Steniatyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy wsi w Polsce. Zobacz też: wieś na Ukrainie.
Steniatyn
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
Powiat tomaszowski
Gmina Łaszczów
Liczba ludności (2011) 222[1]
Strefa numeracyjna 84
Kod pocztowy 22-650[2]
Tablice rejestracyjne LTM
SIMC 0894090
Położenie na mapie gminy Łaszczów
Mapa lokalizacyjna gminy Łaszczów
Steniatyn
Steniatyn
Położenie na mapie powiatu tomaszowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tomaszowskiego
Steniatyn
Steniatyn
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Steniatyn
Steniatyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Steniatyn
Steniatyn
Ziemia50°31′00″N 23°46′48″E/50,516667 23,780000

Steniatynwieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Łaszczów[3][4].

Wieś położona jest nad rzeką Kamień, przy wojewódzkim trakcie drogowym nr 852

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa zamojskiego.

Wieś stanowi sołectwo gminy Łaszczów[5].

Historia[edytuj]

W 1406 roku Ziemowit IV, książę bełski nadał Stanisławowi Rykale z Wysokiej miejscowości Steniatyn i Łachowce. W roku 1409 Steniatyn przeszedł na jego bratanka Prandotę. W 1446 roku miejscowość należała do Dobiesława z Byszowa herbu Jastrzębiec, starosty, kasztelana i wojewody bełskiego i liczyła wtedy 7 łanów użytków, karczmę z ½ łana użytków, młyn i cerkiew. W latach 1469–1484 występował Jan z Byszowa i Steniatyna, którego zabił Mikołaj Branicki z Brańczy. Jan Łaźniewski ze Steniatyna zabezpieczył w 1482 roku na Steniatynie 30 grzywien i 30 złotych węgierskich Janowi Łaszczowi z Nieledwi, a w 1484 roku odprawił 240 grzywien posagu i wiana żonie Olechnie, córce Dymitra Poryckiego na połowie wsi, a drugą połowę sprzedał za 200 grzywien Andrzejowi Magierze. Zmarł on bezdzietny w 1491 roku, a Steniatyn (połowę) przejął zapewne jego brat Andrzej, bowiem jego syn Jan w 1493 roku odprawił za zgodą ojca 800 grzywien posagu i wiana Steniatynie i Strzyżowie żonie Marcie z Odnowa.

W 1492 roku właścicielem części wsi był Anioł ze Steniatyna i Byszowa, który przekazał ją w 1518 roku swojej córce Katarzynie Zawadzkiej. W 1572 roku część wsi była we władaniu Jana Łaźniewskiego, żonatego z Elżbietą Chodorowską, których synowie: Jakub i Maciej byli dziedzicami Steniatyna. Według rejestru poborowego z 1531 roku we wsi było 1.5 łana użytków i młyn o 1 kole, natomiast w 1578 roku wieś liczyła 2 łany gruntów, 4 zagrodników z ziemią i 3 komorników i należała do Jana Zawadzkiego. Na początku XVIII wieku Steniatyn należał do Stefana Snopkowskiego herbu Rawa, chorążego koronnego, który zmarł prawdopodobnie bezdzietnie w 1622 roku.

W 1654 roku istniał we wsi dwór sosnowo-dębowy na planie prostokąta, z belwederem, trójdzielny, dwutraktowy z sienią na osi i gankiem od frontu. Po bokach sieni w każdym trakcie znajdował się pokój o 4 oknach i schody prowadzące na górną kondygnację. Na niej znajdowała się sala mała o 2 oknach wychodzących na ogród włoski. Dwór ogrzewany był dwoma piecami moskiewskimi. Budynek przykrywał dach z dwoma „wydatkami” od front. Dwór wybudowano przed rokiem 1654, a w tym roku położono nowy dach. Prawdopodobnie ten dwór spłoną w 1723 roku. W 1718 roku właścicielami wsi byli Żulińscy, którzy oddali ją w zastaw Lityńskiemu. W 1732 roku Steniatyn znalazł się w posiadaniu Kazimierza Tadeusza Polanowskiego, który był kolatorem miejscowej cerkwi. W 1752 roku połowa Steniatyna należała do Ignacego Leszczyńskiego, żonatego z Eufrozyną Iwanicką, po którym od 1758 roku dziedziczył bratanek Józef Benedykt Leszczyński, natomiast druga połowa należała do Felicjana Łabęckiego. W 1773 roku po Felicjanie dziedziczyli jego synowie: Józef i Karol. W późniejszym czasie dobra te zostały podzielone pomiędzy kolejnych spadkobierców: Józefa, Michała, Mieczysława, Cypriana i Marię Łabęckich. Jednak właściciele majątku nie dbali o istniejący we wsi dwór, mieszkali bowiem gdzie indziej. W 1815 roku część wsi należała do Łabęckiego.

