Steven M. Stanley

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Steven Mitchell Stanley
Data i miejsce urodzenia 2 listopada 1941
k. Cleveland, Ohio
Zawód geolog, paleontolog, biolog (biologia ewolucyjna)
Narodowość amerykańska
Tytuł naukowy Ph.D.
Alma Mater Princeton University w New Jersey (BA 1963, summa cum laude),
University of Texas w Austin,
Yale University, Connecticut,
Johns Hopkins University Ph.D. (1968)
Uczelnia University of Rochester, New York (1967–1969),
Johns Hopkins University (od 1969),
Uniwersytet Hawajski (Mānoa)
Wydział Department of Earth and Planetary Sciences JHU,
School of Ocean and Earth Science and Technology UH
Odznaczenia
Charles Schuchert Award (1977),
Mary Clark Thompson Medal (2006),
Paleontological Society Medal (2007),
William H. Twenhofel Medal (2008)
Ilustracja z Natural History: Mollusca (Philip Henry Gosse, 1854)
Masowe wymierania; dane z Compendium of Marine Fossil Animal Genera (Sepkoski, 2002); ilustracja według Rohde & Muller (2005)

Steven Mitchell Stanley (ur. 2 listopada 1941 koło Cleveland, Ohio) – amerykański geolog, paleontolog, biolog (biologia ewolucyjna), jeden z twórców koncepcji punktualizmu – nieciągłej równowagi w historii ewolucji (inaczej – model równowag przestankowych) związany z Yale University, Johns Hopkins University i z School of Ocean and Earth Science and Technology w Uniwersytecie Hawajskim w Mānoa.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Steven M. Stanley urodził się w roku 1941 w pobliżu Cleveland i tam spędził dzieciństwo[1]. Już w wieku 8 lat zbierał skały i minerały wzdłuż rzek i strumieni wpływających do jeziora Erie, a kończąc liceum opracował rozprawę na temat jednej z tych rzek, której dolinę tworzą skały paleozoiczne[2]. Studiował geologię na Princeton University w New Jersey, gdzie w roku 1963 otrzymał licencjat z tytułem summa cum laude. Pracę dyplomową (senior thesis) wykonał w dziedzinie paleoekologii, badając wapienie na koralowej wyspie Key Largo, największej w archipelagu Florida Keys. Dalsze studia odbył w University of Texas at Austin i Yale University w Connecticut[1]. Pracę doktorską na temat funkcjonalnej małżów pt. Relation of shell form to life habit of the Bivalvia (Mollusca)[2] obronił w roku 1968, otrzymując tytuł D.Ph. w dziedzinie paleontologii[2][1][3]. Jeszcze przed uzyskaniem stopnia doktora, w roku 1967, otrzymał stanowisko w University of Rochester (Nowy Jork), a od roku 1969 pracował przez wiele lat na Johns Hopkins University. Był profesorem paleontologii w Department of Earth and Planetary Sciences; w latach 1987 i 1988 pełnił funkcję dziekana tego wydziału i kierownika studiów magisterskich na kierunku Environmental Earth Sciences and Policy w Ohio (od 1993)[1]. W latach 1990–1991 kierował również wydziałem w Case Western Reserve University[1]. Od roku 2005 jest pracownikiem naukowym w Marine and Environmental Geology Division Uniwersytetu Hawajskiego w Manoa (School of Ocean and Earth Science and Technology, SOEST)[4][5][6].

W roku 1988 Steven M. Stanley został wybrany do American Academy of Arts and Sciences, a w roku 1994 do National Academy of Sciences[1]. Jest członkiem rad redakcyjnych specjalistycznych czasopism, m.in. American Journal of Science (od 1975), Paleobiology (1975–1982), Proceedings of the National Academy of Sciences (1999–2000). Należał do rady The Paleontological Society (1976–1977, 1991–1993); w latach 1993–1994 był prezesem tego Stowarzyszenia. W latach 2000–2001 był też prezesem American Geological Institute, a w latach 1987–1988 wiceprzewodniczącym zespołu Earth Sciences w National Research Council[1].

