Stolec (województwo łódzkie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Stolec
wieś
Ilustracja
Kościół św. Wawrzyńca w Stolcu
Państwo

 Polska

Województwo

 łódzkie

Powiat

sieradzki

Gmina

Złoczew

Liczba ludności (2021)

332[2]

Strefa numeracyjna

43

Kod pocztowy

98-270[3]

Tablice rejestracyjne

ESI

SIMC

0722680

Położenie na mapie gminy Złoczew
Mapa konturowa gminy Złoczew, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Stolec”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Stolec”
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa konturowa województwa łódzkiego, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Stolec”
Położenie na mapie powiatu sieradzkiego
Mapa konturowa powiatu sieradzkiego, blisko dolnej krawiędzi nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Stolec”
Ziemia51°22′04″N 18°41′20″E/51,367778 18,688889[1]

Stolecwieś w Polsce, położona w województwie łódzkim, w powiecie sieradzkim, w gminie Złoczew[4].

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie sieradzkim.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wieś w gminie Złoczew, położona nad rzeką Oleśnicą, 22 km od Sieradza, przy drodze łączącej Złoczew z Konopnicą.

Integralne części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Stolec[5][6]
SIMC Nazwa Rodzaj
0722696 Krzyżanka część wsi (do 2023 r.[7])
0722704 Młyn część wsi
0722710 Pogony część wsi (do 2023 r.)
0722727 Serwitut część wsi
0722733 Stolec Poduchowny część wsi

Historia[edytuj | edytuj kod]

Odkryto tu jedyne znaleziska neolityczne na ziemi sieradzkiej (3500-2500 lat p.n.e.) w postaci drobnych wyrobów krzemionkowych: skrobaczy wiórowych, noży, piłek i wierteł.

Gniazdo rodowe Stoleckich h. Wieruszowa założone w pocz. XV w. W starych dokumentach występuje jako: Stoholecz Major i Minor. Na pocz. XVI w. właścicielem wsi został Majaczewski z Majaczewic, a następnie przechodziła kolejno w ręce: Szaniawskich, Olszowskich i Psarskich. W 1863 r. istniał tu szpital powstańczy. Pierwszy kościół w Stolcu wspomniany został w aktach Kapituły Gnieźnieńskiej pod datą 1449 r. Gdy ten kościół chylił się ku upadkowi, miejscowy dziedzic, a zarazem starosta bolesławicki Filip Szaniawski wystawił w 1768 r. nowy drewniany kościół, do którego przybudowali murowaną kaplicę wraz z grobowcem rodzinnym Olszewscy z Niechmirowa.

3 września 1939 żołnierze Wehrmachtu dokonali zbrodni na ludności wsi. Zamordowali 9 osób. Niemcy spalili całą wieś[8].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Istniejący kościół, wybudowany w latach 1912–1925, jest trzecim stojącym w tym miejscu. Poprzednia, drewniana świątynia wybudowano w 1768. Wieża obecnego, murowanego kościoła w stylu neogotyckim, spełnia funkcję drogowskazu, bowiem widać ją z bardzo daleka. Do kościoła tego niemal w całości przeniesiono wyposażenie z poprzedniej świątyni. Ołtarz główny późnobarokowy z 1779 r. został wykonany przez snycerza Szymona Jaczkiewicza. W bocznym ołtarzu jest umieszczony patron kościoła – św. Wawrzyniec w rokokowej metalowej sukience. Krucyfiks z XVII w. Szczególnie cenne są części nagrobka z 1661 r. Waleriana Olszowskiego (1587-1650), kasztelana spicymierskiego, wnuka Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Synem Waleriana Olszowskiego był uchodzący za jednego z wybitnych przedstawicieli swojej epoki prymas Andrzej Olszowski. Inny syn – Hieronim był podstolim koronnym i wojewodą rawskim. Nagrobek ten przedstawia rzeźbioną w piaskowcu figurę zmarłego w zbroi, leżącego w półśnie, co zgodnie z renesansową symboliką oznaczało oczekiwanie na nowe życie po zmartwychwstaniu. Przy nogach rycerza stoi duży kartusz z herbami: Prus II, Jastrzębiec, Ostoja i Topór. Na dole tablica inskrypcyjna. W bocznej nawie kościoła umieszczone jest płótno przedstawiające błogosławionego Wincentego Kadłubka autorstwa Aleksandra Lessera. Fantastyczne dzieje obrazu opisał Mirosław Pisarkiewicz w opowiadaniu "Św. Icek" (ISBN 978-83-934731-0-6).