Druga połowa wsi w XVIII wieku była w posiadaniu Antoniego Leszczyńskiego, sędziego grodzkiego grabowickiego i cześnika bełskiego, ożenionego z Teklą Kunicką. Zmarł on bezdzietny w 1800 roku. Zapewne wówczas tę część wsi kupili Łabęccy, notowani później jako jedyni właściciele. W 1866 roku Łabęccy sprzedali majątek liczący 681 mórg ziemi ornej i ogrodów, 57 mórg lasu i 150 mórg łąk Józefowi i Magdalenie Hryniewieckim. Nowi właściciele dokonali przebudowy siedziby dworskiej znacznie ją rozbudowując. Na północ od dworu stała wtedy stajnia, a przy sadzawce był młyn parowy. W połowie XIX wieku założono tu park przydworski. W listopadzie 1906 roku Hryniewieccy sprzedali wieś za 72 250 rubli Walentemu Wincentowi Kosztowskiemu, żonategmu z Zofią z Hryniewieckich. Starał się on wyciągnąć z majątku maksymalne korzyści przez sukcesywną sprzedaż kolejnych parceli, a w założeniu dworskim urządził wytwórnie serów. W 1908 roku sprzedał pozostały majątek za sumę 70 tys. rubli Aleksandrowi Szeptyckiemu. W czasie I wojny światowej siedziba dworska została częściowo zniszczona. W 1920 roku majątek rozparcelowano, a siedlisko dowrskie kupił Smółka z zięciem Gajewskim.

Spis z 1827 roku notował wieś w powiecie tomaszowskim i parafii Łaszczów. Liczyła wówczas 57 domów i 410 mieszkańców. Pod koniec XIX wieku w Steniatynie były 84 domy i 627 mieszkańców, w tym 107 katolików i 13 Żydów oraz 1180 mórg gruntów. Według spisu z 1921 roku wieś liczyła 110 domów i 586 mieszkańców, w tym 455 Ukraińców i 24 Żydów, natomiast Kolonie Steniatyn I, II, III liczyły łącznie 24 domy i 259 mieszkańców, w tym 32 Ukraińców. W 1929 roku Michał Gajewski posiadał we wsi młyn, a A. Gwoździuk wiatrak.

W 1944 roku tutejszy dwór i budynki gospodarcze zostały zniszczone przez UPA, a ogrody dworskie uległy dewastacji. Rodzina Gajewskich opuściła Steniatyn i udała się do Chełmna.

1 czerwca 1944 r. na pobliskiej kolonii Steniatyn polskie podziemie (AK) zabiło 32 Ukraińców (w tym 13 kobiet i 6 dzieci).

Pierwsze wzmianki o cerkwi w Steniatynie pochodzą z 1472 roku. Notują je źródła z 1564 roku i przed 1674 rokiem. W 1760 roku istniał we wsi drewniana cerkiew parafialna pw. św. Jerzego Męczennika, która należała do dekanatu tyszowieckiego. Ostatnia cerkiew drewniana z 1856 roku była użytkowana do II wojny światowej, a rozebrano ją na początku lat 50.

Pierwotnie cmentarz grzebalny istniał tylko przy cerkwi i był on użytkowany do lat trzydziestych XX wieku. Ze względu na brak miejsca założono wtedy nowy cmentarz w kształcie trapezu o powierzchni 0,6 ha, który był użytkowany do końca II wojny światowej.

W 1954 roku otwarto nową drewnianą szkołę w Steniatynie.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r..
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych - Poczta Polska. „Spis numerów adresowych”, s. według indeksu nazw, 2013. Warszawa: Poczta Polska S.A.. 
  3. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp online].
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200), ze zmianami w obwieszczeniu z dnia 2015-08-044 sierpnia 2015 (Dz.U. z 2015 r. poz. 1636).
  5. Jednostki pomocnicze gminy Łaszczów. Urząd Gminy Łaszczów. [dostęp online].