Stepówka prążkowana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stepówka prążkowana
Pterocles lichtensteinii[1]
Temminck, 1825
Para stepówek prążkowanych z Kenii
Para stepówek prążkowanych z Kenii
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada neognatyczne
Rząd stepówki
Rodzina stepówki
Rodzaj Pterocles
Gatunek stepówka prążkowana
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Stepówka prążkowana (Pterocles lichtensteinii) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny stepówek. Występuje w saharyjskiej części Afryki, Półwyspie Arabskim i południowo-zachodniej Azji. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj]

Po raz pierwszy gatunek opisał Coenraad Jacob Temminck w 1835 roku. Przydzielił mu nazwę Pterocles lichtensteinii[3], podtrzymywaną przez Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC; 2015)[4]. Holotyp pochodził z Nubii. Niektórzy autorzy umieszczali gatunek w rodzaju Eremialector. Możliwe, że stepówka prążkowana tworzy klad ze stepówką czarnolicą (P. decoratus), dwuwstęgową (P. bicinctus), czterowstęgową (P. quadricinctus) oraz indyjską (P. indicus)[3]. IOC wyróżnia 5 podgatunków[4], te same uznają autorzy Handbook of the Birds of the World. Proponowane podgatunki abessinicus, nigricans i hyperythrus zawierają się w nominatywnym[3].

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj]

IOC wyróżnia następujące podgatunki[4]:

BirdLife International szacuje zasięg występowania na 3,83 mln km²[5].

Morfologia[edytuj]

Ilustracja z 1921 autorstwa Henrika Grönvolda; przedstawia ptaki podgatunku arabicus

Długość ciała wynosi 22–26 cm. Skrzydło u samca mierzy 187–195 mm (u samicy 176–187 mm). Długość ogona u samców mieści się w przedziale 70–81 mm, u samic 66–72 mm. Skok liczy 26–28 mm u samców, 25 mm u samic[6]. E.C. Stuart Baker podaje, że u podgatunku arabicus dziób mierzy 11,6–13,9 mm[7]. Masa ciała u ptaków z podgatunku P. l. sukensis to 175–250 u samców i 190–230 g u samic[6].

Dalszy opis dotyczy podgatunku P. l. targius[a]. Sylwetką stepówka prążkowana przypomina małego gołębia o stopniowanym ogonie, w skład którego wchodzi 14–16 sterówek. Jest najmniejszą i posiadającą najkrótszy ogon stepówką zachodniej Palearktyki. Charakterystyczną jej cechą jest brak wydłużonych piór w ogonie i jednolicie szare pokrywy podskrzydłowe[6].

Dymorfizm płciowy słabiej zarysowany, niż u innych stepówek. U samca głowa, szyja i większość spodu ciała białe, pokryte gęsto czarnymi prążkami. Nie występują one jedynie na wierzchu głowy, gdzie dostrzec można paski i plamki, na policzkach i niższej części gardła. Łatwa do dostrzeżenia jest biała brew i paskowane czoło. Żółtopłowy grzbiet, kuper i pokrywy skrzydłowe także pokrywają gęste czarne prążki – pod niektórymi kątami grzbiet może wyglądać na cały ciemny. Na części skrzydła widocznej, gdy jest złożone, barkówkach i dłuższych pokrywach nadogonowych występują złotopłowe plamki. Przez pierś przebiega szeroki, czarny pas, zaś przez niego i pod nim po jednej czarnej linii. U samicy ogół upierzenia bardziej matowy; przód głowy, jej wierzch i szyja intensywniej paskowane; brak przepaski na piersi lub jest ona ograniczona do płowego paska[6]. Podgatunek nominatywny jest mniej rdzawy i ma bardziej płowy wierzch ciała. Przedstawiciele P. l. sukensis najciemniejsi w gatunku; posiadają także intensywniejsze prążkowanie, zwłaszcza na skrzydłach i wierzchu ciała. Ptaki podgatunku ingramsi najjaśniejsze, mają również najrzadsze paski; w upierzeniu grzbietu i wierzchu ciała więcej brązu i barwy płowej; szersza opaska na piersi. Pogatunek arabicus wyróżnia ciemniejsze upierzenie i gęstsze paski niż u ingramsi, ale wyraźnie jaśniejsze, niż u pozostałych trzech podgatunków. Tęczówka brązowa, widoczna żółta obrączka oczna (u samic jaśniejsza, nawet szarawa), dziób czerwonobrązowy. Skoki płowe do białawych[6].