Tematyka badań[edytuj | edytuj kod]

W pierwszych latach pracy naukowej Steven M. Stanley kontynuował paleontologiczne badania morfologii małży, rozpoczęte w ramach pracy doktorskiej, opracowując modele ich przemian ewolucyjnych. Te zainteresowania obejmują wkrótce szeroki zakres ewolucjonizm i geobiologii – problemy ewolucji życia i dynamiki struktury ekosystemów. Wśród ważnych osiągnięć tych interdyscyplinarnych badań wymienia się m.in.[2][3]:

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Steven M. Stanley jest autorem lub współautorem kilkudziesięciu artykułów naukowych w renomowanych czasopismach (m.in. Science) oraz wielu często wznawianych książek wydawanych w dużych nakładach[1]; w wykazie „Most widely held works by Steven M Stanley” na www.worldcat.org. zamieszczono pozycje (lista uporządkowana według liczby wydań)[8]:

  • Earth system history – 25 wydań w latach 1998–2009 (języki),
  • Earth and life through time – 14 wydań w latach 1985–1994 (ang., niem.),
  • Principles of paleontology (gł. autor: David M Raup) – 12 wydań w latach 1971–1985 (ang., hiszp),
  • Extinction – 11 wydań w latach 1987–1998 (3 języki),
  • Macroevolution, pattern and process – 10 wydań w latach 1979–1998 (ang.),
  • Relation of shell form to life habits of the Bivalvia (Mollusca) – 8 wydań w latach 1970–1991 (ang.),
  • Children of the ice age : how a global catastrophe allowed humans to evolve – 7 wydań w latach 1996–1998 (ang.),
  • Exploring earth and life through time – 7 wydań w latach 1992–1998 (ang.),
  • The new evolutionary timetable : fossils, genes, and the origin of species – 4 wydania w latach 1981–1990 (ang.),
  • Living fossils – 4 wydania w roku 1984 (ang.),
  • Principles of paleontology – 4 wydania w latach 1971–1985 (ang., jap.),
  • Der neue Fahrplan der Evolution : Fossilien, Gene u.d. Ursprung d. Arten – 3 wydania w latach 1981–1986 (3 języki),
  • Uitsterven : rampen markeren elk nieuw begin – 2 wydania w latach 1989–2008 (niem.). Beschreven wordt het massale uitsterven van dieren en planten tijdens de biologische evolutie en wat de oorzaken hiervan waren
  • Reports of research 1969: „Seminar on the Interrelations of Organisms and Sediments” – 2 wydania w roku 1970 (ang.),
  • Krisen der Evolution : Artensterben in der Erdgeschichte – 2 wydania w latach 1988–1989 (niem.),
  • Principles of paleontology (gł. autor: Michael J Foote) – 1 wydania w roku 2007 (ang.),
  • The new evolutionary timetable : fossils, genes and the origin of the species – 1 wydanie w roku 1981 (ang.),
  • An analysis of the history of animal diversity – 1 wydanie w roku 2007 (ang.),
  • An analysis of the history of marine animal diversity – 1 wydanie w roku 2007 (ang.)
  • El nuevo computo de la evolución : fósiles, genes y origen de las especies – 1 wydanie w roku 1986 (hiszp.)
Earth System History i Historia Ziemi

Podręcznik akademicki Earth System History, wydany po raz pierwszy w roku 1998, doczekał się rekordowej liczby wydań w różnych językach[8][9] (w Polsce został wydany jako Historia Ziemi[10]). Autor opisuje w nim dzieje Ziemi traktowanej jako jednolity system fizyczno-chemiczny i biologiczny, w którym równocześnie zachodzą procesy kształtujące np. skorupę ziemską i ewolucja świata organicznego. Przez recenzentów książka została uznana nie tylko za świetny podręcznik akademicki, wartościowy nie tylko dla studentów kierunków przyrodniczych, ale również dla nauczycieli i uczniów szkół średnich. W przedmowie do książki S.M. Stanley napisał m.in.[10]

Pełem zapis geologiczny życia i i minionych środowisk […] ukazuje […] wielość eksperymentów natury i przez to ukazuje funkcjonowanie systemu ziemskiego. Nie mamy możliwości powtórzenia tych eksperymentów ani w laboratorium, ani w warunkach naturalnych.Aby je poznać, skazani jesteśmy na czytanie historii zapisanej w skałach.

Historia Ziemi w formie trójwymiarowej „tabeli stratygraficznej

Aby ułatwić naukę odczytywania tego niepełnego i niejednoznacznego zapisu autor podręcznika zamieścił w tekście liczne ilustracje i zestawienia, a studentom i prowadzącym zajęcia udostępnił materiały uzupełniające (teksty dostępne on-line i na CD) [11][12][13]. Polskie wydanie podręcznika – Historia Ziemi – zostało wzbogacone przez Bogusława Waksmundzkiego z Wydziału Geologii UW (Instytut Geologii Podstawowej) – na stronie internetowej PWN zamieszczono aneks z opisami kilkunastu odsłonięć geologicznych w Polsce[14]. W zakres książki Historia Ziemi (wydanie 2, poprawione i uzupełnione) wchodzą rozdziały[10]:

