatrudnionych na uczelniach PRL, w latach 1959–1960 Stefania Skwarczyńska wraz z Łucją Woszczyk była rozpracowywana przez UB za „utrzymywanie kontaktów z emigracyjnym PSL” oraz „z biskupem Klepaczem[17].

Pełniła funkcję prezesa Łódzkiego Oddziału Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza (1945–1949), przewodniczącej Wydziału I Łódzkiego Towarzystwa Naukowego (1957–1960). Od 1951 była członkiem korespondentem PAU, od 1951 członkiem Komitetu Badań o Literaturze PAN, od 1971 członkiem korespondentem PAN, od 1976 członkiem rzeczywistym PAN, członkiem Zarządu Głównego Ligi Kobiet, członkiem Zarządu Association Internationale de Littérature Comparée (1964–1967), członkiem Międzynarodowego Komitet Obrońców pokoju (1952–1969), członkiem Międzynarodowego Komitetu Matek. Współpracowała z organami prasowymi Stowarzyszenia „Pax”, „Tygodnikiem Powszechnym”, miesięcznikiem „Znak”.

Podczas zjazdu koleżeńskiego z okazji 70–lecia pierwszej matury w sanockim gimnazjum, który odbył się w dniach 21–22 czerwca 1958, była autorką artykułu „Panny i Jaskółka”, opisującego lata nauki 1918–1925, w tym działalność (także podczas I wojny światowej) organizowanego i współkierowanego przez siebie stowarzyszenia Jaskółka, działającego w kierunku pracy patriotyczno-charytatywno-społecznej oraz szerzenia oświaty i umacniania świadomości narodowej, zrzeszającego panny tj. uczennice hospitantki Gimnazjum Męskiego[18][19][20]. Na tym zjeździe dokonała odsłonięcia tablicy pamiątkowej poświęconej poległym i pomordowanym absolwentom gimnazjum.

Córkami Stefanii i Tadeusza Skwarczyńskich były: Maria, po mężu Olszewska (1928–2011, biolog, emerytowana profesor Uniwersytetu Łódzkiego, członek rzeczywisty PAN) i Joanna (zginęła tragicznie w lipcu 1948 na Jeziorze Gardno, mając 13 lat[21][22]). Stefania Skwarczyńska zamieszkiwała przy ulicy Julianowskiej 22 w Łodzi[23].

Zmarła 28 kwietnia 1988 w Łodzi i została pochowana na na Starym Cmentarzu w Łodzi 3 maja 1988[24]. W tym samym miejscu został pochowany jej mąż Tadeusz (1894–1978), a na tym cmentarzu spoczęła także ich córka Joanna. Powinowatymi teściowej Tadeusza Skwarczyńskiego byli Józef Haller i Stanisław Haller.

W 1988 powstał dokumentalny film biograficzny o Stefanii Skwarczyńskiej Stefania Skwarczyńska – szkic do portretu uczonej autorstwa Zygmunta Skoniecznego[25][26].

Dorobek naukowy[edytuj]

Rozległy dorobek twórczy Skwarczyńskiej ogarniał kilka dyscyplin. Jako teoretyk literatury najpierw wypracowała pionierską koncepcję „literatury stosowanej” (użytkowej, wyróżnionej obok autonomicznej „literatury pięknej”; 1932), postulując i rozwijając badania nad rozmaitymi gatunkami tekstów użytkowych (rozprawy Estetyka makaronizmu i Próba teorii rozmowy). Rewelacją stała się wysnuta z tych założeń obszerna i nowatorska monografia Teoria listu (1937). Sformułowała potem nowatorską, rewolucyjnie śmiałą, a nadal mało docenianą, koncepcję dzieła literackiego, którym jest „każdy sensowny twór słowny” (1954), otwierając się na rozpoznanie wszelkiej aktywności słownej jako przejawu egzystencji ludzkiej (co przypomina egzystencjalną refleksję o literaturze jako „świadectwie bycia” Martina Heideggera, lecz powstało niezależnie). Następnie (1965) dała precyzyjny opis gatunku literackiego (wyróżniając „nazwy, pojęcia i przedmioty genologiczne”) oraz całą teorię gatunków. Swą rozległą wiedzę o metodologii badań literackich, wysnutą z analizy tekstów źródłowych, przedstawiła w klasycznej już syntezie Kierunki w badaniach literackich (1984), obfitującej we wnikliwe mikrointerpretacje poszczególnych koncepcji teoretycznych.