Ekologia[edytuj]

We wschodniej Afryce stepówka prążkowana występuje do wysokości 1800 m n.p.m. Jest dobrze przystosowana do klimatu gorących pustyń, ale unika otwartych pustyni o jednolitym, piaszczystym charakterze – wybiera te piaszczyste lub kamieniste z ciernistymi krzewami, zakrzewione uedy, zakrzewione kamieniste zbocza i miejsca po wycince drzew, także okolice obszarów uprawnych[6]. W jednym z miejsc gniazdowania stwierdzonym w Zjednoczonych Emiratach Arabskich (pole golfowe w Hatta, emirat Dubaj) temperatura za dnia sięga 40 °C, a w okolicy występuje m.in. Euphorbia larica i Acacia tortilis[8]. Przedstawiciele P. lichtensteinii to ptaki towarzyskie, choć rzadko stwierdzane w większych grupach; z Omanu pochodzą doniesienia o grupach liczących blisko 300 osobników. W większości ptaki osiadłe, mało doniesień o wędrówkach nomadycznych. Podobnie jak inni przedstawiciele rodziny stepówka prążkowana żywi się nasionami. Preferuje nasiona Vachellia seyal, ponadto zjada te z gatunków Asphodelus tenuifolius, rodzajów Prosopia, babka (Plantago), rezeda (Reseda), strączyniec (Cassia) i solanka (Salsola), do tego kwiaty i liście przypołudników (Mesembryanthemum), owady (w tym chrząszcze, mrówki, mrówkolwowate i ich larwy). Przedstawiciele gatunku prowadzą głównie nocny tryb życia, piją po zmierzchu lub tuż przed świtem. Przez większość dnia pozostają w cieniu. Głosy obejmują płynne łiit–łiit–łiit lub kłituu wydawane w locie; spłoszona stepówka prążkowana odzywa się gardłowym krerwerwerwer, alarmuje rechoczącym krre-krrekrre-krre[6].

Lęgi[edytuj]

Biologia rozrodu słabo poznana. Stepówka prążkowana lęgnie się od lutego do września, najintensywniej od maja do lipca. Gniazdo to wydrapany w ziemi dołek[6] liczący około 10 na 10 cm[8], często ulokowany pośród rozrzuconych drzew, kamieni, pod krzewem, ale i na otwartej przestrzeni. W przeciwieństwie do innych stepówek P. lichtensteinii woli odlatywać z gniazda, niż odbiegać. W zniesieniu trzy, rzadziej dwa, jaja; skorupka barwy różowawej do płowej pokryta czerwonobrązowymi lub szarofioletowymi plamkami[6]. Trzy jaja ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich liczyły blisko 25 na 30 mm[8]. Jaja wysiadują oba ptaki z pary, samiec w nocy; okres inkubacji nieznany. Prawdopodobnie samiec jest odpowiedzialny także za dostarczanie wody pisklętom i opiekę nad nimi. Młode to zagniazdowniki. Okres upływający do pierwszego opierzenia nieznany[6].

Status zagrożenia[edytuj]

Tablica barwna z 1838 przedstawiająca samca

Przez IUCN stepówka prążkowana jest klasyfikowana jako gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1998 (stan w 2015). Liczebność populacji nieznana, trend szacowany przez BirdLife International na stabilny. BirdLife wymienia 29 obszarów uznanych za ostoje ptaków IBA, w których występuje P. lichtensteinii. Należą do nich m.in. Park Narodowy Ahaggaru w Algierii, okolice zatoki Zula w Erytrei, Park Narodowy Świętej Katarzyny w Egipcie, południowe okolice wsi Aguelhok w Mali, pasmo górskie Tibesti (Czad i Libia), okolice jeziora Umm Badr w Sudanie[5]

Uwagi

  1. W książce zawiera się błąd; główny opis morfologii oznaczono jako dotyczący podgatunku P. l. targius, natomiast w sekcji „Geographical variation” wspomniany podgatunek targius umieszczono jako opisany w tekście wyżej, a w podpunkcie dotyczącym podgatunku nominatywnego opisano czym różni się od podgatunku nominatywnego

Przypisy

  1. Pterocles lichtensteinii, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Pterocles lichtensteinii. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c d e f g h de Juana, E. & Kirwan, G.M.: Lichtenstein’s Sandgrouse (Pterocles lichtensteinii). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2013). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2013. [dostęp 4 marca 2015].
  4. a b c F. Gill & D. Donsker: Coursers, noddies, gulls, terns, auks & sandgrouse. IOC World Bird List (v5.1). [dostęp 4 marca 2015].
  5. a b Lichtenstein's Sandgrouse Pterocles lichtensteinii. BirdLife International. [dostęp 4 marca 2015].
  6. a b c d e f g h i j Steve Madge & Phil McGowan: Pheasants, Partridges, and Grouse: A Guide to the Pheasants, Partridges, Quails, Grouse, Guineafowl, Buttonquails, and Sandgrouse of the World. Princeton University Press, 2002, s. 460–461. ISBN 9780691089089.
  7. Edward Charles Stuart Baker: The fauna of British India, including Ceylon and Burma. Second edition. T. 5. 1928, s. 265–266.
  8. a b c Peter Cunningham. Confirmed breeding of the Lichtenstein Sandgrouse, Pterocles lichtensteinii, from the United Arab Emirates. „Zoology in the Middle East”. 25, s. 15–18, 2002. ISSN 0939-7140.