Na cmentarzu znajduje się wzniesiona w 1833 r. murowana kaplica św. Salomei z obrazami: św. Salomei z poł. XIX w. i św. Tekli z II poł. XVIII w. Na zewnętrznej ścianie kaplicy – płyta nagrobna Salomei z Komorowskich Psarskiej, zmarłej w 1832 r. żony Józefa Psarskiego, właściciela majątków w Łubnej, Wielgim i folwarku Dymek. Obok grobowiec rodziny Olszowskich z Niechmirowa z elementami łuku tryumfalnego, wewnątrz którego stoi kobieta ze zwojem w ręku, wsparta na złamanej półkolumnie. Rozróżnia się herby: Prus i Jastrzębiec. Na zewnątrz łuku umieszczono putta, pod którymi wyryto inskrypcję poświęconą Mateuszowi Kisiel Kiślańskiemu z Warszawy, zm. w Niechmirowie w wieku 59 lat dnia 22 VII 1847 r. oraz Karolowi Kisiel Kiślańskiemu, właścicielowi dóbr Czernice, zm. w wieku 69 lat w Wolnicy dnia 22 stycznia 1857 r. Na cmentarzu znajduje się ponadto bogato rzeźbiona płyta z piaskowca na grobie Jana Hegnera de Rozenfeld (lat 73 - zm. 26 VI 1905 r.)-rzeczywistego członka Papieskiej Akademii Umiejętności oraz eklektyczny nagrobek poświęcony obywatelowi ziemskiemu Konstantemu Grabskiemu (lat 51 - zm. 8 XI 1898) - właścicielowi majątków Gronów i Biała.

3 września 1939 r. pod Stolcem rozegrała się bitwa między 3. bat. 15 pp. "Wilków" z Dęblina a pułkiem zmotoryzowanym SS "LAH". W końcu cmentarza jest zbiorowa mogiła 18 żołnierzy polskich poległych w tej bitwie. Między nimi spoczywa major WP Władysław Dzierzgowski, zmarły w 1830 r.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

We wsi działa Szkoła Podstawowa Im. Bohaterów Września 1939 Roku, otwarta 1 września 1998 roku[9].

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Stolcu od 1997 roku działa klub sportowy Iskra Stolec[10]. Uczestniczy on w rozgrywkach piłki nożnej w klasie B okręgu sieradzkiego[11][12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 131455
  2. Wieś Stolec w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2021-10-30] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1209 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. GUS. Wyszukiwarka TERYT
  5. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  7. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 grudnia 2022 r. w sprawie ustalenia, zmiany i zniesienia urzędowych nazw niektórych miejscowości oraz obiektów fizjograficznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2783)
  8. Józef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 352
  9. Historia szkoły [online], SZKOŁA PODSTAWOWA IM. BOHATERÓW WRZEŚNIA 1939 ROKU W STOLCU [dostęp 2022-11-06] (pol.).
  10. Iskra Stolec (łódzkie) [online], Gol24 [dostęp 2022-11-06] (pol.).
  11. Iskra Stolec [online], RegioWyniki.pl [dostęp 2022-11-06] (pol.).
  12. KS Iskra Stolec – strona klubu [online], iskra-stolec.futbolowo.pl [dostęp 2022-11-06].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ruszkowski A., "Sieradz i okolice", Sieradz 2000
  • Majdański J., Kościół św. Wawrzyńca w Stolcu, [w:] "Na sieradzkich szlakach", nr 4/III/1987, s. 9-10
  • Leitgeber S., Nagrobek W. Olszowskiego w kościele w Stolcu,[w:] "Na sieradzkich szlakach", nr 1/1998, s. 31.