Jako historyk literatury skupiała się najchętniej wokół romantyzmu (tu słynna rozprawa o strukturze gatunkowej Genezis z Ducha Juliusza Słowackiego oraz odkrywcza interpretacja Nie-Boskiej komedii Zygmunta Krasińskiego jako utworu awangardowego) i Młodej Polski (Wyspiański), ale też wokół epoki baroku (głośny esej o Myślach Pascala), a nawet renesansu (rozprawa o „toku eseistycznym” w Trenach Jana Kochanowskiego). Stałym przedmiotem fascynacji Skwarczyńskiej był Adam Mickiewicz, któremu, prócz wielu rozpraw, poświęciła osobną monografię Mickiewiczowskie „powinowactwa z wyboru” (1957). Mistrzowskie są jej interpretacje (ideowe, genologiczne) liryków Mickiewicza, zwłaszcza Hymnu na dzień Zwiastowania NMPanny.

W dziedzinie teatrologii głosiła „teatralną teorię dramatu”, uznając go, wbrew tradycji sięgającej Arystotelesa, za osobny rodzaj z pogranicza literatury i sztuki teatru. Nowatorskim osiągnięciem Skwarczyńskiej były rekonstrukcje i interpretacje spektakli Leona Schillera. W eseju Stefan Jaracz i biała tragedia zawarła, z kolei, obok rekonstrukcji warsztatu wielkiego aktora nowatorskie obserwacje o dramatach Cypriana Norwida.

Jej pierwsza książka to praca studencka (potraktowana jako doktorska), wykonana pod opieką Juliusza Kleinera: Ewolucja obrazów u Słowackiego (Lwów 1925). Praca habilitacyjna została zatytułowana „Estetyka makaronizmu”. Ważniejsze książki późniejsze: Szkice z zakresu teorii literatury (1932), Teoria listu (1937; nowatorska monografia gatunku z zakresu literatury stosowanej, pierwsza w Polsce habilitacja z teorii literatury - wydana jako książka habilitacyjna), Studia i szkice literackie (1953), Wstęp do nauki o literaturze (1954-1965; synteza nieukończona, lecz podstawowa jako wykład poglądów uczonej i klasyczna już; w tomie III wykład teorii genologicznej), Mickiewiczowskie „powinowactwa z wyboru” (1957), Leona Schillera trzy inscenizacje „Nie-Boskiej komedii” (1959), W kręgu wielkich romantyków polskich (1966), Wokół teatru i literatury (1970), Pomiędzy historią a teorią literatury (1975), Kierunki w badaniach literackich (1984), W orbicie literatury – teatru – kultury naukowej (1985). Jej ostatnia książka została wyróżniona Nagrodą Narodowej Rady Kultury w 1986.

Opracowała też cenną antologię źródłową Teoria badań literackich za granicą (1965–1986, 6 woluminów), zawierającą teksty niezbędne dla rekonstrukcji i poznania refleksji o literaturze (m.in. Goethego, Freuda, Junga, Heideggera, Jakobsona). Była pomysłodawcą i redaktorem naczelnym międzynarodowego i wielojęzycznego pisma naukowego „Zagadnienia Rodzajów Literackich”, wydawanego w Łodzi i redagowane w mieszkaniu przy ul. G. Narutowicza (od 1958; półrocznik)

Była promotorką prac naukowych, m.in. magisterskiej Jana Trzynadlowskiego[27].

Twórczość Stefanii Skwarczyńskiej – wybór[edytuj]

Tomy autorskie
  • Ewolucja obrazów u Słowackiego. Lwów 1925
  • Szkice z zakresu teorii literatury. Lwów 1932
  • Teoria listu. Lwów 1937 (pierwsze wznowienie: Białystok 2005)
  • Z teorii literatury cztery rozprawy. Łódź 1947
  • Systematyka głównych kierunków w badaniach literackich. Łódź 1948, tom I
  • Studia i szkice literackie. Warszawa 1953
  • Wstęp do nauki o literaturze. Warszawa 1954-1965, tomy I-III
  • Mickiewiczowskie „powinowactwa z wyboru”. Warszawa 1957
  • Leona Schillera trzy inscenizacje „Nie-Boskiej komedii” Zygmunta Krasińskiego. Warszawa 1959
  • Teoria badań literackich za granicą. Warszawa 1965, tomy I i II
  • W kręgu wielkich romantyków polskich. Warszawa 1966
  • Wokół teatru i literatury. Warszawa 1970
  • Pomiędzy historią a teorią literatury. Warszawa 1975
  • Kierunki w badaniach literackich. Warszawa 1984
  • W orbicie literatury – teatru – kultury naukowej. Warszawa 1985
Antologie poezji
  • Wielkanocna pisanka. Lwów 1942
  • Wierne płomienie. Lwów 1943
  • Śpiew wojny. Lwów 1944
Inne
  • Katolickie posłannictwo dziejowe Polski. 1943 (broszura)
  • Rzut oka na straty kultury polskiej w czasie okupacji niemieckiej. 1944 (raport)
Antologia tekstów źródłowych
  • Teoria badań literackich za granicą. Oprac. Stefania Skwarczyńska. Kraków 1965-1986, 6 woluminów

Odznaczenia[edytuj]

Uwagi

  1. Grobowiec rodzinny Strzelbickich znajduje się w części „Rymanowski Stary” Cmentarza Centralnego w Sanoku. Zostali w nim pochowani: Mieczysław Strzelbicki, Janina Strzelbicka i Maria Parczewska.
  2. Sanockie gimnazjum ukończyła cała czwórka rodzeństwa Strzelbickich.