  1. Ziemia jako system
  2. Minerały skałotwórcze i skały
  3. Różnorodność życia
  4. Środowisko i życie
  5. Środowiska sedymentacyjne
  6. Korelacja i datowanie zapisu
  7. Ewolucja i zapis paleontologiczny
  8. Teoria tektoniki płyt
  9. Tektonika kontynentów a pasma
  10. Główne cykle geochemiczne
  11. Eon archaiczny prekambru
  12. Eon proterozoiczny
  13. Wczesny paleozoik
  14. Środkowy paleozoik
  15. Późny paleozoik
  16. Wczesny mezozoik
  17. Kreda
  18. Paleogen
  19. Neogen i plejstocen
  20. Holocen

Wyróżnienia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 Stanley, Steven M. (earth scientist) (ang.). W: what-when-how; In Depth Tutorials and Information [on-line]. [dostęp 2013-06-01].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Ireneusz Walaszczyk: Historia Ziemi > O autorze książki (pol.). W: Strona internetowa Wydawnictwa Naukowego PWN [on-line]. aneksy.pwn.pl. [dostęp 2013-06-02].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Steven M. Stanley Video (ang.). W: Online Video Guide [on-line]. www.ovguide.com. [dostęp 2013-06-01].
  4. Two UH Manoa scientists among fifteen honored by the National Academy of Sciences (ang.). W: Strona internetowa The University of Hawai‘i System [on-line]. Jan 20, 2006. [dostęp 2013-06-01].
  5. Faculty: Steven Stanley (ang.). W: Strona internetowa Geology and Geophysics Dept. UH [on-line]. [dostęp 2013-06-01].
  6. The School of Ocean and Earth Science and Technology (ang.). W: Strona internetowa SOEST [on-line]. [dostęp 2013-06-01].
  7. Jacek Piskozub: Wzajemne oddziaływanie systemu ocean-atmosfera oraz biosfery w dziejach planety Ziemia. Czy Ziemia ma szczęście? (pol.). W: Wykład habilitacyjny [on-line]. 29 września 2005. [dostęp 2013-06-02].
  8. 8,0 8,1 Most widely held works by Steven M. Stanley (ang.). W: WorldCat, library catalog [on-line]. [dostęp 2013-06-01].
  9. Earth System History by Steven M Stanley (2009, ISBN 1-4292-3349-4). W: W.H. Freeman > Geology > Historical Geology > Earth System History [on-line]. [dostęp 2013-06-01].
  10. 10,0 10,1 10,2 Steven M Stanley: Historia Ziemi. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002-01-01. ISBN 83-01-13625-1.
  11. Student Resources (ang.). W: Earth System History (third edition) [on-line]. www.whfreeman.com. [dostęp 2013-06-02].
  12. Instructor Resources (ang.). [dostęp 2013-06-02].
  13. Table of Contents (ang.). W: Earth System History (third edition) [on-line]. www.whfreeman.com. [dostęp 2013-06-02].
  14. Bogusław Waksmundzki, lipiec 2003 r.: 'Historia Ziemi': (pol.). W: Aneksy PWN [on-line]. Wydawnictwo Naukowe PWN, lipiec 2003 r.. [dostęp 2013-06-01].; Przykłady odsłonięć w Polsce
  15. 15,0 15,1 Awardees > 'The Paleontological Society Medal ' i 'The Charles Schuchert Award' (ang.). W: Strona internetowa The Paleontological Society [on-line]. [dostęp 2013-06-02].
  16. Steven M. Stanley, 1980, Earth Science (ang.). W: The John Simon Guggenheim Memorial Foundation [on-line]. [dostęp 2013-06-02].
  17. Professor Steven M. Stanley (Professor Steven M. Stanley's featured books ) (ang.). W: www.alibris.com [on-line]. [dostęp 2013-06-02].
  18. Mary Clark Thompson Medal (ang.). [dostęp 2013-06-02].
  19. Grand Patrons of the Paleontological Society (ang.). W: Strona internetowa The Paleontological Society [on-line]. [dostęp 2013-06-02].
  20. Twenhofel Medalists; 'A Career of Excellence in Sedimentary Geology' (ang.). W: Strona internetowa Society for Sedimentary Geology (SEPM) [on-line]. [dostęp 2013-06-02].
  21. [Stanley Student Research Awards przez Paleontological Society Student Research Awards > Steven M. Stanley Award] (ang.). W: Strona internetowa Paleontological Society [on-line]. [dostęp 2013-06-02].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]