Przypisy

  1. a b c Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 56.
  2. Golicka-Jabłońska Małgorzata, Tak trzeba. Łódź 2013. Wyd. Dom Literatury w Łodzi
  3. XXXVI. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum im. Królowej Zofji w Sanoku za rok szkolny 1921/1922. Sanok: 1922, s. 16, 24.
  4. XXXVII. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum im. Królowej Zofji w Sanoku za rok szkolny 1923/1924. Sanok: 1924, s. 25.
  5. Strzelbicki Stanisław Józef Franciszek (1906–1938). grajewo.pl. [dostęp 4 stycznia 2015].
  6. Adam Sudoł: Wybór z Księgi Ogłoszeń Parafii Przemienienia Pańskiego w Sanoku (lata 1967–1995). Sanok: 2001, s. 270. ISBN 83-914224-7-X.
  7. XXXV. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum w Sanoku za rok szkolny 1920/1921 wraz z dodatkiem za lata: 1917, 1918, 1919 i 1920. Sanok: Fundusz Naukowy, 1921, s. 58.
  8. Absolwenci. 1losanok.pl. [dostęp 2016-03-06].
  9. Wiesław Koszela. Zmarła prof. Stefania Skwarczyńska. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 2, Nr 15 (450) z 20-31 maja 1988. Sanocka Fabryka Autobusów. 
  10. Skład Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie w roku akademickim 1936/1937 i 1937/1938. Lwów: Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie, 1937, s. 4.
  11. Habilitacje w szkołach akademickich. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 198 z 2 września 1937. 
  12. Jan Draus: Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918-1946. Portret kresowej uczelni. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007, s. 128. ISBN 978-83-7188-964-6.
  13. Jan Draus: Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918-1946. Portret kresowej uczelni. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007, s. 148. ISBN 978-83-7188-964-6.
  14. Jan Draus: Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918-1946. Portret kresowej uczelni. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007, s. 166. ISBN 978-83-7188-964-6.
  15. Jan Draus: Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918-1946. Portret kresowej uczelni. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007, s. 196. ISBN 978-83-7188-964-6.
  16. Doktorzy honoris causa UŁ. [dostęp 21 lutego 2011].
  17. Jan Draus: Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918-1946. Portret kresowej uczelni. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007, s. 197. ISBN 978-83-7188-964-6.
  18. Józef Stachowicz: Gimnazjum Męskie w latach 1880–1958. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888-1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 53.
  19. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 57.
  20. Edward Zając, Oświata i szkolnictwo / Życie kulturalne – Państwowe Gimnazjum Męskie im. Królowej Zofii w Sanoku, w: Sanok. Dzieje miasta. praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 577-578.
  21. Gronczewska Anna, Tragiczne, harcerskie wakacje. [w:] „Kocham Łódź” (dod. do „Polska. Dziennik Łódzki”). 2 VII 2010, nr 84, s. 6.
  22. Druhna Joasia Skwarczyńska – Patronka Ładu Serca. arkadia.zhr.pl. [dostęp 20 listopada 2014].
  23. Zofia Bandurka: Wykaz imienny zaproszonych i obecnych na Zjeździe – przygotowała mgr Zofia Bandurkówna. W: Dwa dni w mieście naszej młodości. Sprawozdanie ze zjazdu koleżeńskiego wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej matury w roku 1958. Warszawa: 1960, s. 144.
  24. Stefania Skwarczyńska. Nekrologi. „Dziennik Łódzki”, s. 7, Nr 100 z 30 kwietnia / 1 maja 1988. 
  25. Stefania Skwarczyńska - szkic do portretu uczonej. filmweb.pl. [dostęp 7 kwietnia 2014].
  26. Stefania Skwarczyńska - szkic do portretu uczonej. filmpolski.pl. [dostęp 7 kwietnia 2014].
  27. Jan Draus: Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918-1946. Portret kresowej uczelni. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007, s. 151. ISBN 978-83-7188-964-6.

Bibliografia[edytuj]

Opracowania i artykuły
Prasa i periodyki